Topaic agus fócas: ord focal marcáilte
Aithin topaic agus fócas sa chomhrá agus roghnaigh idir an gnáthord, frása tosaigh agus abairt scoilte chun eolas nó codarsnacht a chur in iúl go soiléir.
An t-ábhar cainte agus an t-eolas tábhachtach
Ní hé an t-eolas céanna is tábhachtaí i ngach comhthéacs. Is féidir leat ord focal marcáilte a úsáid chun codarsnacht a dhéanamh nó chun aird a dhíriú ar chuid den teachtaireacht. Is ord é seo atá éagsúil leis an ngnáthord briathar–ainmní–cuspóir.
Is í an topaic an rud a bhfuil tú ag caint faoi. Is é an fócas an t-eolas a chuireann tú chun tosaigh sa teachtaireacht: freagra ar cheist, mar shampla, nó ceartú ar rud a dúradh.
- Aithin an rud atá ar eolas cheana sa chomhrá.
- Roghnaigh an t-eolas nua nó an chodarsnacht atá tábhachtach.
- Úsáid ord marcáilte nuair a chuidíonn sé leis an léitheoir an bhéim sin a thuiscint.
Topaic a chur chun tosaigh
Is féidir maidir le a úsáid chun ábhar cainte a thabhairt isteach nó chun filleadh air: Maidir leis an leabhar sin, cheannaigh Aoife é inné. Tugann an frása tosaigh an topaic isteach; insíonn an clásal ina dhiaidh cad atá le rá fúithi.
Is féidir an topaic féin a chur ar dtús freisin: An leabhar sin, cheannaigh Aoife é. Sa phatrún seo, seasann an forainm é don leabhar sa chlásal. Fanann an briathar roimh an ainmní: cheannaigh Aoife. Ní hionann é seo agus An leabhar cheannaigh Aoife, nach abairt iomlán cheart í: níl an forainm inti ná patrún na habairte scoilte a fheicfidh tú i §4.
An abairt chéanna i gcomhthéacsanna éagsúla
Ní gá ord na bhfocal a athrú gach uair a athraíonn an fócas. Is féidir leis an gcomhthéacs agus le béim an ghutha an obair sin a dhéanamh.
| Ceist sa chomhrá | Freagra leis an ngnáthord | An fócas |
|---|---|---|
| Cé a cheannaigh an leabhar? | Cheannaigh Aoife an leabhar. | An duine |
| Cad a cheannaigh Aoife? | Cheannaigh Aoife an leabhar. | An rud a cheannaigh sí |
| Cad a rinne Aoife? | Cheannaigh Aoife an leabhar. | An gníomh a rinne sí |
Sa dara ceist, is í Aoife an topaic atá bunaithe cheana. Tugann an leabhar an t-eolas atá á lorg. Sa tríú ceist, tá an fócas níos leithne: ní ainm an ruda amháin atá á lorg.
Ní hionann topaic agus ainmní. Baineann an topaic le hábhar an chomhrá; baineann an t-ainmní le struchtúr na habairte. Ní hé an chéad fhocal an topaic ná an fócas i gcónaí.
Frása tosaigh mar chreat don teachtaireacht
Is féidir frása ama nó frása a léiríonn céim sa scéal a chur ag tús na habairte. Socraíonn sé creat don eolas a leanann é.
Comhthéacs: Tá tú ag insint cad a rinne tú inné.
Ar maidin, léigh mé an tuairisc. Tráthnóna, scríobh mé freagra.
Comhthéacs: Tá tú ag míniú na gcéimeanna i dtasc.
Ar dtús, léigh mé an cheist. Ansin, scríobh mé an freagra.
Sna samplaí seo, tagann an briathar roimh an ainmní sa phríomhchlásal fós: léigh mé, scríobh mé. Ní gá abairt scoilte a dhéanamh chun an t-am nó ord na n-imeachtaí a shoiléiriú.
