Imiesłów przymiotnikowy czynny
Imiesłów przymiotnikowy czynny: tworzenie od czasowników niedokonanych, odmiana, zastępowanie zdań z który, użycie przecinków i łączna pisownia z nie.
Imiesłów przymiotnikowy czynny pozwala opisać osobę lub rzecz przez czynność, którą wykonuje, albo stan, w którym się znajduje: student czytający książkę, drzewo rosnące przed domem. Nauczysz się tworzyć i odmieniać tę formę oraz zastępować nią niektóre zdania z który.
Co oznacza forma „czytający”?
Imiesłów przymiotnikowy czynny łączy cechy czasownika i przymiotnika. Nazywa czynność lub stan, ale określa rzeczownik i odmienia się podobnie jak przymiotnik.
- pracująca sąsiadka — sąsiadka, która pracuje;
- śpiące dziecko — dziecko, które śpi;
- rosnące ceny — ceny, które rosną.
Rzeczownik oznacza tutaj wykonawcę czynności albo kogoś lub coś znajdującego się w danym stanie. Nie musi więc oznaczać osoby działającej świadomie.
Obserwuję malarza malującego ścianę.
To malarz maluje. Imiesłów malującego określa malarza, a nie ścianę.
Jak tworzyć imiesłów czynny?
Tworzymy go od czasowników niedokonanych. Pomocna jest forma trzeciej osoby liczby mnogiej czasu teraźniejszego: oni/one czytają. Do tej formy dodajemy -cy, -ca lub -ce.
| Bezokolicznik | Oni/one | Rodzaj męski | Rodzaj żeński | Rodzaj nijaki |
|---|---|---|---|---|
| czytać | czytają | czytający | czytająca | czytające |
| robić | robią | robiący | robiąca | robiące |
| pisać | piszą | piszący | pisząca | piszące |
| iść | idą | idący | idąca | idące |
| pracować | pracują | pracujący | pracująca | pracujące |
Formy w trzech ostatnich kolumnach są w mianowniku liczby pojedynczej. Charakterystyczna część imiesłowu to -ąc-.
Czasownik być ma szczególną formę: będący, na przykład osoby będące na urlopie.
Nie twórz tej formy od czasownika dokonanego tylko dlatego, że jego forma ma zakończenie -ą.
czytać → czytający, ale nie: przeczytać → przeczytający.
Jeśli czynność jest już zakończona, użyj na przykład: student, który przeczytał książkę.
Odmiana i wyrazy zależne
Imiesłów zgadza się z określanym rzeczownikiem pod względem rodzaju, liczby i przypadku. Poniżej odmiana połączenia pracujący student w liczbie pojedynczej.
| Przypadek | Forma |
|---|---|
| Mianownik | pracujący student |
| Dopełniacz | pracującego studenta |
| Celownik | pracującemu studentowi |
| Biernik | pracującego studenta |
| Narzędnik | pracującym studentem |
| Miejscownik | o pracującym studencie |
| Wołacz | pracujący studencie |
Wołacz jest gramatycznie możliwy, ale taki bezpośredni zwrot do studenta jest rzadki. W liczbie mnogiej rozróżniamy formę męskoosobową i niemęskoosobową: pracujący studenci, ale pracujące studentki, pracujące urządzenia.
| Przypadek | Forma męskoosobowa | Forma niemęskoosobowa |
|---|---|---|
| Mianownik | pracujący studenci | pracujące studentki |
| Dopełniacz | pracujących studentów | pracujących studentek |
| Celownik | pracującym studentom | pracującym studentkom |
| Biernik | pracujących studentów | pracujące studentki |
| Narzędnik | pracującymi studentami | pracującymi studentkami |
| Miejscownik | o pracujących studentach | o pracujących studentkach |
| Wołacz | pracujący studenci | pracujące studentki |
Zwróć uwagę na biernik: Widzę pracujących studentów, ale Widzę pracujące studentki. W formach męskoosobowych biernik jest taki sam jak dopełniacz, a w niemęskoosobowych — jak mianownik.
Imiesłów zachowuje wymagania czasownika wobec innych wyrazów:
- czytać książkę → student czytający książkę;
- pomagać sąsiadom → kobieta pomagająca sąsiadom;
- interesować się sztuką → osoby interesujące się sztuką.
Rozmawiam z kobietą pomagającą sąsiadom.
