Réamhlitreacha h, n agus t: coinníollacha úsáide
Foghlaim cathain a chuirtear h, n agus t roimh fhocal: rialacha an ailt, na sealbhach agus na gcáithníní, le samplaí agus treoir litrithe phraiticiúil.
An focal beag a rialaíonn an t-athrú
Braitheann h, n agus t roimh fhocal ar an bhfocal nó ar an struchtúr a thagann roimhe. Le hainmfhocail, is minic a bhíonn inscne, uimhir agus tuiseal tábhachtach freisin. Féachfaimid ar na príomhchoinníollacha agus ar an litriú a ghabhann leo.
Ní hé an t-athrú céanna atá i gceist i gcónaí:
- Is réamhlitir h atá in a hiníon; ní séimhiú é.
- Baineann n roimh ghuta leis an urú: ár n-iníon.
- Is réamhlitir t atá in an t-úll agus an tsráid; ní urú é.
Cathain a chuirtear h roimh ghuta?
Seo roinnt príomhthimpeallachtaí ina gcuirtear h roimh fhocal a thosaíonn ar ghuta.
| Timpeallacht | Sampla | An coinníoll |
|---|---|---|
| An t-alt na san ainmneach iolra | na húlla, na heochracha | Ainmfhocal iolra a thosaíonn ar ghuta |
| An t-alt na sa ghinideach uatha baininscneach | doras na hoifige | Ainmfhocal baininscneach sa ghinideach uatha |
| An aidiacht shealbhach a, agus í ag tagairt do bhean nó do chailín | a hiníon | An fhoirm shealbhach bhaininscneach uatha |
| An réamhfhocal le | le hÁine, le hairgead | Focal a thosaíonn ar ghuta díreach ina dhiaidh |
| go agus aidiacht á húsáid mar dhobhriathar | go hálainn, go héasca | Cur síos ar an gcaoi a ndéantar rud |
Tá na heochracha ar an mbord.
Tá doras na hoifige ar oscailt.
Seo Máire agus a hiníon.
Labhair mé le hÁine inné.
Réitigh sí an fhadhb go héasca.
Feictear h freisin i struchtúir áirithe leis an gcopail: ní hé, ní hí, ní hionann, cé hé? agus cé hí? Foghlaim na patrúin sin ina gcomhthéacs; ní riail ghinearálta í go gcuirtear h i ndiaidh gach ní nó cé.
Ní bhíonn h i ndiaidh gach na. Sa ghinideach iolra, bíonn urú ann: dath na n-úll, seachas dath na húll.
Cathain a chuirtear n roimh ghuta?
Nuair a éilíonn an struchtúr urú agus nuair a thosaíonn an focal ar ghuta, cuirtear n roimhe. Seo na príomhchásanna le haithint.
| Timpeallacht | Sampla |
|---|---|
| Na sealbhaigh iolra ár, bhur, a | ár n-athair, bhur n-árasán, a n-iníon |
| An t-alt na sa ghinideach iolra | ainmneacha na n-áiteanna |
| An réamhfhocal i | i n-áit eile, i nÉirinn |
| Cáithnín a éilíonn urú roimh bhriathar | Sílim go n-ólann sé tae. |
Sa sampla a n-iníon, tagraíonn a do níos mó ná duine amháin. Ní hé an focal iníon féin a chinneann an réamhlitir.
Seo Seán agus a iníon.
Seo Máire agus a hiníon.
Seo Seán agus Máire agus a n-iníon.
Is é an duine nó na daoine dá dtagraíonn a a rialaíonn an difríocht: a iníon don fhirinscneach uatha, a hiníon don bhaininscneach uatha, agus a n-iníon don iolra.
Ní leor an focal go a fheiceáil chun an t-athrú a roghnú. Cuir an dá struchtúr i gcomparáid: Labhraíonn sí go hálainn ach Deir sí go n-osclaíonn an siopa ar a naoi. Tá feidhm dhifriúil ag go sa dá abairt.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Cathain a chuirtear t i ndiaidh an ailt?
Gan réamhfhocal roimh an alt, is iad seo na príomhphatrúin san uatha.
| Tús an ainmfhocail | Inscne agus tuiseal | Sampla |
|---|---|---|
| Guta | Firinscneach, ainmneach | an t-úll, an t-athair |
| Guta | Baininscneach, ainmneach | an oifig: gan t |
| Guta | Firinscneach, ginideach | blas an úill: gan t |
| s incháilithe | Baininscneach, ainmneach | an tsráid, an tsúil |
| s incháilithe | Firinscneach, ginideach | teach an tsagairt, deireadh an tsamhraidh |
Tá s incháilithe anseo má leanann guta nó ceann de na consain l, n, r é. Mar sin, faightear an tsúil, an tslí, an tsnáthaid agus an tsráid.
Ní chuirtear t roimh s sna cnuasaigh sc, sf, sm, sp, st. Mar shampla: an scoil, an spéir, an stoirm.
Tá an t-athair sa bhaile. → Seo carr an athar.
Tá an tsráid ciúin. → Seo ainm na sráide.
Tá an sagart anseo. → Seo teach an tsagairt.
Baineann an tábla seo leis an alt gan réamhfhocal roimhe. Nuair a bhíonn réamhfhocal agus alt le chéile, caithfear an teaglaim iomlán a scrúdú: an t-úll, ach leis an úll. Ní chuirtear t leis de bharr inscne amháin.
Fleiscíní agus ceannlitreacha
Tá difríocht idir litriú h agus litriú n agus t roimh ghuta.
| Réamhlitir | Roimh litir bheag | Roimh cheannlitir |
|---|---|---|
| h | a hiníon, na húlla | le hÁine |
| n | ár n-athair, i n-áit | i nÉirinn |
| t | an t-athair, an t-úll | an tAontas Eorpach |
Ní chuirtear fleiscín i ndiaidh h. Cuirtear fleiscín i ndiaidh n agus t roimh ghuta beag, ach ní chuirtear é roimh cheannlitir. Fanann an réamhlitir féin ina litir bheag sna samplaí sin.
Roimh s, ní bhíonn fleiscín ann ach oiread: an tsráid, ní an t-sráid.
Déan dhá sheiceáil ar leith: roghnaigh an réamhlitir de réir na gramadaí ar dtús; ansin seiceáil an fleiscín agus an ceannlitir.
Seicliosta don rogha cheart
- Aithin an struchtúr: alt, sealbhach, réamhfhocal nó cáithnín atá ann?
- Seiceáil an fhoirm: más ainmfhocal é, cén inscne, uimhir agus tuiseal atá aige?
- Seiceáil an tús: guta nó s incháilithe atá ann?
- Seiceáil an litriú: h gan fleiscín; n agus t le fleiscín roimh ghuta beag; t gan fleiscín roimh s.
Coinnigh na trí chodarsnacht seo i gcuimhne: a hiníon / a n-iníon, na húlla / dath na n-úll, agus an t-athair / carr an athar. Is é an comhthéacs gramadaí, seachas an chéad litir amháin, a chinneann an rogha.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated November 5, 2026