Imiesłów przysłówkowy uprzedni.

Imiesłów przysłówkowy uprzedni pozwala zwięźle połączyć dwie czynności: jedna kończy się przed drugą, a obie mają tego samego wykonawcę. Poznasz tworzenie form na -wszy i -łszy, zasady użycia przecinków oraz zastosowanie tej konstrukcji w języku pisanym.

1.Czynność wcześniejsza

W zdaniu „Przeczytawszy wiadomość, Marta zadzwoniła do kolegi” Marta najpierw przeczytała wiadomość, a potem zadzwoniła. Formę przeczytawszy nazywamy imiesłowem przysłówkowym uprzednim.

Konstrukcję tę można często zastąpić zdaniem ze słowami po tym, jak.

Imiesłów wskazuje czynność wcześniejszą względem czynności głównej, niekoniecznie wcześniejszą niż chwila mówienia. Można więc użyć go także w wypowiedzi o przyszłości:

Zakończywszy badania, naukowcy opublikują wyniki.

2.Tworzenie form na -wszy i -łszy

Imiesłów przysłówkowy uprzedni tworzymy od czasowników dokonanych, na przykład: przeczytać, zrobić, zamknąć. Punktem wyjścia jest forma czasu przeszłego rodzaju męskiego w liczbie pojedynczej: przeczytał, zrobił, zamknął.

Budowa formy czasu przeszłego	Sposób tworzenia	Przykłady
Samogłoska przed ł	Zastąp ł końcówką -wszy.	zrobił → zrobiwszy, przeczytał → przeczytawszy
Spółgłoska przed ł	Zachowaj ł i dodaj -szy: powstaje zakończenie -łszy.	zjadł → zjadłszy, przyniósł → przyniósłszy

Zwróć uwagę na formy, w których łatwo o błąd:

• zamknąć → zamknął → zamknąwszy;
• wziąć → wziął → wziąwszy;
• pójść → poszedł → poszedłszy;
• znaleźć → znalazł → znalazłszy.

Imiesłów jest nieodmienny. Nie zmienia się zależnie od osoby, liczby ani rodzaju:

• Zrobiwszy zakupy, Adam wrócił do domu.
• Zrobiwszy zakupy, Ewa wróciła do domu.
• Zrobiwszy zakupy, sąsiedzi wrócili do domu.

3.Ten sam wykonawca obu czynności

W tej konstrukcji wykonawca czynności wyrażonej imiesłowem musi być taki sam jak podmiot zdania głównego. Podmiot nie musi być jednak zapisany osobnym wyrazem: może wynikać z formy czasownika.

Jeśli wykonawcy są różni, użyj pełnego zdania podrzędnego: „Po tym, jak Anna podpisała umowę, pracownik wręczył jej kopię”.

4.Miejsce w zdaniu i przecinki

Imiesłów wraz z zależnymi od niego wyrazami tworzy imiesłowowy równoważnik zdania. Oddzielamy go przecinkiem od zdania głównego. Gdy znajduje się w środku zdania, wydzielamy go dwoma przecinkami.

Miejsce konstrukcji	Przykład
Na początku	Zjadłszy śniadanie, Piotr wyszedł do pracy.
W środku	Piotr, zjadłszy śniadanie, wyszedł do pracy.
Na końcu	Piotr wyszedł do pracy, zjadłszy wcześniej śniadanie.

Położenie imiesłowu nie zmienia kolejności zdarzeń: we wszystkich trzech zdaniach Piotr najpierw zjadł śniadanie.

5.Styl pisany i wybór konstrukcji

Imiesłów przysłówkowy uprzedni występuje przede wszystkim w języku pisanym: w narracji literackiej oraz tekstach oficjalnych. W codziennej rozmowie często brzmi książkowo. Nie trzeba go używać za każdym razem, gdy opisujemy kolejne czynności.

Styl	Przykład
Książkowy, zwięzły	Zapoznawszy się z dokumentami, dyrektor podjął decyzję.
Neutralny	Po tym, jak dyrektor zapoznał się z dokumentami, podjął decyzję.
Codzienny	Dyrektor zapoznał się z dokumentami i potem podjął decyzję.

W czasownikach z się zachowujemy ten element: zapoznawszy się, dowiedziawszy się.

Nie myl czynności wcześniejszej z równoczesną:

• Czytając raport, Anna robiła notatki. — Czytanie i robienie notatek trwały jednocześnie.
• Przeczytawszy raport, Anna zrobiła notatki. — Najpierw skończyła czytać, potem zrobiła notatki.

Pierwsze zdanie zawiera imiesłów przysłówkowy współczesny na -ąc. Drugie zawiera imiesłów przysłówkowy uprzedni.

6.Sprawdź przed użyciem

1. Kolejność: czy czynność wyrażona imiesłowem została zakończona przed czynnością główną?
2. Wykonawca: czy obie czynności mają ten sam podmiot?
3. Forma: czy imiesłów pochodzi od czasownika dokonanego i ma poprawne zakończenie -wszy lub -łszy?
4. Przecinki: czy konstrukcja została oddzielona od zdania głównego?
5. Styl: czy książkowy charakter formy pasuje do wypowiedzi?

Sprawdziwszy wszystkie warunki, możesz użyć tej konstrukcji w swoim tekście.