Forma pomagającą zgadza się z rzeczownikiem kobietą: rodzaj żeński, liczba pojedyncza, narzędnik. Forma sąsiadom pozostaje w celowniku, ponieważ mówimy: pomagać komu?
Nie pomijaj się, jeśli należy ono do czasownika: uczniowie przygotowujący się do egzaminu.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Zamiast zdania z „który”
Imiesłów pozwala skrócić zdanie, gdy rzeczownik określany przez który jest wykonawcą czynności lub znajduje się w opisywanym stanie.
Szukamy osób, które znają język polski.
→ Szukamy osób znających język polski.
Rozmawiałem z kobietą, która czekała na autobus.
→ Rozmawiałem z kobietą czekającą na autobus.
Imiesłów czynny nie ma osobnych form czasu przeszłego i teraźniejszego. Czynność zwykle trwa w czasie wskazanym przez zdanie główne lub kontekst. W drugim przykładzie kobieta czekała wtedy, gdy z nią rozmawiałem. Imiesłów może też opisywać stałą cechę lub zwyczaj: osoby pracujące nocą.
Niektóre formy imiesłowowe utrwaliły się jako przymiotniki lub rzeczowniki. Jako przymiotniki mogą nazywać cechę zamiast czynności zachodzącej w określonym czasie: interesująca książka to książka ciekawa, niekoniecznie taka, która właśnie teraz kogoś interesuje; wiodąca firma to firma zajmująca czołową pozycję.
Przewodniczący w zdaniu Przewodniczący otworzył zebranie jest rzeczownikiem nazywającym funkcję. Formy palący i niepalący mogą występować bez rzeczownika, nazywając grupy osób: strefa dla palących, przedział dla niepalących. Odnoszą się wtedy do zwyczaju, a nie do czynności w danej chwili; nie oznacza to całkowitej utraty związku znaczeniowego z czasownikiem.
Nie każde zdanie z który można tak przekształcić. W zdaniu To książka, którą czyta Anna książka nie wykonuje czynności. Połączenie książka czytająca Annę odwracałoby role i nie oddawałoby tego samego sensu.
Takie konstrukcje są częste w opisach, ogłoszeniach i tekstach informacyjnych. W rozmowie zdanie z który bywa prostsze i naturalniejsze, zwłaszcza gdy opis jest długi.
Przecinki i pisownia z „nie”
Nie stawiamy przecinka automatycznie przed każdym imiesłowem. Znaczenie ma funkcja opisu.
| Funkcja opisu | Przykład | Znaczenie |
|---|---|---|
| Wskazuje, o którą grupę chodzi | Osoby mieszkające na parterze mają ogródki. | Mowa o mieszkańcach parteru, nie o wszystkich osobach. |
| Dodaje informację o znanej osobie | Anna, mieszkająca na parterze, ma ogródek. | Wiadomo, o kogo chodzi; miejsce zamieszkania jest dodatkową informacją. |
Dodatkowe objaśnienie wewnątrz zdania wydzielamy dwoma przecinkami. Opis potrzebny do wskazania osoby lub grupy pozostawiamy bez przecinków.
Partykułę nie z imiesłowem przymiotnikowym czynnym zapisujemy łącznie: niepalący, niepracująca, nieznające.
To mieszkanie dla osób niepalących.
Zapraszamy także osoby nieznające języka polskiego.
Nie myl odmiennych form czytający, czytająca, czytające z nieodmiennym czytając.
Dziewczyna czytająca list siedziała przy oknie. — forma czytająca określa dziewczynę.
Czytając list, dziewczyna uśmiechała się. — forma czytając wskazuje czynność towarzyszącą i wymaga oddzielenia tej konstrukcji przecinkiem.
Jak sprawdzić własne zdanie?
- Sprawdź, czy czasownik jest niedokonany: pisać → piszący.
- Ustal, który rzeczownik oznacza wykonawcę czynności lub kogoś albo coś w danym stanie.
- Dopasuj imiesłów do rodzaju, liczby i przypadku tego rzeczownika.
- Zachowaj wymagane dopełnienia, przyimki i się: osoba opiekująca się dzieckiem.
- Sprawdź, czy opis wskazuje, o kogo chodzi, czy tylko dodaje informację — od tego zależą przecinki.
Najważniejszy wzór: osoba, która pracuje → pracująca osoba → rozmawiam z pracującą osobą.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated October 12, 2026