Het trema bij botsende klinkers.

Soms staan twee klinkers naast elkaar, maar horen ze bij verschillende lettergrepen. Een trema — twee puntjes boven een klinker, zoals ë — kan dat duidelijk maken.

Na deze les kun je:

• herkennen wanneer klinkers botsen;
• het trema op de eerste klinker van de nieuwe lettergreep zetten;
• kiezen tussen een trema en een koppelteken.

1.Wat laat een trema zien?

Een trema laat zien waar een nieuwe lettergreep begint. Je spreekt de klinkers aan beide kanten van het trema apart uit.

Zonder teken	Juiste spelling	Lettergrepen
reunie	reünie	re-ü-nie
naief	naïef	na-ïef
patient	patiënt	pa-ti-ënt
ruine	ruïne	ru-ï-ne

2.Waar komt het trema?

Controleer eerst de klinkers op de grens tussen twee lettergrepen: kunnen de letters samen als één andere klank gelezen worden? Dan botsen de klinkers en is een scheidingsteken nodig. In naïef voorkomt het trema dat je ai samen leest, zoals in trainer. Maar ea in beamen is geen Nederlandse klinkercombinatie voor één klank: je schrijft beamen, zonder trema. In sectie 5 lees je wanneer je een koppelteken gebruikt.

Het trema staat op de eerste klinker van de nieuwe lettergreep. Het staat dus niet automatisch op de eerste van de twee botsende letters.

De vetgedrukte lettergreep begint met de klinker die het trema draagt: ü, ï of ë.

3.Trema in woorden en afleidingen

Je ziet het trema in woorden waarin de lettergreepgrens anders onduidelijk is. Het komt ook voor in een afleiding: één woord met een voor- of achtervoegsel, zoals ge- + erfd in geërfd.

Situatie	Voorbeeld	Opbouw
woord uit één geheel	reünie	re-ü-nie
woord uit één geheel	coördinatie	co-ör-di-na-tie
woord uit één geheel	poëzie	po-ë-zie
voorvoegsel ge-	geërfd	ge-ërfd
voorvoegsel ge-	geëindigd	ge-ëin-digd
voorvoegsel be-	beïnvloeden	be-ïn-vloe-den

4.Trema in sommige meervouden

Bij enkele meervouden op -en komen klinkers naast elkaar te staan. Het trema maakt dan de grens met de meervoudsuitgang zichtbaar.

Enkelvoud	Meervoud	Lettergrepen in het meervoud
het idee	de ideeën	i-dee-ën
de zee	de zeeën	zee-ën
de melodie	de melodieën	me-lo-die-ën
de industrie	de industrieën	in-dus-trie-ën

4.1Ook bij getallen

Je gebruikt tweeën en drieën bijvoorbeeld om te zeggen met hoeveel personen je iets doet:

• We eten met z'n tweeën: we zijn met twee personen.
• We reizen met z'n drieën: we zijn met drie personen.

Ook in getallen zoals tweeëntwintig gebruik je bij klinkerbotsing een trema. Deze getallen zijn een uitzondering op de regel voor samenstellingen in sectie 5.

Getal	Spelling	Waarom?
22	tweeëntwintig	De laatste e van twee en de e van en horen bij aparte lettergrepen.
33	drieëndertig	De e van en begint een nieuwe lettergreep na drie.
26	zesentwintig	Na de s van zes botsen geen klinkers: geen trema.

5.In samenstellingen gebruik je een koppelteken

Een samenstelling bestaat uit twee woorden die ook zelfstandig kunnen voorkomen. Botsen de klinkers precies op de grens tussen die woorden? Dan gebruik je een koppelteken, geen trema. De getallen uit sectie 4 zijn een uitzondering.

Eerste deel + tweede deel	Juiste spelling
auto + ongeluk	auto-ongeluk
radio + uitzending	radio-uitzending
zee + eend	zee-eend
familie + uitje	familie-uitje

6.Zo controleer je de spelling

1. Verdeel het woord in lettergrepen.
2. Controleer met de toets uit sectie 2 of de klinkers botsen. Let op de leenwoorden zonder trema in sectie 3.
3. Kies bij klinkerbotsing het juiste teken: een trema in een woord of afleiding, een koppelteken tussen de delen van een samenstelling. Let op de uitzondering voor getallen in sectie 4.
4. Zet een trema op de eerste klinker van de nieuwe lettergreep. Controleer bij twijfel de spelling in een woordenboek.

7.Kort samengevat

• Een trema scheidt botsende klinkers in verschillende lettergrepen.
• Het staat op de eerste klinker van de nieuwe lettergreep: reünie, naïef, ideeën.
• Een trema verandert niet de klank, maar maakt de uitspraak leesbaar.
• Bij klinkerbotsing tussen twee delen van een samenstelling gebruik je een koppelteken: zee-eend. Getallen zoals tweeëntwintig zijn een uitzondering.