Periodus Latina: membra et nexus
Periodi Latinae membra et nexus distingue; disce quomodo sententia suspendatur et absolvatur, quid coniunctiones indicent, quo ordine verba disponantur.
Quid periodus efficiat
Periodus Latina non tantum longa sententia est. In prosa elaborata membra ita disponuntur atque conectuntur, ut auditor sensum nondum absolutum teneat, relationes inter partes perspiciat, denique ad exitum sententiae perducatur. Hic disces membra distinguere, nexus interpretari et ordinem ad argumentum accommodare.
Compara duas formas eiusdem narrationis:
Sententiae separatae: Hostes appropinquabant. Socii auxilium petebant. Consul legatos misit.
Periodus: Cum hostes appropinquarent atque socii auxilium peterent, consul legatos misit.
Prior forma singula facta deinceps ponit. Altera hostium adventum et sociorum preces tamquam rerum condicionem proponit, ad quam consulis consilium refertur. Nexus igitur non verba tantum, sed rationem narrationis mutat.
Membra et sententia principalis
Membrum hic significat partem periodi quae sensum aliquatenus distinctum habet. Membra ad structuram et cursum orationis pertinent; non necesse est unumquodque membrum uni enuntiato subordinato respondere.
Ut structuram perspicias, primum quaere quid praecipue affirmetur; deinde distingue quae hanc affirmationem praeparent, definiant aut explicent.
Cum hostes appropinquarent atque socii auxilium peterent, consul, quamquam copias nondum coegerat, legatos misit ut pacem peterent.
| Pars | Munus in sententia | Ratio nexus |
|---|---|---|
| Cum hostes appropinquarent atque socii auxilium peterent | Res antecedentes proponit | Duae res sub eodem cum coniunguntur |
| consul … legatos misit | Sententiam principalem continet | Actio praecipua enuntiatur |
| quamquam copias nondum coegerat | Obiectionem interponit | Res conceditur quae actionem non impedit |
| ut pacem peterent | Consilium missionis explicat | Finis actionis indicatur |
Sententia principalis hic aliis verbis interpositis dividitur. Consul tamen cum misit, non cum coegerat tamquam verbo principali, coniungendus est. Idem consul utriusque verbi subiectum est, sed verba diversum locum in structura obtinent.
Periodus ex Caesare
Caesar, De bello Gallico 1.1, in commentariis de rebus gestis descriptionem gentium praemittit. Hic non seriem factorum narrat, sed iudicium causis explicat:
Horum omnium fortissimi sunt Belgae, propterea quod a cultu atque humanitate provinciae longissime absunt, minimeque ad eos mercatores saepe commeant atque ea quae ad effeminandos animos pertinent important, proximique sunt Germanis, qui trans Rhenum incolunt, quibuscum continenter bellum gerunt.
| Membrum | Munus et nexus |
|---|---|
| Horum omnium fortissimi sunt Belgae | Iudicium principale proponitur. |
| propterea quod … longissime absunt | Prima causa affertur: Belgae a cultu provinciae absunt. |
| minimeque … mercatores saepe commeant atque ea … important | Altera causa sub eodem quod additur; mercatores subiectum est verborum commeant et important. Relativum quae … pertinent definit quid importetur. |
| proximique sunt Germanis | Tertia causa, adhuc sub quod, additur; subiectum rursus est Belgae. |
| qui trans Rhenum incolunt, quibuscum continenter bellum gerunt | Utrumque relativum ad Germanis refertur; Germani tamen incolunt, Belgae cum Germanis bellum gerunt. |
Non igitur omne verbum novam affirmationem principalem infert. Tria causarum membra iudicio serviunt, et intra ea relativae partes res accuratius definiunt. Subiectum quoque mutari potest, quamvis nexus orationis continuetur.
Nexus et gradus dependentiae
Coniunctionem non satis est agnoscere: videndum etiam est quas partes conectat et cui verbo pars subordinata subiungatur.
- Et, atque, -que partes eiusdem gradus coniungere possunt; non semper duas sententias principales conectunt.
- Sed partes opponit; tamen saepe ostendit rem fieri contra id quod ex priore membro exspectes.
- Si … tum, quamquam … tamen, non solum … sed etiam relationem inter membra aperte indicare possunt. Non omnes hae voces in omni sententia necessariae sunt.
- Cum, ut, quod non ubique idem valent. Vis cuiusque ex modo verbi, contextu et sententia pendet.
Consul legatos misit ut pacem peterent et captivos reducerent.
Consul legatos misit et copias coegit.
In priore exemplo et duo verba finalia sub uno ut coniungit: legati et pacem petere et captivos reducere debent. In altero duas actiones principales consulis coniungit.
Dux, cum intellexisset quid hostes pararent, legatos misit.
