Proste polecenia i prośby w trybie rozkazującym
Proste polecenia i prośby do jednej osoby: formy trybu rozkazującego, przeczenie z nie oraz użycie proszę w codziennych rozmowach i instrukcjach.
Tryb rozkazujący pomaga powiedzieć komuś, co ma zrobić: Poczekaj!, Czytaj! Poznasz proste polecenia, prośby z wyrazem proszę i przeczenia z nie. Najpierw zwracamy się do jednej osoby, z którą jesteśmy na „ty”. Poznasz też polecenia do grupy, wspólne propozycje i prośby do osób, do których mówimy „pan” lub „pani”.
Kiedy używamy poleceń?
Trybu rozkazującego używamy w codziennych sytuacjach:
- dajemy polecenie: Otwórz książkę na stronie dziesiątej;
- prosimy o coś: Poczekaj, proszę;
- podajemy instrukcję: Czytaj powoli;
- mówimy, żeby ktoś czegoś nie robił: Nie rozmawiaj przez telefon.
Zwykle nie dodajemy słowa ty. Forma czasownika pokazuje, do kogo mówimy.
Nauczyciel mówi do uczennicy: Przeczytaj pierwsze zdanie.
Mama prosi syna: Zamknij, proszę, okno.
Koleżanka mówi do kolegi: Poczekaj na mnie!
Podstawowe formy do jednej osoby
Forma polecenia nie zmienia się zależnie od tego, czy mówimy do kobiety, czy do mężczyzny: Aniu, poczekaj! Marku, poczekaj!
W wielu czasownikach z formami -am, -asz polecenie kończy się na -aj:
| Bezokolicznik | Forma z „ty” | Polecenie |
|---|---|---|
| czytać | czytasz | czytaj |
| słuchać | słuchasz | słuchaj |
| czekać | czekasz | czekaj |
| rozmawiać | rozmawiasz | rozmawiaj |
Przy części innych czasowników pomaga forma z on/ona: usuwamy końcowe -e, -i lub -y. Czasem trzeba też zmienić literę lub zapis miękkiej spółgłoski. To wskazówka, nie reguła dla wszystkich czasowników:
| Bezokolicznik | Forma z „on/ona” | Jak powstaje polecenie? |
|---|---|---|
| pisać | pisze | pisze → pisz: usuwamy -e |
| robić | robi | robi → rób: usuwamy -i, zmieniamy o na ó |
| iść | idzie | idzie → idź: usuwamy -e, zapisujemy dzi jako dź |
Inne częste polecenia mają różne zakończenia. Zapamiętaj je razem z bezokolicznikiem:
| Bezokolicznik | Polecenie | Przykład |
|---|---|---|
| mówić | mów | Mów głośniej. |
| otworzyć | otwórz | Otwórz drzwi. |
| zamknąć | zamknij | Zamknij okno. |
Zapamiętaj też te częste formy. Nie wszystkie są nieregularne, ale warto znać je jako gotowe polecenia:
| Bezokolicznik | Polecenie | Przykład |
|---|---|---|
| być | bądź | Bądź ostrożny. |
| jeść | jedz | Jedz powoli. |
| mieć | miej | Miej przy sobie telefon. |
| dać | daj | Daj mi chwilę. |
| wziąć | weź | Weź parasol. |
| chodzić | chodź | Chodź ze mną. |
| zobaczyć | zobacz | Zobacz, kto przyszedł. |
Nie tworzymy każdego polecenia przez dodanie -aj. Poprawne formy to na przykład czytaj, ale mów i zamknij.
Polecenia do grupy i wspólne propozycje
Gdy mówimy do kilku osób na „wy”, do formy na „ty” dodajemy -cie. Gdy proponujemy wspólne działanie, dodajemy -my — wtedy my też uczestniczymy w tej czynności.
| Do jednej osoby: ty | Do grupy: wy | Wspólna propozycja: my |
|---|---|---|
| czytaj | czytajcie | czytajmy |
| poczekaj | poczekajcie | poczekajmy |
| chodź | chodźcie | chodźmy |
Do grupy uczniów: Nie rozmawiajcie przez telefon. Propozycja dla kolegów: Chodźmy do parku!
Jak zmienić polecenie w prośbę?
Wyraz proszę sprawia, że polecenie brzmi łagodniej. Ważny jest też spokojny, przyjazny ton głosu.
| Polecenie | Łagodniejsza prośba |
|---|---|
| Zamknij okno. | Zamknij, proszę, okno. |
| Poczekaj na mnie. | Poczekaj na mnie, proszę. |
| Mów wolniej. | Proszę, mów wolniej. |
W tych zdaniach oddzielamy proszę przecinkiem lub przecinkami.
Formy zamknij, poczekaj i mów są odpowiednie, gdy jesteśmy z kimś na „ty”. Dodanie proszę nie zmienia ich w formy grzecznościowe do osoby, do której zwracamy się „pan” lub „pani”.
Do osoby, do której mówimy „pan” lub „pani”, możemy zwrócić się za pomocą konstrukcji proszę + bezokolicznik:
| Do osoby na „ty” | Do osoby na „pan/pani” |
|---|---|
| Usiądź, proszę. | Proszę usiąść. |
| Poczekaj, proszę. | Proszę poczekać. |
W konstrukcji proszę + bezokolicznik nie stawiamy przecinka między tymi wyrazami.
Zwykła prośba może kończyć się kropką. Wykrzyknik pokazuje silniejsze emocje lub pilność: Uważaj!
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Polecenia z przeczeniem
Aby powiedzieć komuś, żeby czegoś nie robił, używamy nie przed czasownikiem. Piszemy je osobno.
W bibliotece: Nie rozmawiaj przez telefon.
Podczas rozmowy: Nie mów tak szybko, proszę.
Przed wyjściem: Nie czekaj na mnie. Wrócę później.
Czasownik niedokonany opisuje czynność jako proces lub coś powtarzanego, a dokonany przedstawia ją jako całość, z określonym końcem lub wynikiem. Porównaj: Czytaj powoli — ważny jest sposób czytania; Przeczytaj ten tekst — chodzi o przeczytanie go do końca. Podobnie Czekaj tutaj skupia się na trwaniu czynności, a Poczekaj chwilę oznacza czekanie przez pewien czas.
W zakazach zwykle używamy czasownika niedokonanego, na przykład otwierać, a nie otworzyć. Dlatego forma przecząca może wyglądać inaczej niż polecenie bez przeczenia.
| Polecenie: zrób to | Zakaz: nie rób tego |
|---|---|
| Otwórz okno. | Nie otwieraj okna. |
| Zamknij drzwi. | Nie zamykaj drzwi. |
Zwróć też uwagę na rzeczownik: otwórz okno, ale nie otwieraj okna.
Co warto zapamiętać?
- Do jednej osoby na „ty” powiedz: czytaj, mów, poczekaj.
- Aby złagodzić polecenie, dodaj proszę i użyj przyjaznego tonu.
- W przeczeniu napisz nie osobno: nie czekaj.
- W prostym zakazie wybierz formę taką jak nie otwieraj, choć polecenie brzmi otwórz.
Ucz się krótkich zdań, nie tylko pojedynczych form: Zamknij, proszę, okno. — Nie zamykaj okna. Łatwiej użyjesz ich w rozmowie.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated October 12, 2026