Úsáidtear camóg anseo chun an frása tosaigh a scaradh ón gcuid eile den abairt. Ní comhartha fócais inti féin í an chamóg.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Fócas soiléir le habairt scoilte
Tá an patrún is … a … ar eolas agat cheana. Úsáid é nuair is mian leat cuid áirithe den teachtaireacht a aithint go soiléir, go háirithe i bhfreagra nó i gceartú.
Nuair is ainm dílis nó frása ainmfhoclach cinnte atá i bhfócas sa phatrún seo, cuir é, í nó iad idir an chopail agus an frása, de réir inscne agus uimhreach: Is í Aoife a…, Is é an leabhar a…, Is iad na leabhair a…. Baineann sé seo leis an ainmní agus leis an gcuspóir araon nuair a chuirtear i bhfócas iad. Le dobhriathar nó frása réamhfhoclach i bhfócas, ní chuirtear an forainm sin isteach: Is inné a…, Is sa siopa a….
| An rud atá á shoiléiriú agat | Abairt le fócas marcáilte |
|---|---|
| Cé a cheannaigh an leabhar | Is í Aoife a cheannaigh an leabhar. |
| Cad a cheannaigh Aoife | Is é an leabhar a cheannaigh Aoife. |
| Cathain a cheannaigh sí é | Is inné a cheannaigh Aoife an leabhar. |
| Cá háit ar cheannaigh sí é | Is sa siopa a cheannaigh Aoife an leabhar. |
Is nó ba?
Is féidir Is í Aoife a cheannaigh an leabhar a rá agus tú ag aithint an duine anois, cé gur san am atá caite a tharla an ceannach. Is féidir Ba í Aoife a cheannaigh an leabhar a rá freisin, agus an t-aithint féin á cur san am atá caite, mar chuid de scéal faoin am sin. Is í ba foirm chaite na copaile anseo. Ní gá ba a úsáid díreach toisc go bhfuil cheannaigh san aimsir chaite.
Comhthéacs: Deir cara leat gur cheannaigh Aoife an leabhar inniu. Tá an lá mícheart.
Is inné a cheannaigh Aoife an leabhar.
Ní gá an duine ná an ceannach a cheartú. Is é an t-am atá i bhfócas.
Cuir an dá leagan seo i gcomparáid:
- Inné, cheannaigh Aoife an leabhar. Socraíonn inné am na heachtra; braitheann an bhéim ar an gcomhthéacs.
- Is inné a cheannaigh Aoife an leabhar. Cuirtear an lá féin i bhfócas go soiléir.
Ná bog an cuspóir go tosach na habairte agus an chuid eile a fhágáil gan athrú.
✗ An leabhar cheannaigh Aoife.
✓ Is é an leabhar a cheannaigh Aoife.
Úsáid an patrún iomlán atá oiriúnach don fhócas. Ní leor suíomh nua don ainmfhocal amháin. Más topaic atá á cur chun tosaigh agat, úsáid an patrún in §1: An leabhar sin, cheannaigh Aoife é.
An t-ord a roghnú sa chomhthéacs
Sula scríobhann tú, cuir na ceisteanna seo ort féin:
- Cad faoi a bhfuilimid ag caint? Sin an topaic sa chomhthéacs. Chun í a chur chun tosaigh, is féidir maidir le a úsáid nó an topaic a lua ar dtús agus forainm a úsáid di sa chlásal, mar atá in §1.
- Cén t-eolas atá á thabhairt nó á cheartú agam? Sin an fócas.
- An leor an gnáthord? Is minic gur leor, má tá an comhthéacs soiléir.
- An bhfuil creat ama de dhíth? Is féidir frása mar ar maidin a chur ar dtús.
- An gá cuid amháin a chur i bhfócas go soiléir? Roghnaigh abairt scoilte.
Coinnigh an t-idirdhealú seo i gcuimhne: tugann frása ama tosaigh creat don teachtaireacht sna samplaí in §3; ainmníonn topaic thosaigh an t-ábhar cainte mar atá in §1; cuireann abairt scoilte cuid roghnaithe den teachtaireacht i bhfócas.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated November 5, 2026