Coniunctivus potentialis
Coniunctivus potentialis rem possibilem et sententiam cautam exprimit: disce usum praesentis, perfecti, imperfecti et negationem a vetando distinguere.
Coniunctivus potentialis rem non tamquam certam affirmat, sed tamquam possibilem proponit. Eo saepe uteris cum quid aliquis dicere, putare aut facere possit ostendis, vel cum sententiam tuam cautius profers.
Res possibilis, non certa
Compara indicativum et coniunctivum:
- Aliquis hoc dīcit. — Affirmas aliquem hoc dicere.
- Aliquis hoc dīcat. — Proponis quid aliquis fortasse dicat; non affirmas quemquam iam ita loqui.
Subiectum saepe est indefinitum: aliquis, quispiam. Potest etiam esse prima persona, cum ipse sententiam minus audacter profers. Non opus est condicione expressa: coniunctivus potentialis etiam in enuntiato principali sine si adhibetur.
Praesens et perfectum
Ad rem praesentem vel futuram proponendam adhibentur praesens et perfectum coniunctivi. Perfectum potentiale saepe non significat actionem praeteritam. Inter haec tempora in hoc usu saepe parva est differentia.
| Tempus | Exemplum | Sensus |
|---|---|---|
| Praesens | Aliquis hoc dīcat. | Fortasse aliquis hoc dicat. |
| Perfectum | Quispiam hoc dīxerit. | Fingi potest aliquem hoc dicere. |
| Perfectum | Haud facile hoc crēdiderim. | Dubito an hoc credendum sit. |
Crēdiderim hic non idem significat atque crēdidī. In sententia Haud facile hoc crēdiderim perfectum coniunctivi dubitationem praesentem exprimit, non necessario rem antea factam.
Forma sola non semper sufficit. Dīxerit etiam futurum exactum indicativi esse potest; ex tota sententia intellegendum est quo modo adhibeatur.
Sententiam caute proferre
Potentialis utilis est ad opinionem, responsum vel reprehensionem lenius proponendam. Negatio propria huius usus est non; etiam haud, praesertim in locutione haud facile, invenitur.
De consilio amici:
Haud facile hoc cōnsilium probāverim.
Non simpliciter dicis consilium malum esse; ostendis te non facile ei assentiri.
De iudicio nimis aspero:
Nōn hoc dīxerim.
Sententiam recusas, sed minus aperte quam si dicas: Hoc nōn dīcō.
Ne tamen omnem coniunctivum cum negatione potentialem putes. Sensus totius enuntiati, non sola forma verbi, usum declarat.
Quick check
Try one question now.
Compara: Aliquis fortasse dicat hoc consilium inutile esse; Dicat nunc Marcus quid sentiat. Verbum dicat
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Imperfectum et spectator fictus
Imperfectum coniunctivi potest ostendere quid aliquis in re praeterita videre, credere aut dicere potuerit. Frequens est secunda persona singularis, quae non necessario certum lectorem significat: quasi quemvis spectatorem fingis.
Omnēs tacēbant; nēmō sē movēbat. Eōs dormīre crēderēs.
Id est: si quis adfuisset, eos dormire credere potuisset. Non affirmatur aliquem re vera ita credidisse.
Hic crēderēs ad scaenam praeteritam pertinet. Non tamen omne imperfectum coniunctivi potentiale est: idem tempus alios quoque usus habet.
Possibilitatem a voluntate distingue
Eadem forma pro contextu diversam vim habere potest. Dīcat potest rem possibilem proponere, sed etiam iussum exprimere.
- Aliquis fortasse dīcat: «Hoc difficile est.» — Fingitur obiectio possibilis.
- Dīcat nunc Mārcus quid sentiat. — Marco dicendi potestas datur vel dicere iubetur.
Potentialis non iubet nec vetat. Nōn hoc dīxerim sententiam caute recusat; Nē hoc dīxeris aliquem monet ne hoc dicat. Haec non sunt duae negationes eiusdem usus.
Ad usum agnoscendum:
- Quaere num res affirmetur, iubeatur, an tantum possibilis proponatur.
- Praesens et perfectum potentialia ne statim diversis temporibus tribuas.
- In narratione praeterita attende imperfectum, praesertim secundam personam indefinitam.
- Formam verbi semper cum contextu coniunge.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated November 5, 2026