Reële en mogelijke voorwaarden met als.

Met een als-zin noem je een voorwaarde: eerst moet of kan iets gebeuren, en daarvan hangt een ander resultaat af. Je kunt spreken over een reële situatie, een open mogelijkheid of een minder waarschijnlijke hypothese.

1.De als-zin is een bijzin

Als leidt een bijzin in. De persoonsvorm en andere werkwoorden staan aan het einde van die bijzin.

• We eten buiten als het vanavond droog blijft.
• Je krijgt korting als je online reserveert.
• Ik bel je als ik op het station ben aangekomen.

De voorwaarde kan vóór of na de hoofdzin staan. Staat de als-zin vooraan, dan begint de hoofdzin direct met de persoonsvorm.

• Als de trein op tijd komt, zijn we om acht uur thuis.
• We zijn om acht uur thuis als de trein op tijd komt.

Je kunt de hoofdzin na een vooropgeplaatste als-zin met dan beginnen. Het onderwerp blijft ook dan na de persoonsvorm:

• Als het lukt, kom ik.
• Als het lukt, dan kom ik.

2.Een voorwaarde zonder als

Je kunt een voorwaarde ook zonder als uitdrukken. Zet de persoonsvorm vooraan en het onderwerp er direct achter. Daarna volgt het resultaat of een instructie, vaak met dan.

• Heb je morgen tijd, dan kom ik langs. — Als je morgen tijd hebt, kom ik langs.
• Lukt het niet, bel dan even. — Als het niet lukt, bel dan even.

Het eerste deel heeft dezelfde woordvolgorde als een ja-neevraag, maar vormt hier samen met het tweede deel één zin met een voorwaarde. Je zet er daarom een komma achter, geen vraagteken.

3.Een reële of open voorwaarde

Voor feiten, gewoonten en haalbare plannen gebruik je meestal de tegenwoordige tijd in de als-zin.

Betekenis	Voorwaarde	Resultaat
vaste regel	Als water bevriest,	zet het uit.
gewoonte	Als ik thuiswerk,	lunch ik om twaalf uur.
open mogelijkheid	Als ik morgen tijd heb,	kom ik langs.
verwacht gevolg	Als de aanvraag is goedgekeurd,	bel ik je meteen.

Je kunt ook de voltooid tegenwoordige tijd gebruiken, zoals is goedgekeurd in de laatste rij. Daarmee geef je aan dat de goedkeuring afgerond moet zijn voordat je belt.

Voor een toekomstige voorwaarde is zal in de als-zin meestal niet nodig. Als ik morgen tijd heb klinkt natuurlijker dan als ik morgen tijd zal hebben.

4.Een mogelijke of denkbeeldige situatie

Voor een situatie die niet zeker, minder waarschijnlijk of in strijd met de werkelijkheid is, gebruik je vaak de verleden tijd in de als-zin en zou/zouden + infinitief in de hoofdzin.

• Als ik dichterbij woonde, zou ik vaker komen.
• Als we meer tijd hadden, zouden we alles rustig bespreken.
• Wat zou jij doen als je je sleutel kwijtraakte?

De verleden tijd verwijst hier niet automatisch naar vroeger. Hij maakt afstand en laat zien dat de situatie alleen wordt voorgesteld.

5.Feit, mogelijkheid of hypothese kiezen

Vraag jezelf af hoe de spreker de kans ziet.

• Algemeen of herhaald: als + tegenwoordige tijd, tegenwoordige tijd.
• Open toekomst: als + tegenwoordige tijd, tegenwoordige tijd of zal in de hoofdzin.
• Afstand of hypothese: als + verleden tijd, zou/zouden + infinitief.

Niet elke combinatie is een harde formule. De gekozen tijd laat vooral de houding van de spreker zien. Als je belt, help ik je klinkt direct en haalbaar. In verzorgd geschreven Nederlands vermijd je meestal zou in de als-bijzin: schrijf liever als je belde, zou ik je helpen dan als je zou bellen, zou ik je helpen.

6.Als en of

Gebruik als voor een voorwaarde. Gebruik of om een ja-neevraag indirect weer te geven, bijvoorbeeld na ik weet niet of ik vraag me af.

• Als hij komt, bel ik je. — Zijn komst is de voorwaarde voor mijn telefoontje.
• Ik weet niet of hij komt. — De vraag is: komt hij?

Vraag jezelf af: hangt een resultaat hiervan af, of gaat het om een vraag waarop het antwoord ja of nee kan zijn? Kies bij een voorwaarde als en bij een indirecte ja-neevraag of. In beide bijzinnen staan de werkwoorden aan het einde.

7.Als en wanneer

Gebruik als wanneer het resultaat van een voorwaarde afhangt. Gebruik wanneer vaak wanneer het moment centraal staat of wanneer je zeker verwacht dat iets gebeurt.

• Als de winkel open is, koop ik brood. — Misschien is hij dicht.
• Wanneer de vergadering afgelopen is, bel ik je. — De vergadering zal eindigen; het moment is nog onbekend.

In veel zinnen over de toekomst zijn beide mogelijk, maar het betekenisaccent verschilt.

Voor het verleden gebruik je als bij herhaling en toen bij één moment:

• Telkens als ik bij haar op bezoek ging, dronken we thee.
• Toen ik bij haar op bezoek ging, was ze niet thuis.

8.Samenvatting

• In een als-bijzin staan de werkwoorden aan het einde.
• Na een vooropgeplaatste als-zin volgt inversie in de hoofdzin.
• Gebruik de tegenwoordige tijd voor feiten en reële of open mogelijkheden.
• Gebruik vaak verleden tijd plus zou/zouden voor afstand of een hypothese.
• Kies de tijden op basis van betekenis, niet alleen op basis van een vaste formule.
• Onvervulde voorwaarden in het verleden, zoals Als ik het geweten had, was ik gekomen, leer je in de vervolgles over voorwaarden in het verleden.