Ceangal agus tagairt i struchtúir chasta ionannaithe
Tagairt na bhforainmneacha i struchtúir ionannaithe: abairtí leabaithe, clásail choibhneasta agus bealaí le débhríocht a sheachaint i dtéacsanna casta.
Cé leis a mbaineann an tagairt?
I struchtúr casta ionannaithe, ní leor an fhoirm cheart den chopail a roghnú. Caithfidh tú a léiriú go soiléir cé atá á aithint, cén t-eolas a shainaithníonn an duine sin, agus cé dó a dtagraíonn gach forainm. Tá sé sin tábhachtach go háirithe nuair a bhíonn abairt leabaithe nó clásal coibhneasta sa struchtúr.
Díreoimid ar thrí scil:
- é, í agus iad a cheangal leis an tagairt cheart;
- teorainneacha na gclásal a aithint in abairt fhada;
- débhríocht a sheachaint gan forainmneacha breise a chur isteach go meicniúil.
An forainm agus an dá chuid den ionannú
San abairt Is í Nóra an t-iarrthóir a roghnaigh an coiste, aithnítear Nóra mar an t-iarrthóir atá i gceist. Baineann í le Nóra; ní athraítear go é é de bharr gur ainmfhocal firinscneach é iarrthóir.
| An duine nó na daoine atá á n-aithint | Abairt ionannaithe |
|---|---|
| Nóra | Is í Nóra an t-iarrthóir a roghnaigh an coiste. |
| Cian | Is é Cian an t-iarrthóir a roghnaigh an coiste. |
| Nóra agus Cian | Is iad Nóra agus Cian na hiarrthóirí a roghnaigh an coiste. |
Is féidir forainm a úsáid in ionad an ainm má tá an duine soiléir ón gcomhthéacs:
Tá Nóra ag fanacht taobh amuigh. Is í an t-iarrthóir a roghnaigh an coiste í.
Tá Cian ag fanacht taobh amuigh. Is é an t-iarrthóir a roghnaigh an coiste é.
Sa dá shampla dheireanacha, déanann an forainm deiridh tagairt don duine a luadh roimhe sin. Tá feidhm struchtúrach ag an bhforainm tosaigh sa phatrún ionannaithe freisin: ní dhá dhuine éagsúla atá i gceist leis an dá fhorainm.
In Is í [an t-iarrthóir a roghnaigh an coiste] í, baineann an í deiridh leis an ionannú: ní cuspóir de roghnaigh é, cé go dtagann sé díreach i ndiaidh an chlásail choibhneasta. Má tá Nóra agus Máire araon sa chomhthéacs, ní leor í chun a shocrú cé acu atá á haithint. Ní mór an tagairt sin a aimsiú sa chomhthéacs nó an bhean a ainmniú. Tá débhríocht eile sa chlásal a roghnaigh an coiste féin; pléitear í i gCuid 4.
Ná cuir forainm deiridh le gach abairt ionannaithe. Sa ghnáthphatrún Is í Nóra an t-iarrthóir a roghnaigh an coiste, tá Nóra ainmnithe cheana féin. Ní gá í eile a chur leis an deireadh.
Ionannú laistigh d’abairt eile
Nuair a leabaítear an t-ionannú i ndiaidh briathair ar nós ceapann nó deir, fanann an ceangal idir an forainm agus an duine atá á aithint.
Is í Nóra an t-iarrthóir a roghnaigh an coiste.
Ceapann Cian gurb í Nóra an t-iarrthóir a roghnaigh an coiste.
Deir Nóra gurb é Cian an t-iarrthóir a roghnaigh an coiste.
Sa dara habairt, ní bhaineann í le Cian, cé gurb é Cian ainmní an bhriathair ceapann. Baineann sé le Nóra laistigh den abairt leabaithe. Sa tríú habairt, baineann é le Cian, ní le Nóra.
Chun abairt den chineál seo a léamh:
- Aimsigh an briathar sa phríomhchlásal: ceapann nó deir anseo.
- Aimsigh tús an ionannaithe leabaithe: gurb í nó gurb é.
- Léigh an t-ionannú mar aonad sula nascann tú a chuid forainmneacha leis an gcomhthéacs níos leithne.
Tá Máire agus Nóra ag fanacht leis an toradh. Ceapann Máire gurb í an t-iarrthóir a roghnaigh an coiste í.
