C2 · ProficientLesson 2 of 4

Infinitivus in -ier et formae poeticae

Infinitivus in -ier cum formis in -ri et -i comparatur; explicantur usus poeticus, verba deponentia et genetivi plurales in -um in carminibus Latinis.

Infinitivus in -ier antiqui sermonis vestigium est, quod poetae etiam aetate classica retinent. Ad eum recte interpretandum, formam a significatione separabis: terminatio insolita neque novum tempus neque novum modum constituit. Cum hac forma conferentur paucae terminationes nominales et verbales carminibus aptae; non tamen quidquid in versu insolens videtur proprium est poeseos.

Forma antiqua, usus poeticus

Infinitivi praesentis formae in -ier respondent formis passivis usitatis in -rī vel -ī: amārier idem valet ac amārī, legier ac legī. Inveniuntur in prisca Latinitate, etiam apud poetas scaenicos; posteriores poetae eas interdum retinent vel revocant.

In prosa classica communi formas in -rī et -ī plerumque eliges. In carmine autem forma longior et metro et colori antiquo servire potest. Haec duo munera non semper separari possunt; ex sola terminatione non efficitur poetam gravitatem aut sollemnitatem quaesivisse.

Antiquum et poeticum non idem significant. Forma vetus in sermone antiquiore usitata esse potuit, quam poeta posterior consulto adhibet. Ne usum comoediae priscae ad sollemnitatem epicam temere referas.

Quae formae inter se respondeant

Tabula correspondentias ostendit, non praeceptum quo quodlibet verbum in quamlibet terminationem libere mutes. In scribendo auctoritatem et genus dicendi respice. Ubi «ex analogia» adscriptum est, forma hic ad comparationem fingitur, non ut testimonium usus traditi affertur; neque inde concludendum est eam apud auctores nusquam legi. Formae passivae interdum vim mediam habent, ut accingier in loco infra explicato.

Verbum Infinitivus usitatus Forma in -ier Vox et verbi genus Testimonium vel exemplum ex analogia
amō amārī amārier passiva; verbum activum ex analogia
legō legī legier passiva; verbum activum ex analogia
loquor loquī loquier forma passiva, significatio activa; verbum deponens ex analogia
accingō accingī accingier passiva, hic vi media; verbum activum Vergilius, Aeneis 4.493

In amārier vocalis longa ante r servatur. In legier, loquier, accingier littera i ante e brevis est. Ne igitur longitudinem finalis -ī formae usitatae in alteram formam transferas.

Forma in -ier unam syllabam plus habet quam forma respondens in -rī vel -ī. Metrum igitur ad electionem pertinere potest; totius tamen versus mensuram examinabis, non solum numerum litterarum.

dulce caput, magicas invitam accingier artis

Vergilius, Aeneis 4.493.

Versum in sex pedes divide; in invitam accingier syllaba finalis -tam eliditur:

dulce ca | put magi | cas in | vit(am) ac | cingier | artis

— ⏑ ⏑ | — ⏑ ⏑ | — — | — — | — ⏑ ⏑ | — ×

Quintum pedem efficiunt syllabae cin-gi-er: prima positione longa est, duae sequentes breves sunt; -er ante vocalem vocabuli artis breve manet. Si accingī substituas, finalis -ī ante vocalem vocabuli artis eliditur: accing(ī) artis. In syllabis cin-gī distinguendae sunt syllaba cin, positione longa, et vocalis longa ī, quae hic eliditur. Forma accingier elisionem vitat, syllabam addit et dactylum quinti pedis praebet; accingī hoc loco metro non conveniret. Non igitur syllabas tantum numera: earum quoque quantitates et fines verborum considera.

Constructio et verba deponentia

Forma mutata, constructio infinitivi manet. Infinitivus praesentis in oratione obliqua plerumque rem verbo principali contemporaneam significat; -ier per se nec praeteritum nec futurum indicat.

Exempla sequentia ad formas comparandas ficta sunt, non testimonia ex auctoribus excerpta. Formae in -ier hic ex analogia adhibentur, sicut in tabula supra indicatum est.

Dīcit librum legī. → Dīcit librum legier.

Utraque sententia librum legi significat; librum subiectum est infinitivi passivi.

Dīcit sē loquī. → Dīcit sē loquier.

