Struchtúir mheasúnaithe agus mhothúchánacha leis an gcopail
Measúnú agus mothúcháin leis an gcopail: úsáid liom agus dom, ainmneacha briathartha agus clásail le go nó nach, le difríochtaí soiléire brí agus réime.
Leis an gcopail, is féidir leat breithiúnas a thabhairt ar eachtra, mothúchán a chur in iúl agus a léiriú cé leis an dearcadh sin. Dírítear anseo ar liom agus dom, ar ainmneacha briathartha agus ar chlásail le go nó nach, agus ar na difríochtaí brí agus réime idir na struchtúir.
Breithiúnas nó mothúchán?
Ní hionann rud a mheas agus cur síos a dhéanamh ar do staid mhothúchánach. Cuir na samplaí seo i gcomparáid:
- Is cúis áthais dom gur éirigh leat. — Is é do rath is cúis leis an áthas.
- Tá áthas orm gur éirigh leat. — Táim ag cur síos ar an mothúchán atá orm.
- Is maith an rud é gur éirigh leat. — Táim ag tabhairt breithiúnas dearfach ar an toradh.
Féadfaidh na trí abairt tagairt don eachtra chéanna, ach ní hionann a bhfócas. Sa chéad cheann, nasctar an eachtra le mothúchán duine; sa tríú ceann, cuirtear an measúnú féin chun tosaigh.
Cé leis an measúnú?
Léiríonn an forainm réamhfhoclach an duine a bhfuil an dearcadh nó an mothúchán aige. Braitheann an réamhfhocal ar an nath: ní féidir liom agus dom a mhalartú de réir toil.
| Nath | An bhrí atá leis | Sampla |
|---|---|---|
| Is oth liom… | Aiféala nó brón | Is oth liom nach féidir liom freastal ar an gcruinniú. |
| Is trua liom… | Trua nó brón faoi chás | Is trua liom go bhfuil sí tinn. |
| Is cuma liom… | Easpa suime nó easpa rogha láidre | Is cuma liom cén lá a roghnaíonn tú. |
| Is cúis áthais dom… | Rud a chuireann áthas orm | Is cúis áthais dom go bhfuil sibh anseo. |
| Is ábhar imní dom… | Rud a chuireann imní orm | Is ábhar imní dom go bhfuil an costas ag méadú. |
Athraíonn tú an duine gan an patrún a athrú: Is oth léi…, Is cúis áthais dúinn…, Is ábhar imní dóibh….
Ní leithscéal ná admháil freagrachta é Is oth liom… ann féin. In Is oth liom gur chaill tú do phost, léiríonn an cainteoir comhbhá; ní mhaíonn sé gurbh é féin ba chúis leis an gcaillteanas.
An t-ábhar atá á mheas
Is féidir leis an measúnú baint le rud ainmnithe, le gníomh nó le heachtra iomlán.
Rud nó gníomh
Nuair a chuirtear ainmfhocal measúnaithe i bhfeidhm ar rud, feictear patrúin amhail Is mór an trua é sin agus Is ábhar imní é an torann.
Le gníomh, is minic a úsáidtear ainm briathartha:
- Is cúis áthais dom bualadh leat arís.
- Is maith an rud é sos a ghlacadh ó am go chéile.
- Is mór an trua an deis sin a chailleadh.
In sos a ghlacadh agus an deis sin a chailleadh, tagann an cuspóir roimh a + ainm briathartha, agus séimhítear an t-ainm briathartha. Ní hé an measúnú a chuireann an séimhiú sin air.
Eachtra i gclásal
Úsáidtear clásal nuair is gá ainmní, aimsir nó sonraí eile na heachtra a chur in iúl go soiléir.
- Is maith an rud é go bhfuil an leabharlann ar oscailt arís.
- Is cúis áthais dúinn gur ghlac siad leis an tairiscint.
- Is oth liom nach raibh tú linn.
Roghnaítear go, gur agus na foirmeacha eile de réir bhriathar agus aimsir an fho-chlásail. Ní chuireann mothúchán an phríomhchlásail córas aimsire ar leith i bhfeidhm ann.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Dearcadh pearsanta nó measúnú gan duine ainmnithe
Cuirtear an duine chun tosaigh le liom, dom agus a leithéidí. Gan iad, is féidir an measúnú a chur i láthair gan a rá go sainráite cé leis é.
| Le duine ainmnithe | Gan duine ainmnithe |
|---|---|
| Is trua liom gur dúnadh an siopa. | Is trua gur dúnadh an siopa. |
| Is ábhar imní dom an mhoill. | Is ábhar imní an mhoill. |
Ní fhágann easpa forainm réamhfhoclaigh go bhfuil an breithiúnas oibiachtúil. D’fhéadfadh sé fós a bheith ina thuairim phearsanta, cé go gcuirtear i láthair é mar mheasúnú níos ginearálta.
Is féidir béim chodarsnach a chur ar an duine freisin:
Is ábhar imní domsa an costas, ach is é an mhoill is mó a chuireann isteach ar Mháire.
Diúltú agus neart an ráitis
Tabhair faoi deara cá bhfuil an diúltú: sa phríomhchlásal nó sa chlásal a leanann é.
- Ní oth liom gur dhiúltaigh mé. — Ní bhraithim aiféala faoin diúltú.
- Is oth liom nár dhiúltaigh mé. — Níor dhiúltaigh mé, agus tá aiféala orm faoi sin.
Bíonn tionchar ag rogha an natha ar neart agus ar réim an ráitis freisin:
- Is trua…: measúnú gearr ar rud míthaitneamhach.
- Is mór an trua…: leagan níos láidre den mheasúnú sin.
- Is oth liom a rá…: foirmle choitianta chun drochscéal a thabhairt go béasach, go háirithe i gcomhfhreagras foirmiúil.
- Is cúis mhór áthais dom…: leagan treisithe a oireann, mar shampla, d’óráid nó d’fhógra poiblí.
Braitheann ton Is cuma liom ar an gcomhthéacs. D’fhéadfadh Is cuma liom cén lá a roghnaíonn tú solúbthacht a léiriú. D’fhéadfadh Is cuma liom faoi do chuid fadhbanna fuarchúis a léiriú. Ní foirmle bhéasach neodrach é i ngach cás.
Seicliosta don rogha cheart
- Socraigh an bhfuil tú ag tabhairt breithiúnais, ag léiriú mothúcháin, nó ag nascadh eachtra le mothúchán.
- Roghnaigh an nath iomlán: is oth liom, ach is cúis áthais dom.
- Úsáid ainm briathartha don ghníomh nó clásal nuair is gá ainmní agus aimsir a shoiléiriú.
- Seiceáil scóip an diúltaithe: ní oth liom gur… nó is oth liom nár….
- Cuir neart agus ton an ráitis in oiriúint don duine agus don chomhthéacs.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
16 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 16 words and review them later.
Focail: Struchtúir mheasúnaithe agus mhothúchánacha leis an gcopail
16 wordsLast updated November 5, 2026