Het plusquamperfectum in tijdsvolgorde.

Met het plusquamperfectum, de voltooid verleden tijd, kijk je vanuit een moment in het verleden terug naar iets wat daarvoor al gebeurd was: Toen ik thuiskwam, was Amir al vertrokken. Zo blijft de tijdsvolgorde helder.

Na deze les kun je:

• een eerdere gebeurtenis aan een verleden referentiepunt koppelen;
• oorzaken en terugblikken logisch in een verhaal plaatsen;
• nadat, voordat en toen met passende verleden tijden gebruiken.

1.Drie momenten op de tijdlijn

Voor het plusquamperfectum zijn drie momenten belangrijk: de eerdere gebeurtenis, het latere referentiepunt in het verleden en het moment waarop je vertelt.

Volgorde	Gebeurtenis	Werkwoordstijd
1. om 08.00 uur	Noor vertrok.	Noor was vertrokken.
2. om 09.00 uur	Ik kwam op kantoor.	Ik kwam op kantoor.
3. nu	Ik vertel het verhaal.	—

Samen: Toen ik om 09.00 uur op kantoor kwam, was Noor al vertrokken. Het plusquamperfectum markeert de stap vóór het gekozen verleden moment.

2.De vorm kort herhaald

Gebruik het imperfectum van hebben of zijn met een voltooid deelwoord.

Hulpwerkwoord	Onderwerp	Voorbeeld
had	enkelvoud	Ik had gegeten.
hadden	meervoud	Wij hadden gegeten.
was	enkelvoud	Zij was aangekomen.
waren	meervoud	De gasten waren aangekomen.

Kies hetzelfde hulpwerkwoord als in het perfectum: ik heb gebeld → ik had gebeld en zij is vertrokken → zij was vertrokken.

3.Een oorzaak of terugblik invoegen

Het plusquamperfectum verklaart vaak waarom een situatie in de verhaallijn ontstond.

Na de terugblik keer je meestal terug naar de basistijd van het verhaal. Je hoeft niet elke volgende zin in het plusquamperfectum te zetten.

4.Nadat en voordat

Een bijzin met nadat noemt de gebeurtenis die het eerst voltooid is. In een verhaal in het verleden is het plusquamperfectum daarvoor de duidelijke standaardkeuze.

• Nadat Noor de stukken had gelezen, begon de vergadering.
• We gingen wandelen nadat het was opgehouden met regenen.

Met voordat noem je juist het latere grensmoment. Zoek daarom zelf welke gebeurtenis eerder plaatsvond.

• Voordat de vergadering begon, had Noor de stukken gelezen.
• Ik had de deur afgesloten voordat ik vertrok.

Voegwoord	Gebeurtenis in de bijzin	Voorbeeldvolgorde
nadat	eerder en voltooid	lezen → vergadering begint
voordat	later grensmoment	deur afsluiten → vertrekken

5.Toen verandert mee met de betekenis

Toen plaatst gebeurtenissen bij een verleden moment, maar zegt niet vanzelf of iets eerder of tegelijk gebeurde. De werkwoordstijd maakt het verschil.

Zin	Betekenis
Toen ik thuiskwam, kookte Sam.	Sam was op dat moment aan het koken.
Toen ik thuiskwam, had Sam gekookt.	Het koken was al klaar vóór mijn thuiskomst.
Sam heeft gekookt.	Ik meld vanuit nu een afgerond feit.

Woorden zoals al, net, eerder, nog niet en nog nooit kunnen de verhouding extra duidelijk maken: De trein was net vertrokken toen wij het perron bereikten.

6.De volgorde zichtbaar maken

Zet een ingewikkelde passage eerst om in een eenvoudige tijdlijn.

1. Noteer alle gebeurtenissen zonder werkwoordstijd.
2. Zet ze in hun werkelijke chronologische volgorde.
3. Kies het verleden moment van waaruit je terugkijkt.
4. Gebruik het plusquamperfectum voor wat vóór dat punt al gebeurd was.
5. Keer daarna terug naar het imperfectum of perfectum dat je verhaal draagt.

Werkelijke volgorde	Mogelijke tekstvolgorde
sleutel verliezen → voor de deur staan	Ik stond voor de deur. Ik had mijn sleutel verloren.
reserveren → bij het restaurant aankomen	Toen we aankwamen, bleek dat Noor had gereserveerd.
trein vertrekken → reizigers op het perron komen	De reizigers kwamen te laat: de trein was vertrokken.

De volgorde van de zinnen hoeft dus niet chronologisch te zijn. Het plusquamperfectum vertelt de lezer welke gebeurtenis eerder dan het verleden referentiepunt ligt.