Wat als betrekkelijk voornaamwoord
Gebruik wat als betrekkelijk voornaamwoord na onbepaalde woorden en overtreffende trappen, of om naar een hele zin of onbekende inhoud te verwijzen.
Wanneer is wat betrekkelijk?
Het woord wat kan verschillende functies hebben. Als betrekkelijk voornaamwoord verbindt het informatie en verwijst het naar iets dat eerder staat of in wat zelf is opgenomen.
Alles wat je nodig hebt, ligt op tafel.
De trein had vertraging, wat erg vervelend was.
Wat je daar ziet, is de oude watertoren.
In de eerste zin verwijst wat naar alles. In de tweede zin verwijst het naar de hele mededeling over de vertraging. In de derde zin betekent wat je daar ziet ongeveer datgene wat je daar ziet.
Na onbepaalde woorden
Wat komt vaak na een onbepaald woord. Zo'n woord noemt geen concrete, afgebakende zaak.
| Onbepaald woord | Voorbeeld |
|---|---|
| alles | Alles wat hij zegt, klinkt logisch. |
| iets | Er is iets wat ik wil bespreken. |
| niets | Niets wat we probeerden, hielp. |
| veel | Er is veel wat nog moet veranderen. |
| weinig | Het weinige wat ik wist, bleek nuttig. |
Na iets, niets, alles en vergelijkbare onbepaalde woorden is dat tegenwoordig ook correct: iets dat ik wil bespreken. Wat is een veelgebruikte en natuurlijke keuze, vooral als de betekenis algemeen blijft.
Bij personen kies je niet automatisch wat omdat de persoon onbepaald is. Zeg iemand die kan helpen en iedereen die aanwezig is.
Na een zelfstandig gebruikte vorm
Wat kan ook volgen op een overtreffende trap, een rangtelwoord of een bijvoeglijk naamwoord dat zonder zelfstandig naamwoord wordt gebruikt.
- Dit is het mooiste wat ik ooit heb gezien.
- Het eerste wat ik 's morgens doe, is koffiezetten.
- Dat is het enige wat nu telt.
- Het belangrijkste wat we hebben geleerd, staat in de samenvatting.
Ook in deze zinnen is dat mogelijk: het mooiste dat ik ooit heb gezien. Met wat sluit je aan bij een veelvoorkomend patroon.
Controleer of er na de vorm nog een concreet zelfstandig naamwoord staat. Vergelijk het leukste wat ik meemaakte met het leukste feest dat ik meemaakte. In de tweede zin is feest een concreet het-woord en kies je dat.
Verwijzen naar een hele zin
Wanneer het antecedent een volledige mededeling is, gebruik je wat. Je zet dan meestal een komma vóór de betrekkelijke bijzin.
Sofia kreeg de baan, wat haar erg blij maakte.
De vergadering eindigde een uur eerder, wat niemand had verwacht.
Hij bood meteen zijn excuses aan, wat ik waardeerde.
Wat verwijst hier niet alleen naar de baan, een uur of zijn excuses. Het verwijst naar de hele gebeurtenis die ervoor staat. Dat kan deze functie niet op dezelfde manier overnemen.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Wat met een ingesloten antecedent
Soms staat er vóór wat geen woord waarnaar het verwijst. De algemene betekenis zit dan al in wat. Je kunt de vorm vaak uitbreiden tot datgene wat.
| Met wat | Uitgebreide betekenis |
|---|---|
| Wat je zegt, klopt. | Datgene wat je zegt, klopt. |
| Ik begrijp wat je bedoelt. | Ik begrijp datgene wat je bedoelt. |
| Neem mee wat je nodig hebt. | Neem datgene mee wat je nodig hebt. |
Dit wat is geen vraagwoord. Vergelijk Wat bedoel je? — een echte vraag — met Ik begrijp wat je bedoelt — een betrekkelijke constructie met een ingesloten antecedent.
Wat of dat bij een concreet zelfstandig naamwoord
Bij een gewoon, concreet het-woord kies je in verzorgd Nederlands dat. Het feit dat wat in de spreektaal vaak voorkomt, verandert de neutrale schrijfregel niet.
- het boek dat ik lees;
- een cadeau dat je kunt ruilen;
- het nieuws dat gisteren bekend werd;
- een meisje dat naast mij woont.
Het verschil wordt duidelijk in deze vergelijking:
| Antecedent | Keuze | Voorbeeld |
|---|---|---|
| concreet het-woord | dat | het beste advies dat ik kreeg |
| zelfstandig gebruikte overtreffende trap | wat of dat | het beste wat/dat ik kon doen |
| hele voorafgaande zin | alleen wat | Hij hielp me, wat ik fijn vond. |
Gebruik in verzorgde schrijftaal niet het boek wat op tafel ligt. Boek is een concreet het-woord, dus schrijf het boek dat op tafel ligt.
De woordvolgorde en de functie van wat
De betrekkelijke bijzin heeft de gewone bijzinsvolgorde: het werkwoord of werkwoordcluster staat aan het einde. Wat kan binnen die bijzin verschillende functies hebben.
- Alles wat helpt is welkom. Wat is het onderwerp van helpt.
- Alles wat ik lees onthoud ik. Wat is het lijdend voorwerp van lees.
- Dat is het nuttigste wat ze ons heeft verteld. Het werkwoordcluster staat achteraan.
Voeg geen extra voornaamwoord met dezelfde functie toe. Zeg alles wat ik onthoud, niet alles wat ik het onthoud.
Kort samengevat
- Gebruik wat vaak na onbepaalde woorden als alles, iets en niets.
- Gebruik wat ook na zelfstandig gebruikte overtreffende trappen en vormen als het enige.
- Verwijs met wat naar een hele voorafgaande mededeling.
- Wat kan zelf ongeveer datgene wat betekenen.
- Bij onbepaalde woorden en overtreffende trappen is dat vaak ook correct.
- Kies bij een concreet enkelvoudig het-woord in verzorgde taal dat.
- Zet het werkwoord of werkwoordcluster aan het einde van de betrekkelijke bijzin.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
14 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 14 words and review them later.
Verwijzen naar onbepaalde inhoud met wat
14 wordsLast updated October 11, 2026