Negationes compositae et ambitus negationis
Disce quōmodo nōn nēmō, nēmō nōn, nōn semper et nōn omnēs differant, quid duae negātiōnēs efficiant et quōmodo neque membra negāta inter sē coniungat.
Quid negatur?
Negātiō potest ad tōtam sententiam vel ad ūnam eius partem pertinēre. Hīc discēs quōmodo nōn nēmō et nēmō nōn differant, quōmodo pars tantum negētur, et quandō plūrēs negātiōnēs affirmātiōnem efficiant.
Ambitus negātiōnis est id ad quod negātiō pertinet. Ut sententiam intellegās, nōn satis est negātiōnēs numerāre: videndum est quid quaeque neget.
Nōn omnēs discipulī adsunt. — Aliquī absunt; nōn dīcitur nēminem adesse.
Nēmō discipulōrum adest. — Omnēs absunt.
Nōn nēmō et nēmō nōn
In hīs locūtiōnibus ōrdō negātiōnum sēnsum mūtat. Nōn ante vocābulum negāns positum negātiōnem eius tollit; vocābulum negāns ante nōn positum affirmātiōnem ad omnēs, omnia vel omne tempus extendit.
| Locūtiō | Sēnsus | Exemplum |
|---|---|---|
| nōn nēmō | aliquis; ūnus saltem | Nōn nēmō hoc scit. |
| nēmō nōn | omnēs | Nēmō nōn hoc scit. |
| nōn nihil | aliquid | Nōn nihil didicī. |
| nihil nōn | omnia | Nihil nōn audet. |
| nōn numquam | interdum | Nōn numquam ad nōs venit. |
| numquam nōn | semper | Numquam nōn adest. |
Nōn nēmō hoc scit nōn significat ūnum tantum scīre: numerus certus nōn indicātur. Nēmō nōn hoc scit autem nūllum excipit.
Ab ēditōribus nōnnēmō, nōnnihil, nōnnumquam saepe coniunctim scrībuntur; sēnsus idem est ac in fōrmīs suprā sēparātim scrīptīs.
Nōn nihil didicī aliquid mē didicisse significat, nōn omnia. Sī multa didicī, hāc locūtiōne rem modestius exprimere possum.
Negātiō contrāriī potest etiam laudem augēre: Nōn mediocris est eius virtūs in ōrātiōne laudante magnam virtūtem significāre potest. Haec figūra lītotēs appellātur; utrum modestiae an laudī serviat, ex contextū appāret.
Negātiō partis et negātiō tōtīus
Nōn semper et numquam, sicut nōn omnēs et nēmō, nōn idem significant.
Nōn semper vincimus. — Interdum nōn vincimus.
Numquam vincimus. — Nūllō tempore vincimus.
Nōn omnia intellegō. — Quaedam nōn intellegō.
Nihil intellegō. — Nūllam rem intellegō.
Negātiō partis nōn per sē affirmat quid dē reliquīs vērum sit. Nōn omnēs vēnērunt negat omnēs vēnisse; in sermōne tamen saepe ita intellegitur: aliquī vēnērunt, aliquī nōn vēnērunt.
Sī nūllō tempore vincimus, dīc numquam vincimus: nōn semper vincimus hoc nōn satis clārē exprimit. Similiter, sī nūllus discipulus adest, dīc nēmō adest, nē ambitus negātiōnis obscūrus sit.
Quick check
Try one question now.
Nonnemo consilium probat. His verbis significatur:
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Neque et negātiōnēs coniunctae
Neque, sive nec, membra coniungit et negat. In neque … neque negātiōnēs nōn inter sē tolluntur: utrumque membrum negātur.
Neque māter neque pater adest. — Māter nōn adest; pater quoque abest.
Nec scrībit nec legit. — Nōn scrībit; nōn legit.
In prōsā classicā, ad membrum negātum adiungendum, plērumque neque quisquam, nec ūllus, neque umquam adhibentur potius quam et nēmō, et nūllus, et numquam. Post neque vel nec, quisquam et ūllus sunt indēfīnīta, umquam adverbium; negātiō iam in coniūnctiōne inest.
Clāmāvit, neque quisquam respondit. — Clāmāvit; nēmō respondit.
Porta patēbat, nec ūllus custōs aderat. — Porta patēbat; nūllus custōs aderat.
Discessit neque umquam rediit. — Discessit; numquam rediit.
Etiam post negātiōnem ūniversālem neque … neque potest partēs distinctās addere:
Nēmō neque in urbe neque in agrīs tūtus erat. — Nēmō tūtus erat; nec urbs nec agrī locum tūtum praebēbant.
In nēmō … nē … quidem, quoque, secunda negātiō priōrem nōn tollit. Nē … quidem rem vel persōnam inter haec verba positam praecipuē indicat, quae nē ipsa quidem excipitur:
Nēmō vēnit, nē Mārcus quidem. — Nēmō vēnit; Mārcus quoque abfuit, quamquam eum ventūrum esse exspectābāmus.
Itaque regula «duae negātiōnēs semper affirmant» falsa est. In nēmō nōn venit negātiōnēs inter sē agunt; in nec scrībit nec legit singulae ad dīversa verba pertinent.
Nōn hoc, sed illud
Negātiō saepe ūnam rem exclūdit, dum sed aliam substituit. Contrārium membrum ambitum negātiōnis clārum facit.
Nōn librum, sed epistulam legō. — Legō quidem; epistulam legō, nōn librum.
Nōn Mārcus, sed Iūlia epistulam scrīpsit. — Iūlia scrīpsit; Mārcus nōn scrīpsit.
At nōn sōlum … sed etiam priōrem rem nōn negat. Negātur eam sōlam esse; altera additur.
Nōn sōlum legit, sed etiam scrībit. — Et legit et scrībit.
Quōmodo sententiam examinēs
- Quaere quid negetur: tōta sententia, ūna rēs, an ūnum membrum.
- Discerne nōn nēmō ab nēmō nōn: aliquis ab omnibus.
- Discerne negātiōnem partis ā negātiōne tōtīus: nōn semper nōn est numquam.
- Sī neque … neque legis, utrumque membrum negā.
- Sī sed sequitur, vidē quid exclūdātur et quid substituātur; in nōn sōlum … sed etiam utraque rēs affirmātur.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
18 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 18 words and review them later.
Vocabula: Negationes compositae et ambitus negationis
18 wordsLast updated November 5, 2026