Passieve zinnen met modale en voltooide vormen.

Een passieve zin legt de nadruk op wat er met iemand of iets gebeurt. Op B2-niveau heb je meer nodig dan alleen wordt gemaakt en werd gemaakt: je combineert het passief ook met modale werkwoorden en voltooide tijden.

Na deze les kun je:

• passieve zinnen met moeten, kunnen, mogen en zullen vormen;
• een voltooid passief met zijn herkennen en gebruiken;
• de werkwoorden in hoofd- en bijzinnen goed ordenen;
• proces, afgeronde handeling en toestand van elkaar onderscheiden;
• kiezen wanneer een actieve formulering duidelijker is.

1.Het gewone passief als uitgangspunt

Het handelende onderwerp van de actieve zin verdwijnt of krijgt een door-bepaling. Het lijdend voorwerp wordt het onderwerp van de passieve zin.

Actief	Passief
De technicus controleert de installatie.	De installatie wordt gecontroleerd.
De technicus controleerde de installatie.	De installatie werd gecontroleerd.
De technici controleren de installaties.	De installaties worden gecontroleerd.

De persoonsvorm van worden past zich aan het nieuwe onderwerp aan. Het hoofdwerkwoord staat als voltooid deelwoord aan het einde.

2.Passief met een modaal werkwoord

Een modaal werkwoord voegt noodzaak, mogelijkheid, toestemming of verwachting toe. De basisvolgorde aan het einde is worden + voltooid deelwoord.

• Het formulier moet worden ondertekend.
• De afspraak kan worden verzet.
• Deze gegevens mogen niet worden gedeeld.
• De uitslag zal morgen worden bekendgemaakt.

Het modale werkwoord is de persoonsvorm en past zich aan tijd en onderwerp aan: De dossiers moesten opnieuw worden beoordeeld. Het passieve hulpwerkwoord blijft de infinitief worden.

3.Onpersoonlijk passief met er

Wanneer er geen lijdend voorwerp onderwerp wordt, gebruik je vaak er. Dit komt veel voor met modale werkwoorden.

• Er moet nog worden opgeruimd.
• Er mag hier niet worden geparkeerd.
• Er wordt aan gewerkt.

4.Werkwoordvolgorde in hoofd- en bijzinnen

In een hoofdzin staat het vervoegde modale werkwoord op de tweede zinsplaats. De overige werkwoorden vormen een groep aan het einde.

• De aanvraag moet vóór vrijdag worden ingediend.
• Vóór vrijdag moet de aanvraag worden ingediend.

In een bijzin staat de volledige werkwoordgroep achteraan:

• We bevestigen dat de aanvraag vóór vrijdag moet worden ingediend.
• We bevestigen dat de aanvraag vóór vrijdag ingediend moet worden.
• De inspecteur controleert of de machines veilig kunnen worden gebruikt.

Beide volgordes met moet worden ingediend en ingediend moet worden zijn correct; de tweede hoor je vaak in gesproken taal. Kies een volgorde die de werkwoordgroep voor je lezer duidelijk houdt.

5.Het voltooide passief met zijn

Voor een afgeronde passieve handeling gebruik je zijn + voltooid deelwoord. Het woord geworden dat je misschien verwacht, blijft normaal weg.

Tijd	Voorbeeld
voltooid tegenwoordige tijd	Het rapport is verstuurd.
voltooid tegenwoordige tijd, meervoud	De rapporten zijn verstuurd.
voltooid verleden tijd	Het rapport was al verstuurd.
voltooid verleden tijd, meervoud	De rapporten waren al verstuurd.

Vergelijk het proces Het rapport wordt verstuurd met het afgeronde resultaat Het rapport is verstuurd. De eerste zin beschrijft wat nu gebeurt; de tweede kijkt terug op een voltooide handeling.

Ook in het voltooide passief kun je een uitvoerder met door noemen: Het rapport is door de commissie verstuurd.

6.Voltooid passief of toestand?

Een vorm als De deur is gesloten kan twee lezingen hebben:

1. iemand heeft de deur gesloten: een afgeronde passieve handeling;
2. de deur bevindt zich in gesloten toestand.

De context maakt het verschil. Voeg tijd of uitvoerder toe om de handeling duidelijk te maken: De deur is om acht uur door de beveiliger gesloten. Beschrijf een toestand zo nodig met een ander werkwoord of bijvoeglijk naamwoord: De deur blijft gesloten.

7.Modaal en voltooid combineren

Wanneer je terugkijkt op een niet-uitgevoerde verplichting of mogelijkheid, ontstaat een langere werkwoordgroep.

• Het rapport had gisteren moeten worden ingeleverd.
• De storing had eerder kunnen worden ontdekt.
• De bezoekers hadden vooraf gewaarschuwd moeten worden.

Deze vormen zijn correct, maar de woordvolgorde kan variëren. Je kunt bijvoorbeeld had moeten worden ingeleverd schrijven, maar ook had ingeleverd moeten worden; in gesproken taal komt de tweede volgorde vaak voor. In informatieve teksten zijn twee korte zinnen soms helderder: Het rapport moest gisteren worden ingeleverd. Dat is niet gebeurd.

8.Het krijgen-passief

Met krijgen kan het meewerkend voorwerp het onderwerp worden. Deze vorm benadrukt wat iemand ontvangt of opgelegd krijgt.

• De aanvrager krijgt het besluit toegestuurd.
• Hij kreeg een boete opgelegd.

Niet het lijdend voorwerp, maar het meewerkend voorwerp wordt hier onderwerp: de aanvrager krijgt iets toegestuurd.

9.De uitvoerder met door

Voeg een handelende persoon met door toe als die relevant is, maar niet het uitgangspunt van de zin vormt.

• Het contract moet door beide directeurs worden ondertekend.
• De aanvraag is door de gemeente afgewezen.

Als de uitvoerder de belangrijkste informatie draagt, is actief directer: De gemeente heeft de aanvraag afgewezen. Een passief zonder duidelijke reden kan verantwoordelijkheid verbergen.

10.Controle in vijf stappen

1. Bepaal welk zinsdeel centraal moet staan.
2. Kies worden voor een proces en zijn voor een afgeronde handeling.
3. Voeg een modaal werkwoord toe als je noodzaak, mogelijkheid, toestemming of verwachting bedoelt.
4. Controleer de eindgroep: moet worden gecontroleerd of is gecontroleerd.
5. Vraag of een actieve zin de uitvoerder en verantwoordelijkheid duidelijker laat zien.