De gebiedende wijs.

Met de gebiedende wijs geef je een bevel, een verzoek, een advies of een instructie. De zin begint meestal met de stam van het werkwoord en heeft geen onderwerp.

Na deze les kun je:

• een korte gebiedende wijs met de stam maken;
• scheidbare werkwoorden in een instructie goed plaatsen;
• een bevel zachter en beleefder laten klinken.

1.Gebruik de stam zonder onderwerp

Voor de gewone gebiedende wijs gebruik je de stam. Je zet ik, jij, u of jullie er niet voor.

Infinitief	Stam	Gebiedende wijs
wachten	wacht	Wacht hier.
komen	kom	Kom binnen.
lezen	lees	Lees de brief.
maken	maak	Maak de opdracht.
nemen	neem	Neem de bus.

Bij sommige stammen wordt de klinker langer: maken → maak. Een z of v wordt in de stam vaak s of f: lezen → lees, schrijven → schrijf.

De vorm is hetzelfde als je één persoon of meer personen aanspreekt: Kom binnen, Noor! en Kom binnen, allemaal!

2.Stammen die je niet zomaar ziet

De vormen heb, doe, ga en zie zijn gewone stammen. Alleen wees is een onregelmatige gebiedende wijs.

Infinitief	Gebiedende wijs	Voorbeeld
zijn	wees	Wees voorzichtig.
hebben	heb	Heb geduld.
doen	doe	Doe de deur open.
gaan	ga	Ga naar de huisarts.
zeggen	zeg	Zeg het maar.

3.Scheidbare werkwoorden

Bij een scheidbaar werkwoord staat het losse deel achteraan. Het vervoegde deel staat vooraan.

Infinitief	Instructie
opbellen	Bel de tandarts op.
invullen	Vul het formulier in.
meenemen	Neem de paraplu mee.
aandoen	Doe uw jas aan.

4.Een negatieve instructie

Met niet zeg je dat iemand iets niet moet doen. Bij een scheidbaar werkwoord staat niet vóór het losse deel: Bel de dokter niet op. Vóór een voorzetselgroep staat niet ook vóór die groep: Loop niet op de weg. Na een bepaald lijdend voorwerp staat het vaak erna: Open de tas niet.

• Loop niet op de weg.
• Open de tas niet.
• Bel de dokter niet op.
• Vergeet de sleutel niet.

Op een bord of in een korte waarschuwing staat niet soms vooraan: Niet roken! en Niet aanraken!

5.Een instructie beleefd maken

Een kale gebiedende wijs kan streng klinken. Woorden als even, maar, alsjeblieft en alstublieft maken de zin vriendelijker.

Direct	Vriendelijker
Wacht.	Wacht even, alsjeblieft.
Kom binnen.	Kom maar binnen.
Neemt u plaats.	Neemt u alstublieft plaats.

Gebruik in een servicegesprek bijvoorbeeld: Kunt u het document hier ondertekenen? Tegen een goede vriend kun je zeggen: Teken hier even.

6.Waar zie je de gebiedende wijs?

Je vindt deze vorm vaak:

• in het recept: Voeg de boter toe.
• op het bord: Wacht hier.
• in de handleiding: Druk op de knop.
• in een advies: Neem de trein.

Maak de vorm in drie stappen:

1. Zoek de stam van het werkwoord.
2. Laat het onderwerp weg.
3. Zet bij een scheidbaar werkwoord het losse deel achteraan.

Onthoud het basispatroon: Kom binnen, Lees de brief, Vul het formulier in. Voeg even of alstublieft toe als de situatie daarom vraagt.