Dux legatos misit sententia principalis est. Cum intellexisset … primo gradu subordinatur et missionis tempus cum causa coniunctum indicat. Quid hostes pararent secundo gradu subordinatur: interrogatio obliqua ab intellexisset pendet atque explicat quid dux intellexerit; non directe a misit pendet. In periodo Caesaris quoque quae ad effeminandos animos pertinent intra membrum causale positum est atque ad ea refertur.
Nexus relativi et participiales
Relativum coniunctivum rem ante dictam repetit et cum sequenti sententia conectit: Legati ad ducem venerunt. Quos ille benigne accepit. Hic quos valet fere et eos; non novum genus legatorum definit. Nomen coniunctivum munus nexus significat, non modum verbi: accepit indicativus est.
Ablativus absolutus membrum efficere potest sine verbo finito: Hostibus appropinquantibus, consul legatos misit. Hostibus et appropinquantibus inter se congruunt; simul condicionem rerum proponunt. Utrum tempus, causa, concessio an condicio potissimum significetur, ex contextu iudicandum est, non ex solo ablativo.
Participium coniunctum ad nomen sententiae pertinet: Consul, adventu hostium territus, legatos misit. Territus cum consul congruit et hic causam missionis suggerit. Membrum participiale igitur non semper absolutum est: quaere utrum participium cum nomine quod iam munus in sententia habet congruat, an cum suo nomine ablativum absolutum constituat.
Ne ex sola vicinitate verborum dependentiam iudices. In legatos misit ut pacem peterent et captivos reducerent, verbum reducerent ad idem ut pertinet atque peterent; non nova actio consulis enuntiatur.
Quick check
Try one question now.
In sententia «Cum flumen cresceret atque pontes labarentur, cives domi manserunt», verba «flumen cresceret» et «pontes labarentur»
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Suspensio et absolutio sensus
Periodus saepe exspectationem excitat antequam id quod praecipue affirmatur enuntiet. Si initium est si, condicionem legis et exspectas quid ea condicione futurum sit. Si initium est quamquam, rem concessam legis et exspectas quid contra eam affirmetur.
Si socii fidem servaverint et dux prudenter egerit, civitas salva erit.
Quamquam iter longum erat et milites fessi erant, tamen ad urbem pervenerunt.
In primo exemplo duo membra condicionis unum exitum praeparant. In altero tamen transitum ad rem praecipuam manifestum facit.
Verbum principale differri potest, sed periodus non ex eo solo agnoscitur quod verbum ultimum est. In exemplo consul legatos misit ut pacem peterent, post actionem principalem adhuc finis explicatur; verba consul legatos misit tamen iam sensum per se absolutum praebent. Aliter se habet haec periodus:
Consul effecit ut, quamquam socii de pace desperabant et hostes novas copias exspectabant, indutiae fierent.
Verbo principali effecit iam lecto, quaeritur quid consul effecerit. Ut responsum aperit, sed concessio interposita id differt; demum indutiae fierent rem effectam enuntiat et exspectationem explet. Absolutio totius sensus et locus verbi principalis non semper eodem loco sunt.
Signa interpunctionis in editionibus recentioribus lectorem adiuvant; non tamen sola structuram demonstrant. Nexus, formae verborum et sententia ipsa diligentius examinanda sunt.
Ordo membrorum et vis argumenti
Eadem fere res diverso ordine proponi potest. Quod ante sententiam principalem ponitur, saepe interpretationem eius praeparat; quod sequitur, rem iam enuntiatam explicare vel circumscribere potest. Haec sunt consilia dicendi, non leges quibus omnis sententia continetur.
Quamquam milites fessi erant, dux iter continuavit.
Dux iter continuavit, quamquam milites fessi erant.
In priore forma lassitudo militum ante actionem ducis animum occupat: inde continuatio itineris minus exspectata apparet. In altera actio ducis statim proponitur, deinde concessione circumscribitur. Utraque forma recta est; contextus decernit utra aptior sit.
Ad perspicuitatem etiam parallelismus prodest: membra simili forma composita facilius inter se comparantur. Cavendum tamen est ne nimia membrorum copia nexum principalem obscuret. Longitudo per se neque elegantiam neque vim efficit.
Ratio legendi et componendi
Cum periodum legis vel componis, hoc ordine procede:
- Inveni quid praecipue affirmetur.
- Distingue membra quae condicionem, causam, concessionem vel finem significant.
- Examina quem gradum singula teneant: utrum inter se coordinentur an aliud alii subiungatur.
- Observa quid initio exspectetur et ubi sensus absolvatur.
- Relege totam periodum: fac ut ordo membrorum argumentum aperiat, non celet.
Membra materiam distinguunt; nexus relationes indicant; ordo cursum intellectus regit. Bona periodus haec ita componit, ut lector et partes teneat et totum perspiciat.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
13 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 13 words and review them later.
Vocabula: Periodus Latina: membra et nexus
13 wordsLast updated November 5, 2026