Veelvoorkomende vaste voorzetselcombinaties.

Bij veel Nederlandse woorden hoort een vast voorzetsel. Je wacht op de bus, luistert naar muziek en bent trots op een resultaat. Het voorzetsel kun je niet vrij kiezen.

Na deze les kun je:

• veelgebruikte werkwoorden met hun vaste voorzetsel onthouden;
• enkele bijvoeglijke naamwoorden met een voorzetsel gebruiken;
• het juiste patroon kiezen in vragen en ontkenningen.

1.Leer de combinatie als één geheel

Een vast voorzetsel heeft niet altijd dezelfde betekenis als een voorzetsel van plaats of tijd. In Ik wacht op de bus betekent op niet dat je boven op de bus zit. Het hoort bij wachten.

Leer daarom niet alleen wachten, maar wachten op iets of iemand. Noteer ook een korte voorbeeldzin.

Combinatie	Voorbeeld
wachten op	We wachten op de trein.
luisteren naar	Ik luister naar de radio.
denken aan	Denk je aan je afspraak?
praten over	Zij praten over hun vakantie.
zorgen voor	Amir zorgt voor zijn buurvrouw.
houden van	Wij houden van wandelen.

2.Combinaties met personen en dingen

Na het voorzetsel kan een zelfstandig naamwoord of een voornaamwoord voor een persoon staan.

• Ik praat met mijn docent.
• We wachten op haar.
• Hij is boos op zijn broer.
• Bent u tevreden met de oplossing?

Voor dingen gebruik je in natuurlijk Nederlands vaak een voornaamwoordelijk bijwoord, zoals erop of eraan. Ik wacht op de uitslag. → Ik wacht erop. Op A2 kun je ook een genoemd zelfstandig naamwoord blijven gebruiken: Ik wacht op het antwoord. De vormen met er worden in een aparte les uitgebreid behandeld.

3.Een ander voorzetsel, een andere betekenis

Sommige werkwoorden hebben meer dan één combinatie. De betekenis verandert dan.

Combinatie	Betekenis	Voorbeeld
vragen om	iets willen krijgen	Zij vraagt om informatie.
vragen naar	informeren naar iemand of iets	Hij vraagt naar de manager.
praten met	de gesprekspartner noemen	Ik praat met Noor.
praten over	het onderwerp noemen	Ik praat over mijn werk.
denken aan	iets in gedachten hebben	Denk aan je sleutels.
denken over	een mening vormen	Hoe denk je over dit plan?

4.Nog meer veelgebruikte werkwoorden

• beginnen met: We beginnen met de eerste oefening.
• stoppen met: Hij stopt met roken.
• geloven in: Zij gelooft in haar eigen idee.
• reageren op: De klant reageert op mijn e-mail.
• zoeken naar: Ik zoek naar een rustige kamer.
• kiezen voor: Wij kiezen voor de trein.
• betalen voor: Wie betaalt voor het eten?
• lachen om: De kinderen lachen om de grap.

Na het voorzetsel kan ook een infinitief als zelfstandig naamwoord staan: Hij stopt met roken en Wij houden van koken. Als de infinitief direct na het voorzetsel staat, gebruik je geen te.

Met er + voorzetsel kun je verwijzen naar iets dat al genoemd is, zonder verdere aanvulling: Hij rookte vroeger. Hij is ermee gestopt.

Bij sommige combinaties kan een uitgebreidere aanvulling volgen met om te + infinitief: Ik denk erover om te verhuizen. Hier is het patroon er + voorzetsel + om te + infinitief.

5.Bijvoeglijke naamwoorden met een voorzetsel

Ook bij sommige bijvoeglijke naamwoorden hoort een vaste combinatie.

Combinatie	Voorbeeld
blij met	Ik ben blij met het nieuws.
bang voor	Het kind is bang voor de hond.
trots op	Noor is trots op haar diploma.
tevreden met	Bent u tevreden met uw kamer?
bekend met	Ik ben niet bekend met deze wijk.
klaar voor	We zijn klaar voor vertrek.
geïnteresseerd in	Zij is geïnteresseerd in kunst.
goed in	Hij is goed in rekenen.
boos op	Mijn moeder is boos op mij.

De vorm van zijn verandert, maar het voorzetsel blijft: ik ben trots op, wij waren trots op en ben je trots op?

5.1Combinaties met hebben en een zelfstandig naamwoord

Bij zin hebben in is zin een zelfstandig naamwoord. Leer ook deze combinatie als één geheel.

Combinatie	Voorbeeld
zin hebben in	Ik heb zin in een ijsje.
last hebben van	Ik heb last van het lawaai.
moeite hebben met	Zij heeft moeite met deze oefening.

6.Vragen en ontkenningen

In een vraag blijft de combinatie bij elkaar in betekenis. In gewone gesproken taal staan waar en het voorzetsel vaak uit elkaar; de vorm als één woord is formeler.

• Waar wacht u op? — Ik wacht op de uitslag.
• Waar gaat de vergadering over? — Ze gaat over de planning.
• Formeler: Waarop wacht u? Waarover gaat de vergadering?
• Met wie praat je? — Ik praat met de huisarts.

Bij personen gebruik je voorzetsel + wie. Bij dingen kun je waar + voorzetsel splitsen of, formeler, als één woord schrijven.

Ontken de zin op de gewone manier: Ik ben niet bang voor honden, Wij wachten niet op de bus en Hij vraagt niet om geld.

7.Zelf controleren

Controleer steeds drie onderdelen:

1. Welk werkwoord of bijvoeglijk naamwoord gebruik je?
2. Welk vast voorzetsel hoort bij die betekenis?
3. Volgt er een persoon, een ding of een activiteit?

Een woordenboek geeft het voorzetsel vaak bij het werkwoord. Toch helpt vooral herhaling in hele zinnen: reageren op een bericht, zorgen voor een kind en trots zijn op je werk.