Cum causale et concessivum
Cum causale rationem facti indicat, cum concessivum rem contra exspectationem ponit: disce coniunctivum, tempora et usum vocabuli tamen recte distinguere.
Causa an concessio?
Cum causale ostendit cur aliquid fiat; cum concessivum rem ponit quae aliam rem impedire posse videtur, nec tamen impedit. Utrumque in prosa classica coniunctivum habet. Ut sensum intellegas, totam sententiam considera, non solum formam verbi.
- Cum fessus sim, domī maneō. — Lassitudo causa est cur domi maneam.
- Cum fessus sim, tamen labōrō. — Lassitudo laborem impedire potest; ego tamen laboro.
Eadem verba, cum fessus sim, aliam rationem in utraque sententia habent. In priore causa datur; in altera aliquid contra exspectationem fit.
Cum causale: ratio facti
Cum causale rationem rei in propositione principali expressae indicat. Quaestionem cur? animo propone.
Cum via clausa sit, hāc īre nōn possumus.
Cur hac ire non possumus? Via clausa est.
Cum pecūniam āmīsisset, librum emere nōn potuit.
Cur librum emere non potuit? Pecuniam antea amiserat.
Causa non semper actionem impedit: etiam consilium, iudicium vel auxilium explicare potest.
Cum locum bene nōverīs, nōbīs viam mōnstrā.
Locum bene novisti; ideo idoneus es qui viam monstres.
Coniunctivus post cum causale non per se dubitationem significat. Causa vera et certa esse potest; modus ad hanc constructionem pertinet.
Cum concessivum: contra exspectationem
Cum concessivum rem concedit, sed ostendit eventum non talem esse qualem ex ea re exspectare possis. In propositione principali saepe legitur tamen.
Cum pauper sit, tamen amīcōs adiuvat.
Pauper est; propter inopiam fortasse auxilium dare non potest. Nihilo minus amicos adiuvat.
Cum multum labōrāvisset, tamen opus nōn perfēcit.
Multum laboraverat; opus perfectum esse exspectare posses. Opus tamen imperfectum mansit.
Tamen concessionem clarius ostendit, sed non est necessarium. Sensus etiam ex oppositione rerum intellegi potest.
Ne cum concessivum pro causa accipias. In sententia Cum pauper sit, tamen amīcōs adiuvat, paupertas non causa auxilii proponitur, sed res quae auxilium difficilius facere potest.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Modus et tempora
In utroque usu coniunctivum adhibe. Tempus eius plerumque ex tempore verbi principalis et ex ordine rerum eligitur, secundum consecutionem temporum iam notam.
| Tempus verbi principalis | Res eodem tempore fit vel constat | Res ante facta est |
|---|---|---|
| Praesens vel futurum | Praesens coniunctivi: sit | Perfectum coniunctivi: labōrāverit |
| Praeteritum narrationis | Imperfectum coniunctivi: esset | Plusquamperfectum coniunctivi: labōrāvisset |
- Cum aeger sit, domī manet. — Nunc aegrotat et domi manet.
- Cum multum labōrāverit, nunc quiēscit. — Labor quietem antecedit.
- Cum aeger esset, domī mānsit. — Tum aegrotabat et domi mansit.
- Cum multum labōrāvisset, tandem quiēvit. — Prius laboraverat, deinde quievit.
Tabula rationes usitatas ostendit, non omnes varietates consecutionis. Eadem temporum ratio etiam cum concessivo valet: Cum aeger esset, tamen labōrābat.
Primum quaere utrum causa an concessio exprimatur; deinde tempus elige. Esset causam et concessionem exprimere potest: tempus ipsum has significationes non distinguit.
Sensus ex contextu et summa
Cum narrativum quoque coniunctivum habere potest. Itaque cum cum coniunctivo non semper causale aut concessivum est. In narratione tempus et causa interdum arcte coniunguntur.
Sententia Cum hostēs appropinquārent, cīvēs fūgērunt et tempus fugae et causam suggerere potest. Sine ampliore contextu una tantum interpretatio non semper certa est.
Ad sententiam legendam vel componendam hunc ordinem sequere:
- Rationem rerum considera: altera res causam praebet, an eventus contra exspectationem fit?
- Modum observa: cum causale et concessivum coniunctivum postulant.
- Tempora compara: res simul fiunt, an altera alteram antecedit?
- Contextum lege: tamen concessionem saepe declarat; sola forma coniunctivi sensum non definit.
Causa: fessus sum, ideo quiesco. Concessio: fessus sum, tamen laboro.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
2 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 2 words and review them later.
Vocabula: Cum causale et concessivum
2 wordsLast updated November 5, 2026