De voltooid toekomende tijd.

Met de voltooid toekomende tijd kijk je vanuit een toekomstig ijkpunt terug op een handeling die dan al afgerond is: Tegen vrijdag zal het team het rapport hebben afgerond. De vorm verbindt dus toekomst en voltooiing. In andere contexten kan dezelfde werkwoordgroep ook een veronderstelling over het verleden uitdrukken.

Na deze les kun je:

• de voltooid toekomende tijd met zal/zullen vormen;
• hebben of zijn als voltooid hulpwerkwoord kiezen;
• een toekomstig ijkpunt expliciet maken;
• de vorm onderscheiden van een gewone toekomst of voltooide tijd;
• herkennen wanneer zal wel geen toekomst maar een vermoeden uitdrukt.

1.Een handeling vóór een toekomstig ijkpunt

De vorm beantwoordt de vraag: wat is op een bepaald moment in de toekomst al gebeurd?

Tijdsaanduidingen als tegen vrijdag, over een maand, voor die tijd, dan en zodra maken de verhouding zichtbaar.

2.De basisvorm

In een hoofdzin combineer je een persoonsvorm van zullen met een voltooid deelwoord en de infinitief hebben of zijn.

Onderwerp	Voorbeeld
ik	Ik zal de analyse hebben afgerond.
jij/u	Jij zult de analyse hebben afgerond. / U zult de analyse hebben afgerond.
hij/zij/het	Zij zal de analyse hebben afgerond.
wij/jullie/zij	Wij zullen de analyse hebben afgerond.

In hedendaags Nederlands komt bij jij ook zal voor en bij u zowel zal als zult. Kies in een formele tekst één passend patroon en gebruik het consequent.

3.Hebben of zijn

Kies hetzelfde voltooide hulpwerkwoord als in de gewone voltooide tijd.

• Het team heeft het rapport afgerond → Het team zal het rapport hebben afgerond.
• De trein is vertrokken → De trein zal zijn vertrokken.
• De situatie is veranderd → De situatie zal zijn veranderd.
• Wij hebben lang gewacht → Wij zullen lang hebben gewacht.

4.Gewone toekomst of voltooide toekomst

De gewone toekomst presenteert een gebeurtenis als toekomstig. De voltooide toekomst presenteert het resultaat als bereikt vóór een later punt.

Vorm	Voorbeeld	Perspectief
tegenwoordige tijd met toekomstwaarde	Morgen rond ik het rapport af.	gepland toekomstig feit
toekomst met zullen	Morgen zal ik het rapport afronden.	voorspelling of toezegging
voltooid toekomend	Tegen morgen zal ik het rapport hebben afgerond.	voltooid vóór het ijkpunt

De voltooide vorm is alleen zinvol als dat eerdere resultaat relevant is. Morgen zal ik hebben ontbeten klinkt zonder tweede gebeurtenis of deadline onnodig zwaar. Natuurlijker is: Als de vergadering begint, zal ik al hebben ontbeten.

5.Woordvolgorde in de hoofdzin

Alleen zal/zullen staat op de tweede zinsplaats. De overige werkwoorden staan in de eindgroep.

• Tegen het einde van de dag zal de technicus alle apparaten hebben gecontroleerd.
• De technicus zal tegen het einde van de dag alle apparaten hebben gecontroleerd.
• Zal de technicus de apparaten voor vijf uur hebben gecontroleerd?

Voor het voltooid deelwoord en hebben/zijn bestaat enige volgordevariatie. Zal hebben gecontroleerd en zal gecontroleerd hebben kunnen beide voorkomen. De eerste volgorde is in veel neutrale voorbeelden zeer gangbaar. Vermijd binnen één zin een ongebruikelijke mengvorm die de werkwoordgroep moeilijk herkenbaar maakt.

6.Woordvolgorde in de bijzin

In een bijzin staat ook zal/zullen in de werkwoordelijke eindgroep.

• We verwachten dat de technicus de apparaten voor vijf uur zal hebben gecontroleerd.
• Zij verwacht dat de trein om acht uur zal zijn vertrokken.
• Niemand weet of de situatie tegen die tijd zal zijn veranderd.

Ook varianten als gecontroleerd zal hebben en vertrokken zal zijn zijn mogelijk. Schrijvers kiezen mede op basis van ritme, regionale voorkeur en complexiteit. Belangrijk is dat de relaties tussen zullen, het deelwoord en hebben/zijn helder blijven.

7.Plannen, prognoses en deadlines

De voltooid toekomende tijd past goed wanneer een tekst voortgang afzet tegen een meetpunt.

• Tegen het einde van het kwartaal zal 80 procent van de medewerkers de training hebben gevolgd.
• Voor de opening zullen alle nooduitgangen zijn gecontroleerd.
• Over tien jaar zal de wijk sterk zijn veranderd.

Een voorspelling blijft een voorspelling. Voeg bron of onzekerheid toe wanneer de uitkomst niet vaststaat: Volgens de huidige planning zal... of Naar verwachting zullen...

8.Zal wel als vermoeden over het verleden

Dezelfde vorm kan een epistemische, veronderstellende betekenis hebben.

• Noor neemt niet op; ze zal wel zijn vertrokken.
• Het pakket is er nog niet. De bezorger zal vertraging hebben gehad.
• Ze kennen het dossier goed; ze zullen het rapport wel hebben gelezen.

Hier ligt geen toekomstig ijkpunt. Zal wel betekent ongeveer dat de spreker een verklaring waarschijnlijk vindt, maar niet zeker weet. Tijd en context onderscheiden deze lezing.

9.Passieve voltooide toekomst

Een passieve handeling kan ook vóór een toekomstig punt voltooid zijn.

• Tegen vrijdag zal de aanvraag zijn beoordeeld.
• Voor de opening zullen alle kamers zijn schoongemaakt.

Deze vorm lijkt op zal/zullen + zijn + deelwoord. De context laat zien dat een ongenoemde uitvoerder de aanvraag beoordeelt of de kamers schoonmaakt. Een door-bepaling kan de uitvoerder noemen: De aanvraag zal door de commissie zijn beoordeeld.

10.Een controle in zes stappen

1. Bepaal het toekomstige ijkpunt.
2. Controleer of de handeling vóór of uiterlijk op dat punt voltooid is.
3. Kies zal of zullen bij het onderwerp.
4. Kies hebben of zijn zoals in de gewone voltooide tijd.
5. Plaats deelwoord en hulpwerkwoord in een herkenbare eindgroep.
6. Vraag of de context een echte toekomst of een vermoeden over het verleden uitdrukt.

De voltooid toekomende tijd is vooral waardevol wanneer timing en resultaat samen centraal staan. Zonder duidelijk ijkpunt is een eenvoudiger tijd vaak natuurlijker.