Suas, thuas agus anuas: gluaiseacht agus suíomh
Déan idirdhealú idir suas, thuas agus anuas: gluaiseacht in airde, suíomh ard agus teacht ó áit níos airde, le samplaí soiléire agus codarsnacht le síos.
Trí dhearcadh ar airde
Le suas, thuas agus anuas, léiríonn tú gluaiseacht nó suíomh i gcoibhneas le háit eile. Is í an difríocht lárnach ná gluaiseacht i dtreo áite níos airde, suíomh in áit níos airde, nó gluaiseacht ó áit níos airde.
Sa cheacht seo, foghlaimeoidh tú conas:
- suas agus thuas a roghnú de réir na brí;
- anuas a úsáid chun teacht ó áit níos airde a léiriú;
- an bhéim éagsúil atá ar anuas agus síos a aithint.
An patrún bunúsach
Is dobhriathra iad na focail seo. Ní athraíonn a bhfoirm de réir inscne ná uimhreach.
| Foirm | An bhrí spásúil | Sampla |
|---|---|---|
| suas | Gluaiseacht i dtreo áite níos airde | Chuaigh Nóra suas an staighre. |
| thuas | Suíomh in áit níos airde | Tá Nóra thuas staighre. |
| anuas | Gluaiseacht ó áit níos airde | Tháinig Nóra anuas an staighre. |
Ní gá gur áit an-ard atá i gceist. Is leor go bhfuil sí níos airde ná an áit eile atá á samhlú agat.
Tá tú sa chistin ar urlár na talún. Tá seomra Nóra ar an gcéad urlár.
- Téann Nóra suas go dtí a seomra.
- Fanann sí thuas ar feadh tamaill.
- Tagann sí anuas chugat sa chistin.
Suas: treo na gluaiseachta
Úsáid suas nuair atá duine nó rud ag gluaiseacht i dtreo áite níos airde. Féadfaidh duine rud a bhogadh suas freisin.
- Chuaigh na páistí suas an cnoc.
- Thóg sí an bosca suas go dtí an t-áiléar.
- D'ardaigh sé a lámh suas.
Ní leis an mbriathar téigh amháin a úsáidtear suas. Braitheann rogha an bhriathair ar an gcomhthéacs agus ar dhearcadh an chainteora.
Tá tú thuas staighre agus tá do chara thíos.
Tar suas chugam!
Tá do chara ag teacht i do threo, ach tá an ghluaiseacht in airde fós: dá bhrí sin, úsáidtear suas.
Thuas: an áit ina bhfuil rud
Úsáid thuas chun suíomh ard a léiriú, seachas gluaiseacht chuig an suíomh sin.
- Tá an mála thuas ar an tseilf is airde.
- Tá na páistí thuas staighre.
- D'fhan sí thuas agus tháinig mise anuas.
Is minic a chuireann thuas an áit i gcoibhneas le suíomh an chainteora, ach féadfaidh an comhthéacs pointe tagartha eile a thabhairt.
Chun a rá go bhfuil sí éirithe as a leaba, abair Tá sí ina suí cheana féin. Coinnigh an ghluaiseacht agus an suíomh scartha: léiríonn Chuaigh sí suas gluaiseacht in airde; léiríonn Tá sí thuas go bhfuil sí in áit níos airde, mar shampla thuas staighre.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Anuas agus síos: béim éagsúil
Léiríonn anuas gluaiseacht ó áit níos airde. Is minic a bhíonn an ghluaiseacht i dtreo an chainteora nó i dtreo an phointe tagartha sa scéal, ach ní coinníoll riachtanach é sin.
Le síos, cuirtear an bhéim ar threo na gluaiseachta: i dtreo áite níos ísle. Le anuas, seasann an teacht ó thuas amach níos soiléire.
| Abairt | An bhéim |
|---|---|
| Chuaigh sí síos an staighre. | Treo na gluaiseachta chuig urlár níos ísle |
| Tháinig sí anuas an staighre. | Teacht ón urlár thuas |
| Thit cloch anuas ón díon. | Bunús na gluaiseachta: an díon thuas |
Ní codarsnacht iomlán idir ceart agus mícheart atá anseo. Is féidir Tháinig sí síos an staighre a rá freisin. Féadfaidh síos agus anuas cur síos ar an eachtra chéanna, agus béim beagán éagsúil acu.
An córas iomlán
Tá trí phéire sa chóras: suas/síos don treo, thuas/thíos don suíomh agus aníos/anuas don ghluaiseacht ó áit níos ísle nó níos airde. Léiríonn aníos gluaiseacht ó áit níos ísle; léiríonn thíos suíomh in áit níos ísle.
| Foirm | An bhrí spásúil | Sampla |
|---|---|---|
| suas | Gluaiseacht in airde | Chuaigh sí suas an staighre. |
| síos | Gluaiseacht i dtreo áite níos ísle | Chuaigh sí síos an staighre. |
| thuas | Suíomh in áit níos airde | Tá sí thuas san áiléar. |
| thíos | Suíomh in áit níos ísle | Tá sí thíos sa chistin. |
| aníos | Gluaiseacht ó áit níos ísle | Tháinig sí aníos ón gcistin. |
| anuas | Gluaiseacht ó áit níos airde | Tháinig sí anuas ón áiléar. |
Ní chruthaítear anuas trí shéimhiú a chur ar suas. Is focail ar leith iad suas, thuas agus anuas, agus roghnaíonn tú eatarthu de réir na brí.
Úsáidí sa léitheoireacht agus sa chumarsáid
Ní gluaiseacht ná suíomh fisiciúil atá i gceist i gcónaí. I dtuairiscí, in argóintí agus sa ghnáthchaint, cabhraíonn na nathanna seo leat tréimhse, pointe breise nó teorainn uimhriúil a chur in iúl.
| Nath | Brí agus úsáid | Sampla |
|---|---|---|
| le blianta anuas | Tréimhse a thosaigh san am atá thart agus a leanann go dtí anois | Tá mé ag obair sa leabharlann le blianta anuas. |
| anuas ar sin | Pointe breise a chur leis an méid atá ráite | Tá an cúrsa saor in aisce. Anuas ar sin, cuirtear na hábhair ar fáil ar líne. |
| suas le fiche duine | Fiche duine ar a mhéad | Is féidir freastal ar suas le fiche duine sa seomra. |
| mar a luadh thuas | Tagairt do rud a luadh níos luaithe sa téacs | Mar a luadh thuas, ní mór clárú roimh an Aoine. |
Sa scríbhneoireacht fhoirmiúil, úsáid mar a luadh thuas nuair is féidir leis an léitheoir an t-eolas a aimsiú níos luaithe sa téacs. Le anuas ar sin, cuireann tú eolas nua leis an argóint.
Seiceáil an bhrí sula roghnaíonn tú
- An bhfuil gluaiseacht in airde ann? Úsáid suas: Chuaigh sé suas an dréimire.
- An suíomh in áit níos airde atá i gceist? Úsáid thuas: Tá sé thuas ar an díon.
- An bhfuil teacht ó áit níos airde ann? Úsáid anuas: Tháinig sé anuas ón díon.
Cuimhnigh ar an seicheamh: dul suas → bheith thuas → teacht anuas. Is patrún cuimhne é seo, ní srian ar na briathra is féidir a úsáid.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
10 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 10 words and review them later.
Focail: Suas, thuas agus anuas: gluaiseacht agus suíomh
10 wordsLast updated November 5, 2026