Który a jaki w zdaniach względnych (B2)

Zdania względne pozwalają dopowiedzieć, o kim lub o czym mówimy, albo opisać cechy osoby lub rzeczy. Wybór między który a jaki zależy przede wszystkim od tego, czy wskazujemy osobę lub rzecz, czy podkreślamy jej rodzaj i właściwości.

Wskazanie osoby lub rzeczy a opis cech

Zaimek który łączy zdanie względne z rzeczownikiem: dalsza informacja dotyczy osoby lub rzeczy nazwanej tym rzeczownikiem. Zaimek jaki kieruje uwagę przede wszystkim na cechy, rodzaj albo podobieństwo do pewnego wzoru.

Zaimek	Na czym skupiamy uwagę?	Przykład
który	Osoba lub rzecz, o której coś dopowiadamy	To jest rower, który kupiłam w maju.
jaki	Rodzaj rzeczy lub jej cechy	Chcę kupić taki rower, jaki ma Marta.

W drugim przykładzie nie chodzi o kupienie roweru należącego do Marty, lecz o rower podobny do niego pod istotnym względem, na przykład tego samego typu.

Który nie musi oznaczać czegoś już znanego ani konkretnego: „Szukam mieszkania, które ma balkon”. Nie wiemy jeszcze, jakie mieszkanie wybierzemy. Zdanie względne określa warunek, który ma ono spełniać.

Gdy zdanie względne tylko dodaje informację o już zidentyfikowanej osobie lub rzeczy, używamy który, a nie jaki. Jest to zdanie niedefiniujące: nie służy ustaleniu, o kim lub o czym mówimy.

Mój brat, który mieszka w Krakowie, przyjedzie jutro. — Wiadomo już, o którego brata chodzi; miejsce zamieszkania jest dodatkową informacją.

Warszawa, która jest stolicą Polski, leży nad Wisłą.

W tych zdaniach nie zastępujemy który formami jaki: „Mój brat, jaki mieszka w Krakowie…” nie jest poprawnym dopowiedzeniem.

Sama konkretność osoby lub rzeczy nie wyklucza jednak jaki. Może on wystąpić przy ocenie lub charakterystyce, na przykład po stopniu najwyższym (zob. sekcję 4).

Konstrukcje z „ten” i „taki”

Pomocne są dwa częste połączenia:

ten, który — wskazujemy osobę lub rzecz przez dodatkową informację;
taki, jaki — odnosimy się do cech, rodzaju lub wzoru.

Wyrazy ten i taki odmieniają się odpowiednio do rzeczownika.

Na stole leży kilka teczek. Podaj mi tę teczkę, którą przyniosłaś rano.

Twoja teczka jest lekka i ma dużo przegródek. Szukam takiej teczki, jaką masz ty.

Wyraz ten często można pominąć: „Podaj mi teczkę, którą przyniosłaś rano”. Również jaki może wystąpić bez wyrazu taki: „Brakuje nam narzędzi, jakich używają fachowcy”. Chodzi tu o narzędzia określonego rodzaju.

Porównaj też taki jak i taki, jaki:

Konstrukcja	Przykład	Interpunkcja
Porównanie z rzeczownikiem po jak	Chcę taki rower jak Marta.	Bez przecinka: człon porównawczy nie jest zdaniem.
Zdanie względne z jaki i czasownikiem	Chcę taki rower, jaki ma Marta.	Z przecinkiem: oddzielamy zdanie względne.

W pierwszym przykładzie porównanie jest skrótowe; kontekst pomaga ustalić, czy chodzi o rower, który Marta ma, czy o taki, którego również chce. Drugie zdanie wyraźnie wskazuje na rower, który Marta ma. Nie kieruj się jednak wyłącznie wyborem jak lub jaki: przed jak także stawiamy przecinek, jeśli wprowadza zdanie, np. „Zrób to tak, jak pokazała Marta”.

Po wyrazie taki nie musi wystąpić jaki. Poprawne jest także: „Potrzebuję takiego plecaka, który zmieści się pod siedzeniem”. Zdanie z który podaje tutaj wymaganie. Nie wybieraj zaimka wyłącznie na podstawie poprzedzającego go słowa.

Rodzaj, liczba i przypadek

Oba zaimki uzgadniamy z określanym rzeczownikiem pod względem rodzaju i liczby. Ich przypadek zależy natomiast od funkcji w zdaniu względnym: od czasownika, przyimka lub innego wyrazu, który wymaga danego przypadka.

