Parataxis in sermone antiquo et familiari
Parataxis in sermone antiquo et familiari: nexus sententiarum, particulae, vis contextus et discrimen inter coordinationem et subordinationem Latinam.
Parataxis sententias iuxta ponit vel coordinat, neque earum alteram alteri grammatice subicit. In sermone antiquo et familiari eius ope preces, responsa, consilia et narrationes saepe brevibus membris procedunt; nexus tamen, quamvis non semper expresse significetur, ex contextu intellegendus est.
Quid parataxis complectatur
Parataxis non idem est atque brevitas, nec omnis coniunctionis absentia parataxin efficit. Quaerendum est utrum enuntiata sint grammatice sui iuris an alterum ab altero pendeat.
- Asyndeton coniunctionem omittit: Venit; pulsavit; discessit.
- Coordinatio membra eiusdem ordinis coniungit: Venit et pulsavit.
- Hypotaxis alterum enuntiatum alteri subicit: Cum venisset, pulsavit.
Asyndeton etiam inter singula vocabula invenitur; latius igitur patet quam parataxis sententiarum. Contra parataxis coniunctiones admittit: et, sed, aut coordinationi inservire possunt.
Praeter locos auctorum in parte quarta indicatos, exempla huius paginae ad doctrinam illustrandam composita sunt. Formae usitatae servantur: exemplum nexus paratactici non continuo est testimonium sermonis archaici.
Nexus tacitus et particulae
Sententiae grammatice independentes sensu artissime cohaerere possunt. Parataxis nexum non tollit; saepe lectori relinquit ut eum suppleat. Particulae quoque rationem, oppositionem vel conclusionem indicare possunt sine subordinatione.
| Constructio | Exemplum | Nexus qui intellegitur |
|---|---|---|
| Iuxtapositio | Manē; iam nox est. | Altera sententia causam consilii praebet. |
| Coordinatio adversativa | Venire volui, sed non potui. | Voluntati impedimentum opponitur. |
| Explicatio per particulam | Manē; nox enim est. | Ratio apertius indicatur, sine subordinatione. |
| Conclusio per particulam | Nox est; domum igitur redeamus. | Ex re proposita consilium ducitur. |
| Subordinatio causalis | Manē, quia nox est. | Causa enuntiato subordinato exprimitur. |
Enim rationem indicat, sed non eo modo subordinat quo quia. Item igitur conclusionem significat, non sententiam dependentem constituit.
Nexum ex sensu agnosce, sed ne coniunctionem tacitam pro certa forma grammatica habeas. In Manē; iam nox est causa facile intellegitur; sententia tamen causalis per quia introducta non adest.
Formae colloquii et nexus condicionis
Verba inserta, ut credo et opinor, iudicium loquentis breviter addunt: Marcus, credo, iam adest; Hoc, opinor, satis est. Sic parenthetice adhibita structuram sententiae circumiectae non regunt. Alia est constructio Credo Marcum adesse, in qua accusativus cum infinitivo a verbo credo pendet.
Condicio quoque ex membris iuxta positis intellegi potest: Hoc fac; salvus eris. Primum membrum imperativum est, alterum eventum promittit; in contextu apto sensus est Si hoc feceris, salvus eris. Haec interpretatio vim condicionis explicat, sed imperativum ipsum in enuntiatum per si introductum non mutat.
Ad eundem sermonis ambitum pertinent cave cadas, fac venias, sine veniat, volo venias. Coniunctivus sine ut admonitionem, mandatum, permissionem vel voluntatem exprimit. Hae formulae cum parataxi comparandae sunt propter brevitatem et absentiam coniunctionis; non tamen omnes propterea ex duobus enuntiatis independentibus constant. De earum regimine infra agitur.
Quid in sermone familiari efficiat
In colloquio multa ex communi rerum notitia patent. Qui loquitur non necesse habet omnes nexus explicare: aliquid proponit, causam addit, deinde responsum exspectat. Parataxis hunc progressum per singulos actus loquendi exhibere potest.
Invitatio et causa:
Veni ad nos; omnes te exspectamus.
Primum invitatio auditur; deinde causa additur qua interlocutor moveatur.
Petitio et promissum:
Da mihi librum; cras tibi reddam.
Petitio et promissum suis verbis enuntiantur. Promissum petitioni fidem conciliat.
Res relata et responsum:
— Ianua clausa est. — Pulsa iterum; intus sunt.
Responsum et remedium proponit et rationem eius reddit.
His exemplis sententiarum ordo ad colloquium pertinet. Si causam ante invitationem ponas, rem prius explicas, tum ad agendum hortaris. Idem fere argumentum manet, sed alius est progressus sermonis.
