Ablativus respectus et mensurae
Ablativus respectus indicat qua in re aliquid dicatur; ablativus mensurae ostendit quanto res differant, etiam cum ante et post ad tempus referuntur.
Ablativus respectus definit qua in re aliquid affirmetur; ablativus mensurae indicat quanto duae res differant. Utrumque in comparationibus invenies, sed diversa munera praestant: aliud est dicere qua re, aliud quanto quis alterum superet.
Respectus: qua in re?
Ablativus respectus, qui etiam limitationis dicitur, ostendit ad quam rem iudicium pertineat. Non simpliciter hominem aut rem describis, sed certam partem descriptionis definis. Praepositio plerumque non adhibetur.
- Marcus est corpore validus, sed animo infirmus.
- Hi fratres specie similes sunt, moribus dissimiles.
- Dux erat natione Gallus.
In prima sententia validitas ad corpus, infirmitas ad animum refertur. In altera similitudo ad speciem tantum pertinet: non affirmatur fratres omnibus rebus similes esse.
Hic usus in prosa classica communis est; non est ornamentum proprie poeticum.
Respectus non idem est atque instrumentum
Casum ex munere in sententia agnosce, non ex solo vocabulo. Eadem vox diversam rationem exprimere potest.
| Sententia | Munus ablativi | Explicatio |
|---|---|---|
| Miles manu vulneratus est. | Respectus | Vulnus ad manum pertinet. |
| Miles gladio vulneratus est. | Instrumentum | Gladius est instrumentum quo vulnus factum est. |
| Frater meus aetate maior est. | Respectus | Comparatio ad aetatem pertinet. |
Fines inter usus interdum minus certi sunt. In sententia Virtute ceteros superat, virtus intellegi potest res in qua quis praestat; pro contextu etiam vis instrumenti percipi potest. Explicatio sensus pluris est quam nomen casus nimis stricte impositum.
Locutio maior natu eum significat qui plures annos natus est; minor natu eum qui pauciores. Natu ablativus est nominis natus, quod actum nascendi significat, non forma participii cum subiecto congruens.
Mensura: quanto?
Ablativus mensurae, sive differentiae, indicat quantitatem qua una res alteram excedit vel ab altera discrepat. Saepe comparativo adiungitur.
- Haec turris illa duobus pedibus altior est.
- Marcus Lucio duobus annis maior natu est.
- Hoc iter illo multo brevius est.
In primo exemplo illa rem comparatam indicat, duobus pedibus differentiam altitudinis. Duo igitur ablativi in eadem sententia diversa officia habent. Rem comparatam etiam per quam exprimere potes: Haec turris duobus pedibus altior est quam illa.
| Forma | Quid indicat? | Exemplum |
|---|---|---|
| uno pede, duobus annis | Mensuram certam | Murus uno pede altior est. |
| multo | Magnam differentiam | Haec via multo longior est. |
| paulo | Parvam differentiam | Haec via paulo longior est. |
| nihilo | Nullam differentiam in comparatione proposita | Hoc consilium nihilo melius est. |
Mensura non solum cum adiectivo comparativo ponitur. Etiam verbum quod excessum significat eam admittere potest: Haec turris illam duobus pedibus superat.
Quick check
Try one question now.
Sorores voce similes sunt, quamquam vultus earum diversi sunt. Vox «voce» definit
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Quanto et tanto; quo et eo
Ad differentiam interrogandam quanto adhibetur. Formae quanto … tanto et quo … eo duas comparationes inter se conectunt: crescente altera re, altera quoque crescit aut minuitur.
Quanto haec turris altior est? — Duobus pedibus.
Quanto iter longius est, tanto plures dies ad iter conficiendum necessarii sunt.
Quo diligentius rem considero, eo minus dubito.
In ultimo exemplo quo et eo non locum significant. Cum comparativis diligentius et minus coniunguntur atque proportionem exprimunt.
Mensura cum ante et post
Ante et post, cum adverbia sunt, ablativum mensurae admittunt. Ablativus ostendit quanto tempore res alia aliam antecedat aut sequatur.
Marcus quinto die mensis venit; Lucius duobus diebus post venit.
Lucius septimo die mensis venit; Marcus duobus diebus ante venerat.
Dies hic non tempus actionis occupatum, sed intervallum inter duos adventus metiuntur.
Discerne duobus diebus post et post duos dies. Utraque locutio recta est, sed constructio differt: in priore post adverbium est et duobus diebus mensuram exprimit; in altera post praepositio accusativum regit. Ex sola vicinitate vocabuli post casum ne statuas.
Quomodo usus discernas
Cum ablativum interpretaris, has quaestiones ordine propone:
- Qua in re? Si certus respectus definitur, ut in corpore validus, ablativum respectus agnosce.
- Quanto? Si differentia metitur, ut in duobus pedibus altior, ablativum mensurae agnosce.
- Quacum re comparatur? Si ablativus rem comparatam indicat, eum a mensura distingue.
- Quo instrumento? Si res actionem efficit, instrumentum potius quam respectum considera.
Aetate maior respectum definit; duobus annis maior natu differentiam aetatis metitur. Non forma casus sola, sed sensus totius sententiae interpretationem dirigit.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
21 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 21 words and review them later.
Vocabula: Ablativus respectus et mensurae
21 wordsLast updated November 5, 2026