Verbanden markeren in verhaal en betoog.

Een goede tekst bestaat niet uit losse zinnen. Met signaalwoorden maak je zichtbaar hoe gebeurtenissen, redenen en standpunten met elkaar samenhangen. De lezer begrijpt dan sneller wat eerst komt, wat de oorzaak is en welke conclusie volgt.

1.Verbanden in een verhaal

In een verhaal orden je vooral tijd en gebeurtenissen.

Verband	Signaalwoorden	Voorbeeld
volgorde	eerst, daarna, vervolgens, ten slotte	Eerst zochten we de route. Daarna vertrokken we.
gelijktijdigheid	ondertussen, terwijl	Ondertussen belde Noor de garage.
plotselinge wending	opeens, ineens	Opeens begon het hard te regenen.
eerdere gebeurtenis	voordat, nadat	Nadat we hadden betaald, gingen we weg.

Kies niet in elke zin hetzelfde woord. Een afwisseling van daarna, vervolgens en een bijzin met nadat maakt de tekst natuurlijker.

2.Verbanden in een betoog

In een betoog leg je uit waarom je iets vindt en hoe je argumenten zich tot elkaar verhouden.

Verband	Mogelijke woorden
reden of oorzaak	want, omdat, doordat
gevolg	daarom, daardoor, zodat
toevoeging	bovendien, ook, daarnaast
voorbeeld	bijvoorbeeld, zoals
tegenstelling	maar, terwijl, daarentegen
toegeving	hoewel, toch, ook al
conclusie	dus, kortom, concluderend

3.Drie soorten woordvolgorde

Het verbindingswoord bepaalt de woordvolgorde.

3.1Nevenschikkende woorden

Na en, maar en want volgt een gewone hoofdzin.

• De bus was vertraagd, maar we kwamen toch op tijd.
• Ik neem een jas mee, want het wordt koud.

Dus kan ook nevenschikkend zijn: Het regende, dus we bleven binnen. Gebruik je dus als verbindend bijwoord na een punt of puntkomma, dan volgt inversie: Het regende; dus bleven we binnen.

3.2Onderschikkende woorden

Na woorden als omdat, hoewel, terwijl, voordat en zodat staan de werkwoorden aan het einde van de bijzin.

• We bleven binnen, omdat het hard regende.
• Hoewel de reis lang was, bleef iedereen vrolijk.

Na ook al volgt een hoofdzin met inversie, niet een werkwoordelijke eindgroep: Ook al is het huis klein, toch heeft het een grote tuin.

3.3Verbindende bijwoorden

Woorden als daarom, dus, vervolgens, bovendien, toch en daarentegen nemen de eerste plaats van een hoofdzin in. Daarna komt de persoonsvorm vóór het onderwerp.

• De weg was afgesloten. Daarom namen we de trein.
• Het plan is duur. Toch steunt de raad het voorstel.

4.Kies het precieze verband

Omdat noemt een reden of oorzaak; daarom leidt het gevolg in.

• We vertrokken vroeg omdat er files werden verwacht.
• Er werden files verwacht. Daarom vertrokken we vroeg.

Want en omdat geven bijna dezelfde reden, maar de woordvolgorde is anders: We bleven binnen, want het regende hard. / We bleven binnen, omdat het hard regende.

Doordat noemt meestal een oorzaak zonder handelende beslisser: Doordat de brug open stond, kwamen we te laat. Met omdat kun je ook een reden van een persoon noemen.

Maar noemt een tegenstelling. Hoewel ... toch erkent eerst een tegenargument en geeft daarna aan wat desondanks geldt.

• Het huis is klein, maar het heeft een grote tuin.
• Hoewel het huis klein is, heeft het toch een grote tuin.

5.Van zin naar alinea

Gebruik signaalwoorden waar de lezer het verband niet vanzelf ziet. Begin bij een nieuw hoofdargument een nieuwe alinea en open die met een duidelijke verbinding, zoals ten eerste, daarnaast of daarentegen. Vermijd een lange rij zinnen die allemaal met en beginnen.

6.Samenvatting

• Orden een verhaal met tijdsignalen zoals eerst, daarna en nadat.
• Bouw een betoog met reden, gevolg, toevoeging, tegenstelling en conclusie.
• Behoud hoofdzinvolgorde na maar en want; gebruik inversie wanneer dus als verbindend bijwoord vooraan staat.
• Zet werkwoorden achteraan in een bijzin met omdat, hoewel of terwijl.
• Gebruik na ook al hoofdzinvolgorde met inversie.
• Gebruik inversie na verbindende bijwoorden zoals daarom en toch.