Sermo familiaris tamen non est sermo incultus. Parataxis comitatem, instantiam aut fiduciam exprimere potest; quid efficiat, ex personis, re et verbis circumiacentibus iudicandum est.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Sermo antiquus et testimonia litteraria
In comoedia antiqua, praesertim Plautina, brevia enuntiata, interrogationes et imperia vicissim posita sermonem viventem repraesentant. Haec tamen per artem scenicam, numeros et personarum mores conformantur. Non sunt mera colloquiorum cotidianorum monumenta.
Similiter epistulae familiares, etiam Ciceronianae, parataxin adhibere possunt ubi res nota breviter narratur aut familiariter agitur. Id demonstrat constructionem nec soli aetati antiquissimae nec soli imperitiae tribuendam esse.
Terentius, Eunuchus 49:
Exclusit; revocat: redeam?
Duo indicativi, exclusit et revocat, facta inter se contraria sine coniunctione ponunt; sequitur interrogatio deliberativa redeam?. Mutatio consilii et dubitatio personae ex successione membrorum apparent. Nulla horum membrorum alteri grammatice subicitur.
Cicero, Ad familiares 2.4.1:
Tuarum enim rerum domesticos habes et scriptores et nuntios; in meis autem rebus nihil est sane novi.
Membra habes et nihil est suis constructionibus constant. Enim rationem reddit cur Cicero huius generis litteras ab amico non exspectari dicat; autem res amici rebus ipsius opponit. Nexus particulis declaratur, sed neutrum membrum alteri subicitur. Et … et intra primum membrum nomina coordinat, non duas sententias.
Tria igitur separa:
- aetatem testimonii: quando textus compositus sit;
- genus sermonis: utrum colloquium, epistula an aliud genus sit;
- consilium scribentis: utrum familiaritatem, celeritatem, gravitatem an alium effectum quaerat.
Ne ex una serie sententiarum brevium textum archaicum esse concludas. Ad aetatem aestimandam etiam vocabula, formas, alias constructiones et historiam textus considera.
Neque recte statuitur linguam Latinam ab initio sola parataxi usam esse, deinde hypotaxin invenisse. Utraque ratio in veteribus testimoniis invenitur; frequentia et usus pro genere scribendi variantur.
Limites interpretationis
Absentia coniunctionis non sufficit ad independentiam probandam. In Volo venias, venias voluntatis argumentum exprimit atque a volo pendet: non est simpliciter altera sententia coordinata. Modum, verbi regimen et munus totius membri simul examina.
Similiter in fac venias et sine veniat coniunctivus indicat quid efficiendum aut permittendum sit; in cave cadas indicat quid cavendum sit. Coniunctivus sine coniunctione igitur cum dependentia syntactica consistere potest. Cave cadas vetat ne cadas, quamvis ne non exprimatur; fac venias adventum urget, sine veniat adventum alterius permittit. Has formulas in sermone familiari agnosce, sed ex sola forma brevi neque independentiam membrorum neque originem historicam certam deducas.
Praeterea eadem iuxtapositio varios nexus admittere potest.
Lucerna exstincta est; discessimus.
Sine ampliore contextu ordo rerum satis perspicuus est, causa minus certa. Fortasse discessimus quia lucerna exstincta erat; fortasse duae tantum res deinceps factae narrantur.
Quia lucerna exstincta erat, discessimus.
Hic nexus causalis expresse affirmatur. Haec igitur non est semper prioris sententiae interpretatio necessaria.
Ne interpunctioni recentiorum editorum nimium tribuas. Punctum, punctum et comma, colon lectionem adiuvant, sed sola non probant quo modo auctor membra inter se coniunxerit.
Parataxis quoque ab anacolutho discernenda est: Manē; iam nox est duas constructiones integras continet, non constructionem inchoatam et deinde mutatam.
Ratio legendi
Cum locum paratacticum interpretaris, hoc ordine procede:
- Enuntiata distingue: quae grammatice sui iuris sunt?
- Nexus expressos observa: quid coniunctiones aut particulae significant?
- Contextum adhibe: quid de causa, tempore, oppositione vel consilio colligere licet?
- Effectum perpende: cur res separatim proponuntur, non intra unum enuntiatum ordinantur?
- Ambiguitatem serva: ne causam aut condicionem certam facias ubi textus eam non definit.
Parataxis structuram describit; familiaritas usum, antiquitas aetatem. Haec convenire possunt, sed alterum ex altero necessario non sequitur.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
12 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 12 words and review them later.
Vocabula: Parataxis in sermone antiquo et familiari
12 wordsLast updated November 5, 2026