C1 · Advanced

Appositio et concordia ad sensum

Appositionis casum et concordiam disce; distingue genus grammaticum a sexu et numerum formae a multitudine, ut concordiam ad sensum recte intellegas.

By the flumi team About 5 min read

Appositio eandem rem alio nomine explicat; concordia ad sensum interdum rem significatam potius quam formam vocabuli sequitur. Utramque rationem distinguere debes: casus appositionis, genus nominum et numerus praedicati non eadem lege omnia reguntur.

Quid appositio explicet

Nomen in appositione positum idem significat atque nomen cui adiungitur, sed aliquid addit: nomen proprium, munus, genus rei vel iudicium scribentis. Non novum subiectum additur, sed idem homo eademve res accuratius describitur.

Cicero, consul Romanus, orationem habuit.

Rhenus, flumen rapidum, agros dividit.

In priore exemplo Cicero et consul eundem hominem significant; in altero Rhenus et flumen idem flumen. Appositio neque coniunctione et neque verbo est cum nomine coniungitur.

Casus communis, genus proprium

Appositio regulariter eodem casu ponitur quo nomen explicatum. Genus autem et numerus nominum non necesse est congruant: utrumque nomen suam formam servat.

Nomen explicatum Appositio Sententia
Nominativus: Cicero consul Romanus Cicero, consul Romanus, adest.
Accusativus: Ciceronem consulem Romanum Ciceronem, consulem Romanum, vidi.
Dativus: Ciceroni consuli Romano Ciceroni, consuli Romano, epistulam misi.
Ablativus: Cicerone consule Romano Cum Cicerone, consule Romano, locutus sum.

Adiectivum quod intra appositionem nomen definit cum illo nomine congruit. Itaque in sententia Rhenus, flumen rapidum, agros dividit, rapidum neutrum est propter flumen, quamquam Rhenus masculinum est.

Athenas, urbem claram, visitavi.

Athenas pluralis numeri est, urbem singularis; utrumque tamen accusativi casus est. Claram cum urbem, non cum Athenas, congruit.

Appositionem ne adiectivi instar tractes. Casus communis non efficit ut duo substantiva idem genus eundemque numerum habeant.

Appositio et nomen praedicativum

Non omne nomen quod eundem hominem significat appositio est. Vide num nomen tantum explicet quis sit homo, an ad id pertineat quod de eo affirmatur.

Cicero, consul Romanus, orationem habuit.

Cicero consul creatus est.

In prima sententia consul Romanus Ciceronem explicat; res narrata est oratio habita. In altera consul ad praedicatum pertinet: sententia narrat quod munus Cicero acceperit. Si consul tollitur, id ipsum quod creatione effectum est non iam exprimitur.

Appositio saepe quasi explicatio interiecta legitur, sed commata sola constructionem non definiunt. Interpunctio in editionibus recentioribus legenti subvenit; sensus et munus verborum potiora sunt.

Quick check

Try one question now.

1
Livius, diligens, res antiquas narravit.

Check your answer when you are ready. No sign-in needed.

Numerus secundum multitudinem

Nomen collectivum singulari forma plures homines significare potest. Praedicatum tum vel formam singularem sequitur, vel, ubi singuli homines cogitantur, plurali numero ponitur. Haec altera ratio concordia ad sensum, etiam constructio ad sensum, appellatur.

Pars militum discessit; reliqui in castris manserunt.

Pars militum discesserunt; reliqui in castris manserunt.

In prima sententia discessit cum forma singulari pars congruit. In altera discesserunt ad milites qui illam partem constituunt refertur. Utraque constructio admitti potest; altera partem ut unum corpus, altera homines complectitur.

Pluralis non simpliciter efficitur quia nomen plurale militum proximum est. Illi milites sunt homines quorum discessus narratur: inde concordia ad sensum intellegitur.

Concordia ad sensum in prosa classica invenitur, sed non est licentia quemlibet numerum eligendi. Natura nominis et contextus efficere debent ut multitudo facile intellegatur. Concordia secundum formam manet ratio ordinaria.

Genus secundum homines significatos

Concordia ad sensum etiam genus afficere potest. Nomen grammaticum et homines eo nomine significati non semper eiusdem generis sunt.

Duo milia militum in proelio occisi sunt.

Milia neutri generis est; duo formam eius sequitur. Occisi, contra, masculinum est, quia milites significatos respicit. Numerus hic iam pluralis est: concordia ad sensum in genere participii apparet.

Forma occisa sunt, si milia respicitur, concordiam grammaticam servat; non propterea mendosa est. Differentia inter formam et sensum agnoscenda est, non altera ratio temere damnanda.

Hoc ab appositione distingue: in Rhenus, flumen rapidum adiectivum rapidum ordinariam concordiam cum nomine flumen servat. Diversum genus duorum substantivorum per se concordiam ad sensum non constituit.

Quomodo constructionem discernas

  1. Rem significatam quaere: duo nomina eandem rem explicant, an nomen pars est praedicati?
  2. Casum examina: in appositione regulari nomen explicans casum nominis explicati sequitur.
  3. Concordiam localem observa: adiectivum appositionis cum suo nomine congruit.
  4. Formam et sensum compara: praedicatum singularem formam nominis collectivī sequitur, an plures homines significatos?
  5. Contextum consule: concordiam ad sensum agnosce ubi sensus eam sustinet; formam grammaticam legitimam ne pro errore habeas.

Appositio alterum nomen eiusdem rei addit. Concordia ad sensum formam praedicati ex hominibus vel rebus significatis explicat.

You reached the end

You reached the end

Now make it stick.

Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.

Practice exercises

Was this lesson helpful?

Last updated November 5, 2026