Biec i biegać, lecieć i latać, płynąć i pływać.

Biec czy biegać? Lecieć czy latać? Płynąć czy pływać? Wybór zależy od tego, jak przedstawiasz ruch: jako przemieszczanie się w jednym kierunku albo jako zwyczaj, umiejętność lub ruch w różnych kierunkach.

1.Jeden kierunek czy ogólna aktywność?

Znasz już różnicę między iść i chodzić. Podobnie działają trzy kolejne pary:

Rodzaj ruchu	Ruch w jednym kierunku	Zwyczaj, umiejętność lub różne kierunki
Bieg	biec	biegać
Lot	lecieć	latać
Płynięcie	płynąć	pływać

Formy biec, lecieć, płynąć przedstawiają ruch w jednym kierunku w danej sytuacji. Nie musisz jednak podawać celu: zdanie Samolot leci też jest poprawne.

Formy biegać, latać, pływać służą do opisywania powtarzającej się aktywności, umiejętności lub ruchu bez jednego stałego kierunku.

• Ptak leci do gniazda. / Ptak lata nad ogrodem.
• Ryba płynie w stronę kamienia. / Ryba pływa po akwarium.

Czasowniki lecieć, latać, płynąć, pływać opisują także ludzi podróżujących środkami transportu: Lecę samolotem do Krakowa, Płynę promem do Szwecji. O powtarzających się podróżach powiemy: Często latam samolotem lub Co lato pływam promem do Szwecji.

2.Jak odmieniać te czasowniki?

Oto formy czasu teraźniejszego. Zwróć uwagę zwłaszcza na odmianę czasowników biec, lecieć i płynąć.

Osoba	Biec	Biegać	Lecieć	Latać	Płynąć	Pływać
ja	biegnę	biegam	lecę	latam	płynę	pływam
ty	biegniesz	biegasz	lecisz	latasz	płyniesz	pływasz
on, ona, ono	biegnie	biega	leci	lata	płynie	pływa
my	biegniemy	biegamy	lecimy	latamy	płyniemy	pływamy
wy	biegniecie	biegacie	lecicie	latacie	płyniecie	pływacie
oni, one	biegną	biegają	lecą	latają	płyną	pływają

2.1Czas przeszły

W czasie przeszłym forma zależy także od rodzaju. Porównaj:

Czasownik	on	ona	oni	one
biec	biegł	biegła	biegli	biegły
biegać	biegał	biegała	biegali	biegały
lecieć	leciał	leciała	lecieli	leciały
latać	latał	latała	latali	latały
płynąć	płynął	płynęła	płynęli	płynęły
pływać	pływał	pływała	pływali	pływały

Zwróć uwagę na zmianę ą → ę w formach płynął — płynęła — płynęli oraz na formy biegł i lecieli. W pierwszej osobie powiesz na przykład: biegłem / biegłam, leciałem / leciałam, płynąłem / płynęłam.

2.2Czas przyszły i tryb rozkazujący

Czas przyszły tych czasowników tworzymy z formą będę, będziesz, będzie, będziemy, będziecie, będą oraz bezokolicznikiem lub formą zakończoną na -ł, -ła, -ło, -li, -ły, dopasowaną do podmiotu.

Znaczenie	Z bezokolicznikiem	Z formą wskazującą rodzaj: ja
Ruch w jednym kierunku	będę biec	będę biegł / biegła
Aktywność	będę biegać	będę biegał / biegała
Jedna podróż w powietrzu	będę lecieć	będę leciał / leciała
Powtarzające się loty	będę latać	będę latał / latała
Ruch w jednym kierunku w wodzie lub po wodzie	będę płynąć	będę płynął / płynęła
Aktywność	będę pływać	będę pływał / pływała

Na przykład: Jutro o tej porze będę lecieć do Gdańska, a o regularnym sporcie: Od jutra będę biegać codziennie. Wybór między będę biec a będę biegł / biegła nie zmienia znaczenia; wybór między biec a biegać nadal zależy od sposobu przedstawienia ruchu.

Gdy zwracasz się do jednej osoby z poleceniem, użyj trybu rozkazującego:

• Biegnij na przystanek!
• Leć do Warszawy samolotem!
• Płyń prosto do brzegu!

Przy ogólnych zaleceniach przydadzą się formy biegaj, lataj, pływaj, np. Biegaj regularnie i Pływaj częściej.

2.3Formy dokonane i przedrostki

Do opowiadania o wydarzeniach przydają się czasowniki dokonane pobiec, polecieć, popłynąć, np. Wczoraj poleciałem do Gdańska; mogą one wskazywać wyruszenie w określonym kierunku i same nie gwarantują dotarcia do celu. Przedrostki pozwalają dokładniej opisać ruch: wbiec do domu, wylecieć z gniazda, przepłynąć rzekę. Formy z przedrostkami oparte na latać i pływać są zwykle niedokonane, np. przylatywać, wypływać, ale są też dokonane polatać, popływać — więcej o tych różnicach w osobnej lekcji o przedrostkach czasowników ruchu.

3.Zwyczaje i umiejętności

Gdy mówisz o aktywności ogólnie, wybieraj zwykle biegać, latać, pływać.

• Zwyczaj: Rano biegam po parku.
• Powtarzające się podróże: Marta często lata służbowo do Madrytu.
• Regularny sport: W soboty pływamy na basenie.
• Umiejętność: Moja córka umie pływać.

Podanie celu, np. do Gdańska, nie wymaga użycia czasownika lecieć. Możesz przecież wielokrotnie podróżować do tego samego miejsca.

4.Co może dziać się teraz?

Biegać, latać i pływać nie oznaczają wyłącznie zwyczajów. Mogą też opisywać ruch, który trwa teraz, ale odbywa się w różnych kierunkach lub jest przedstawiony jako aktywność.

Porównaj dwa spojrzenia na tę samą osobę:

• Ania pływa w basenie. — Mówimy o jej aktywności.
• Ania płynie do brzegu basenu. — Obserwujemy ruch w konkretnym kierunku.

5.Dlaczego „codziennie biegnę” jest poprawne?

Wyrazy takie jak często, zwykle i codziennie pomagają zrozumieć sytuację, ale same nie decydują o wyborze czasownika.

Zdanie	Co podkreślamy?
Codziennie biegam przez pół godziny.	Regularną aktywność sportową.
Codziennie biegnę z domu na przystanek, bo wychodzę za późno.	Ruch w jednym kierunku, który powtarza się każdego dnia.

Tak samo można powiedzieć: Zwykle lecę do Warszawy rano, a wracam wieczorem. Opisujemy wtedy kolejne odcinki typowej podróży.

6.Jak wybrać właściwy czasownik?

1. Ustal sposób ruchu: biegiem, w powietrzu czy w wodzie lub po wodzie.
2. Jeśli przedstawiasz ruch w jednym kierunku, wybierz biec, lecieć, płynąć.
3. Jeśli mówisz o zwyczaju, umiejętności albo ruchu w różnych kierunkach, wybierz zwykle biegać, latać, pływać.
4. Sprawdź całe znaczenie zdania, a nie tylko wyrazy teraz lub codziennie.

Płynę do brzegu pokazuje kierunek ruchu. Pływam na basenie opisuje aktywność. To sposób przedstawienia sytuacji decyduje o wyborze.