Odmiana liczebników jeden, dwa, trzy i cztery (B1)

Liczebnik w zdaniu

Liczebniki jeden, dwa, trzy i cztery zmieniają formę zależnie od przypadku. Niektóre formy zależą też od rodzaju rzeczownika. Nauczysz się wybierać odpowiednią formę i łączyć ją z rzeczownikiem, np. jedną książką, dwóm koleżankom, o trzech filmach.

Najpierw ustal, jakiego przypadku wymaga czasownik lub przyimek:

Mam dwie siostry. — biernik: kogo? co?
Pomagam dwóm siostrom. — celownik: komu? czemu?
Rozmawiam o dwóch siostrach. — miejscownik: o kim? o czym?

Odmiana liczebnika „jeden”

Gdy liczymy jeden przedmiot lub jedną osobę, liczebnik jeden odmienia się podobnie jak przymiotnik. Dopasowujemy jego rodzaj i przypadek do rzeczownika w liczbie pojedynczej.

Przypadek	Rodzaj męski	Rodzaj żeński	Rodzaj nijaki
Mianownik	jeden	jedna	jedno
Dopełniacz	jednego	jednej	jednego
Celownik	jednemu	jednej	jednemu
Biernik	jeden / jednego	jedną	jedno
Narzędnik	jednym	jedną	jednym
Miejscownik	jednym	jednej	jednym

W rodzaju męskim biernik zależy od rzeczownika:

jeden z rzeczownikiem nieżywotnym: Widzę jeden stół.
jednego z rzeczownikiem oznaczającym osobę lub zwierzę: Widzę jednego kolegę. Mam jednego psa.

Nie mam jednej kartki. — dopełniacz

Pomagam jednemu dziecku. — celownik

Piszę jednym długopisem. — narzędnik

Myślę o jednej sprawie. — miejscownik

Zapamiętaj różnicę: jednej książki, jednej książce, ale jedną książkę i jedną książką. Końcówki liczebnika i rzeczownika nie muszą wyglądać tak samo.

Odmiana liczebnika „dwa”

W mianowniku wybór formy zależy od rodzaju: dwa stoły, dwa okna, ale dwie książki. Przy rzeczownikach męskoosobowych używamy między innymi formy dwaj, np. dwaj studenci.

Przypadek	Rodzaj męski niemęskoosobowy i nijaki	Rodzaj żeński	Rodzaj męskoosobowy
Mianownik	dwa	dwie	dwaj
Dopełniacz	dwóch	dwóch	dwóch
Celownik	dwóm / dwu	dwóm / dwu	dwóm / dwu
Biernik	dwa	dwie	dwóch
Narzędnik	dwoma	dwiema / dwoma	dwoma
Miejscownik	dwóch	dwóch	dwóch

Tabela podaje formy najprzydatniejsze w codziennym użyciu. Forma dwu może też występować w dopełniaczu i miejscowniku: bez dwu książek, o dwu książkach. W narzędniku rodzaju żeńskiego obie formy są poprawne: dwiema koleżankami i dwoma koleżankami.

Nie mam dwóch biletów.

Przyglądam się dwóm obrazom.

Jadę z dwiema koleżankami.

Rozmawiamy o dwóch mieszkaniach.

Przy rzeczownikach męskoosobowych istnieją także konstrukcje z formą dwóch w funkcji podmiotu: Dwóch studentów czeka. Porównaj: Dwaj studenci czekają. To alternatywne konstrukcje, a nie dowolna zamiana samego liczebnika. Ich dobór jest osobnym zagadnieniem.

Quick check

Try one question now.

Na liście zakupów został produkt, została rzecz do kupienia.

Check your answer when you are ready. No sign-in needed.

Odmiana liczebników „trzy” i „cztery”

Liczebniki trzy i cztery mają takie same formy dla rzeczowników żeńskich, nijakich i męskich niemęskoosobowych: trzy książki, trzy okna, trzy psy. Rodzaj męskoosobowy wyróżnia się w mianowniku i bierniku.

Przypadek	Trzy	Cztery
Mianownik: poza rodzajem męskoosobowym	trzy	cztery
Mianownik: rodzaj męskoosobowy	trzej	czterej
Dopełniacz	trzech	czterech
Celownik	trzem	czterem
Biernik: poza rodzajem męskoosobowym	trzy	cztery
Biernik: rodzaj męskoosobowy	trzech	czterech
Narzędnik	trzema	czterema
Miejscownik	trzech	czterech

Tak jak przy dwaj, w funkcji podmiotu możliwe są również konstrukcje trzech studentów i czterech studentów, z inną formą czasownika: Trzej studenci czekają, ale Trzech studentów czeka.

Kupuję trzy zeszyty. — biernik

Potrzebuję czterech zeszytów. — dopełniacz

Daję zadanie trzem uczennicom. — celownik

Spotykam się z czterema koleżankami. — narzędnik

Czytam o trzech miastach. — miejscownik

Liczebnik i rzeczownik zmieniają formę

Po liczebnikach dwa, trzy, cztery rzeczownik występuje w liczbie mnogiej. W dopełniaczu, celowniku, narzędniku i miejscowniku odmieniamy oba wyrazy zgodnie z wymaganym przypadkiem.

Przypadek	Dwa	Trzy	Cztery
Dopełniacz	bez dwóch książek	bez trzech książek	bez czterech książek
Celownik	dzięki dwóm książkom	dzięki trzem książkom	dzięki czterem książkom
Narzędnik	z dwiema książkami	z trzema książkami	z czterema książkami
Miejscownik	o dwóch książkach	o trzech książkach	o czterech książkach

Jeśli dodajesz przymiotnik, on również przyjmuje odpowiedni przypadek: z trzema ciekawymi książkami, o czterech nowych filmach.

Nie zostawiaj rzeczownika w formie podstawowej po zmianie formy liczebnika.

✗ Pomagam trzem koleżanki.

✓ Pomagam trzem koleżankom.

Nie przenoś też biernika liczebnika jeden na liczebniki dwa, trzy, cztery przy nazwach zwierząt:

✓ Widzę jednego psa, ale dwa psy, trzy psy, cztery psy.

Jak wybrać poprawną formę?

Ustal przypadek wymagany przez czasownik lub przyimek: pomagam — komu?, rozmawiam o — kim? czym?.
Sprawdź rodzaj rzeczownika, zwłaszcza w mianowniku i bierniku: dwa okna, dwie książki, dwaj studenci.
Odmień całą grupę: jednej nowej koleżance, dwóm nowym koleżankom, trzem nowym koleżankom.

Zapamiętaj trzy szeregi: dwóm — trzem — czterem, dwoma — trzema — czterema, o dwóch — o trzech — o czterech. Przy rodzaju żeńskim możesz użyć także dwiema.

1.Liczebnik w zdaniu

2.Odmiana liczebnika „jeden”

3.Odmiana liczebnika „dwa”

Try one question now.

4.Odmiana liczebników „trzy” i „cztery”

5.Liczebnik i rzeczownik zmieniają formę

6.Jak wybrać poprawną formę?

Now make it stick.