Utraque sententia eum qui dicit loqui significat. Verbum deponens est: subiectum ipsum loquitur.

In versu Vergiliano supra allato, accingier respondet formae accingī, a verbo accingō. Dido se invitam ad artes magicas accingere testatur: forma passiva hic vim mediam habet, quasi «se parare». Invitam ad Didonem refertur; magicas artis, id est magicas artēs, accusativus est qui rem ad quam se parat indicat. Forma antiqua et dactylum praebet et cum genere epico congruit; sola tamen terminatio peculiarem sollemnitatem non probat.

Ne omnes formas in -ier sensu passivas interpreteris. Loquier non significat aliquem verbis commemorari, sed loqui. Prius verbum agnosce, deinde eius vocem et constructionem explica.

Quick check

Try one question now.

1
In «Puella ab omnibus amarier cupit», amarier formae usitatae respondet.

Check your answer when you are ready. No sign-in needed.

Aliae terminationes in carminibus

Non omnis forma poetis grata eadem ratione a forma communi differt. Ad comparationem utiles sunt genetivi plurales secundae declinationis in -um, ubi prosa communis saepe -ōrum habet.

Forma in carminibus frequens Forma explicatior Casus et numerus
deum deōrum genetivus pluralis
virum virōrum genetivus pluralis

Hi genetivi antiquam terminationem servant; non simpliciter pro litteris per licentiam omissis habendi sunt. Neque terminatio -um ubique poetica est: in quibusdam vocabulis et locutionibus etiam prosa eam recipit, ut sestertium in rationibus pecuniae. Non igitur omnibus nominibus secundae declinationis eadem libertas tribuenda est.

Dona deum → dona deorum.

Facta virum → facta virorum.

Hic deum et virum genetivi plurales sunt. At in deum videt et virum videt eaedem litterae accusativum singularem exprimunt.

Forma per se igitur casum non semper demonstrat. In facta virum nomen facta et nexus sententiae interpretationem adiuvant; in virum videt regimen verbi aliam analysin postulat.

Genetivi primae declinationis

Etiam quaedam nomina primae declinationis genetivum pluralem poeticum in -um habent: caelicolum pro caelicolārum, a caelicola, et Aeneadum pro Aeneadārum, ab Aeneada. Hanc terminationem praesertim in nominibus compositis et patronymicis agnosces; non est libera omnium nominum primae declinationis variatio.

Ab his distingue genetivum singularem antiquum in -āī: aulāī pro aulae, pictāī pro pictae. In -āī duae vocales longae duas syllabas efficiunt, cum -ae diphthongus unam efficiat. Sic et numerus et mensura a genetivis pluralibus supra tractatis differunt.

Perfectum in -ēre

In carminibus saepe leguntur fuēre pro fuērunt et dīxēre pro dīxērunt. Terminatio -ēre tertiam personam pluralem perfecti indicativi activi exprimit; infinitivum non facit. Itaque multī vēnēre idem valet ac multī vēnērunt, non ac multī venīre. Haec terminatio etiam in prosa, praesertim apud historicos, occurrit: poetis grata est, non poeseos propria.

Ratio legendi et summa

Cum formam insolentem in carmine offenderis, hoc ordine procede:

  1. Verbum vel nomen agnosce: ad quod lemma forma pertinet?
  2. Formam usitatam confer: legier → legī; deum → deōrum, si genetivus pluralis requiritur.
  3. Constructionem examina: quae vox, quis casus, quod subiectum vel obiectum convenit?
  4. Metrum et genus dicendi considera: quid forma longior aut brevior versui praestat? Num color antiquus ex contextu confirmatur?

Hos gradus ad locum Vergilianum adhibe: accingier ad accingō pertinet et formae accingī respondet; Dido ipsa se ad artes magicas parat; in quinto pede syllabae cin-gi-er dactylum efficiunt. Ita lemma, constructio et mensura inter se confirmantur.

-ier formam infinitivi praesentis variat, non eius tempus aut regimen. In deponentibus vis propria verbi manet. -um pro -ōrum in certis genetivis legitur, sed cum accusativo singulari specie congruere potest. Formam igitur numquam a sententia, aetate et genere dicendi seiunge.

You reached the end

You reached the end

Now make it stick.

Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.

Practice exercises

Was this lesson helpful?

Last updated November 5, 2026