D’fhéadfadh an í deiridh tagairt do Mháire féin nó do Nóra, de réir an chomhthéacs. Ní cheanglaíonn ainmní ceapann an forainm leis féin go huathoibríoch, agus ní réitíonn an inscne an cheist anseo. Chun an tagairt a shocrú, scríobh Ceapann Máire gurb í Máire an t-iarrthóir a roghnaigh an coiste nó Ceapann Máire gurb í Nóra an t-iarrthóir a roghnaigh an coiste, de réir na brí atá uait.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
An ceangal leis an gclásal coibhneasta
Féadfaidh an clásal coibhneasta an t-eolas a thabhairt a shainaithníonn an duine. Ach ní hionann ról an duine sin i ngach clásal.
| Abairt | Ról an iarrthóra sa chlásal coibhneasta |
|---|---|
| Is í Nóra an t-iarrthóir a roghnaigh an coiste. | Dhá léamh: roghnaigh an coiste Nóra (cuspóir), nó roghnaigh Nóra an coiste (ainmní). |
| Is í Nóra an t-iarrthóir ar roghnaigh an coiste í. | Roghnaigh an coiste Nóra: is í cuspóir an bhriathair í, agus seasann í di sa chlásal. |
| Is í Nóra an t-iarrthóir a labhair leis an gcoiste. | Labhair Nóra leis an gcoiste: is í ainmní an bhriathair í. |
| Is í Nóra an t-iarrthóir ar labhair an coiste léi. | Labhair an coiste le Nóra: tá an tagairt di in léi. |
Tá an t-iarrthóir a roghnaigh an coiste débhríoch ann féin: is féidir an coiste a thuiscint mar ainmní nó mar chuspóir. Is minic a thugann an comhthéacs le fios gurb é an coiste a rinne an roghnú, ach ní ráthaíonn an struchtúr sin an léamh sin.
Sa choibhneas díreach a roghnaigh an coiste, ní bhíonn forainm ag líonadh áit an iarrthóra. Chun ról an iarrthóra mar chuspóir a shoiléiriú, is féidir an coibhneas indíreach ar roghnaigh an coiste í a úsáid. Athraítear a go ar anseo agus cuirtear í sa chlásal mar chuspóir; ní leor forainm a chur leis go meicniúil. Baineann an í sin le roghnaigh, murab ionann agus an í deiridh sa phatrún ionannaithe i gCuid 2.
In a labhair leis an gcoiste, is ainmní an iarrthóir agus ní chuirtear forainm breise isteach ina áit. In ar labhair an coiste léi, tá léi riachtanach don cheangal réamhfhoclach atá á chur in iúl.
Ní hé an forainm i ndiaidh na copaile a chinneann ról an duine sa chlásal coibhneasta. Léiríonn struchtúr an chlásail féin an ról sin sa chodarsnacht a labhair leis an gcoiste agus ar labhair an coiste léi. Ní dhéanann sé idirdhealú idir ainmní agus cuspóir i gcónaí, áfach, mar a léiríonn a roghnaigh an coiste.
Tagairt shoiléir i dtéacs fada
Ní leor inscne agus uimhir an fhorainm chun an tagairt a shocrú i gcónaí. Má luaitear beirt bhan, mar shampla, d’fhéadfadh í tagairt do cheachtar acu, de réir an chomhthéacs.
Tagairt nach bhfuil soiléir ina haonar:
Bhí Nóra agus Máire ag fanacht taobh amuigh. Dúirt Cian gurb í an t-iarrthóir a roghnaigh an coiste í.
Tagairt shoiléir:
Bhí Nóra agus Máire ag fanacht taobh amuigh. Dúirt Cian gurb í Nóra an t-iarrthóir a roghnaigh an coiste.
Níl an chéad leagan míghramadúil, ach ní insíonn an sliocht seo dúinn cé acu bean atá i gceist. Sa dara leagan, réitíonn an t-ainm an débhríocht.
Sliocht as tuairisc ar chruinniú:
Chuir Aoife agus Bríd dhá cháipéis faoi bhráid na comhairle: plean iompair agus tuarascáil chostais. Dheimhnigh an cathaoirleach gurb í Bríd an t-innealtóir a bhí freagrach as an bplean. Dúirt sé gurb é an plean iompair an doiciméad a bheadh mar bhonn leis an gcomhairliúchán poiblí. Mhol Aoife go gcuirfí an cinneadh siar go dtí go mbeadh freagraí an phobail faighte. Ba é an moladh sin an pointe ba mhó a spreag díospóireacht, mar bhí roinnt comhaltaí ag iarraidh tosú ar an obair láithreach.
Sa sliocht seo, ainmnítear Bríd toisc nach leor í chun idirdhealú a dhéanamh idir an bheirt bhan. Aithnítear an plean iompair mar dhoiciméad ar leith, agus tagraíonn an moladh sin don smaoineamh iomlán an cinneadh a chur siar. Baineann é in Ba é an moladh sin… leis an moladh, ní leis an gcathaoirleach. Mar sin, ní daoine amháin a aithnítear sna struchtúir seo: is féidir rudaí agus smaointe a aithint freisin.
Agus tú ag athléamh, seiceáil trí rud: cé atá á aithint, cén clásal lena mbaineann gach forainm, agus an bhfuil níos mó ná tagairt amháin indéanta. Má tá amhras ann, bain úsáid as an ainm arís seachas brath ar an ainm is gaire.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated November 5, 2026