Het plusquamperfectum voor een eerder verleden.

Het plusquamperfectum heet ook de voltooid verleden tijd. Je gebruikt het om te laten zien dat iets al gebeurd was vóór een ander moment in het verleden: Toen ik aankwam, was de trein al vertrokken.

Na deze les kun je:

• had/hadden of was/waren met een voltooid deelwoord combineren;
• twee gebeurtenissen in het verleden in de juiste volgorde zetten;
• tijdwoorden zoals al, voordat en nadat duidelijk gebruiken.

1.Een verleden vóór een ander verleden

Je hebt twee momenten in het verleden. Het plusquamperfectum markeert de gebeurtenis die het eerst gebeurde.

Eerdere gebeurtenis	Referentiepunt
18.00 uur: Noor at.	19.00 uur: Ik kwam thuis.

Samen wordt dat: Toen ik om 19.00 uur thuiskwam, had Noor al gegeten. Het eten gebeurde vóór mijn thuiskomst.

2.De vorm met had en hadden

Gebruik had bij een enkelvoudig onderwerp en hadden bij een meervoudig onderwerp. Daarna komt het voltooid deelwoord.

Onderwerp	Hulpwerkwoord	Voorbeeld
ik	had	Ik had gebeld.
jij / je	had	Jij had gebeld.
u	had	U had gebeld.
hij / zij / het	had	Zij had gebeld.
wij / jullie / zij	hadden	Wij hadden gebeld.

Ook bij jij en u gebruik je had: jij had gebeld en u had gebeld. Er komt geen -t bij.

In een hoofdzin staat had of hadden op de tweede plaats. Het deelwoord staat meestal achteraan: Mijn broer had de kaartjes al gekocht.

3.De vorm met was en waren

Werkwoorden die in het perfectum zijn gebruiken, krijgen in het plusquamperfectum was of waren.

Perfectum	Plusquamperfectum
Ik ben vertrokken.	Ik was vertrokken.
Zij is aangekomen.	Zij was aangekomen.
Wij zijn verhuisd.	Wij waren verhuisd.
De kinderen zijn gegroeid.	De kinderen waren gegroeid.

Kies dus niet vrij tussen had en was. Het hele werkwoord bepaalt hetzelfde hulpwerkwoord als in het perfectum.

4.Woorden die de volgorde duidelijk maken

De woorden al, nog niet, nog nooit, net, voordat en nadat helpen om de twee momenten te ordenen.

• Ik had al betaald voordat de ober terugkwam.
• Sara had die film nog nooit gezien toen wij erover spraken.
• De bus was net vertrokken toen we bij de halte kwamen.
• Nadat we gegeten hadden, maakten we een wandeling.
• Voordat de film begon, hadden we al gegeten.

Na nadat zijn beide volgordes goed: nadat we gegeten hadden en nadat we hadden gegeten. De gebeurtenis in deze bijzin gebeurde eerst. Staat de voordat-bijzin vooraan, dan volgt inversie in de hoofdzin: Voordat de film begon, hadden we al gegeten.

Ook in andere bijzinnen zijn deze twee volgordes mogelijk: Ik wist niet dat hij al vertrokken was en Ik wist niet dat hij al was vertrokken.

5.Plusquamperfectum of een gewone verleden tijd

Gebruik het plusquamperfectum alleen als je vanuit een verleden moment terugkijkt naar iets wat daarvoor gebeurde.

Betekenis	Voorbeeld
één gebeurtenis in het verleden	Gisteren kocht ik een jas.
eerder verleden + later verleden	Ik had de jas al gekocht toen de korting begon.
één afgerond feit vóór nu	Ik heb de jas gekocht.

Het perfectum kijkt meestal terug vanaf nu. Het plusquamperfectum kijkt terug vanaf een ander moment in het verleden.

Ook in een langere hoofdzin staat het deelwoord meestal achteraan: Wij hadden de kaartjes toen nog niet online gekocht.

6.Vragen, ontkenningen en controle

In een ja-neevraag staat had/hadden of was/waren voor het onderwerp.

• Had je de e-mail al gestuurd?
• Hadden jullie daar eerder gegeten?
• Was Amir al naar huis gegaan?
• Waren de gasten al aangekomen?

Voor een ontkenning gebruik je bijvoorbeeld niet, geen of nog nooit: Ik had het bericht niet gelezen en Wij waren daar nog nooit geweest.

Controleer de volgorde in drie stappen:

1. Zoek het latere moment in het verleden.
2. Zoek wat vóór dat moment al was gebeurd.
3. Zet die eerdere gebeurtenis in had/hadden/was/waren + voltooid deelwoord.

Een veelvoorkomend patroon is: de eerdere gebeurtenis in het plusquamperfectum, het latere referentiepunt in het imperfectum of perfectum.