Zdanie	Przypadek zaimka	Dlaczego?
Czytam książkę, która dostała nagrodę.	mianownik	Zaimek jest podmiotem: książka dostała nagrodę.
To książka, którą poleciła mi Ewa.	biernik	Ewa poleciła kogo? co? — książkę.
To książka, o której rozmawialiśmy.	miejscownik	Rozmawialiśmy o kim? o czym? — o książce.
Szukam takiej torby, jaką ma Anna.	biernik	Anna ma kogo? co? — torbę.
Nie spotkałam jeszcze takich ludzi, jakim mogłabym bezgranicznie ufać.	celownik	Ufać komu? czemu? — ludziom.
Potrzebujemy takich narzędzi, jakich używa ten mechanik.	dopełniacz	Mechanik używa kogo? czego? — narzędzi.
To autor, którego książkę czytam.	dopełniacz	Czytam książkę czyją? — tego autora. Zaimek wskazuje autora książki.

W użyciu dzierżawczym wybieramy który, nie jaki. Formy którego, której, których odnoszą się do osoby lub rzeczy wskazanej wcześniej, a nie do rzeczownika stojącego po zaimku: „autor, którego książkę czytam”, „firma, której pracownicy wyjechali na szkolenie”. Zaimek stawiamy przed tym rzeczownikiem; jeśli cała grupa wymaga przyimka, przyimek poprzedza zaimek: „autor, o którego książce rozmawiamy”.

W zdaniu „Szukam takiej torby, jaką ma Anna” wyraz torby ma formę dopełniacza, ale jaką — biernika. Nie kopiujemy przypadka rzeczownika do zdania względnego.

Na chwilę odtwórz osobne zdanie: „Anna ma torbę”. To pomaga wybrać biernik jaką, a nie dopełniacz jakiej.

Quick check

Try one question now.

Nasza jedyna recepcjonistka, właśnie wróciła z urlopu, odbierze klucze.

Check your answer when you are ready. No sign-in needed.

Kiedy oba zaimki są możliwe

Różnica między wskazaniem rzeczy a opisem jej cech nie zawsze jest ostra. W niektórych kontekstach oba zaimki są naturalne, ale inaczej rozkładają akcent.

To warunki, które dobrze znam.

To warunki, jakie dobrze znam.

W pierwszym zdaniu mówiący odnosi się przede wszystkim do danych warunków. W drugim łatwiej odczytać sens: znam warunki tego rodzaju. Bez szerszego kontekstu nie należy uznawać żadnego z tych zdań za błędne.

Oba zaimki spotykamy również po przymiotnikach w stopniu najwyższym:

To najlepszy film, jaki widziałam w tym roku.
To najlepszy film, który widziałam w tym roku.

W tych przykładach sens jest bardzo zbliżony: mówiąca wybiera najlepszy film spośród obejrzanych. Jaki jest naturalny w takiej ocenie, ale który także jest poprawny.

Przecinki i częste błędy

Zdanie względne oddzielamy przecinkiem od zdania nadrzędnego. Gdy jest wstawione w jego środek, zamykamy je drugim przecinkiem.

Wybrałam kurs, który zaczyna się w październiku.

Kurs, który wybrałam, zaczyna się w październiku.

Kupiłam taką lampę, o jakiej marzyłam.

Jeśli przed zaimkiem stoi przyimek, przecinek umieszczamy przed przyimkiem: „lampa, o jakiej…”, a nie „lampa o, jakiej…”.

✗ To koleżanka, której ufam jej od lat.

✓ To koleżanka, której ufam od lat.

Zaimek której już pełni funkcję dopełnienia czasownika ufam. Nie powtarzamy tego samego dopełnienia zaimkiem jej.

Pamiętaj też o rodzaju i liczbie: „ludzie, którzy pomagają”, ale „osoby, które pomagają”. O formie zaimka decyduje rzeczownik, nie sama informacja, że mówimy o ludziach.

Jak wybrać właściwą formę

Ustal sens: dopowiadasz coś o osobie lub rzeczy — zwykle który; podkreślasz rodzaj, cechy lub podobieństwo do wzoru — zwykle jaki.
Dopasuj rodzaj i liczbę do rzeczownika.
Wybierz przypadek na podstawie budowy zdania względnego.
Oddziel zdanie względne przecinkiem, a w środku zdania — dwoma przecinkami.

Najważniejszy kontrast: ten rower, który kupiłam wskazuje rower przez informację o zakupie; taki rower, jaki ma Marta opisuje poszukiwany rodzaj roweru. W części kontekstów oba zaimki są poprawne — wybór zależy od tego, co chcesz podkreślić.

1.Wskazanie osoby lub rzeczy a opis cech

2.Konstrukcje z „ten” i „taki”

3.Rodzaj, liczba i przypadek

Try one question now.

4.Kiedy oba zaimki są możliwe

5.Przecinki i częste błędy

6.Jak wybrać właściwą formę

Now make it stick.