Przyimki dzięki, przeciw i wbrew.

Przyimki dzięki, przeciw i wbrew łączą się z celownikiem, ale mają różne znaczenia. Pomagają mówić o pomocy i korzystnych przyczynach, sprzeciwie oraz sytuacjach niezgodnych z czyjąś radą lub oczekiwaniami.

1.Wspólny przypadek: celownik

Po każdym z tych przyimków używamy celownika. To przypadek, który odpowiada na pytania komu? czemu? Odmieniamy rzeczownik i określający go przymiotnik.

Przyimek	Rzeczownik w mianowniku	Połączenie z celownikiem
dzięki	dobry nauczyciel	dzięki dobremu nauczycielowi
dzięki	twoja pomoc	dzięki twojej pomocy
przeciw	nowy plan	przeciw nowemu planowi
przeciw	wysokie ceny	przeciw wysokim cenom
wbrew	dobra rada	wbrew dobrej radzie
wbrew	nasze oczekiwania	wbrew naszym oczekiwaniom

Jak tworzyć celownik rzeczowników? Pomogą ci najczęstsze końcówki:

Rodzaj i liczba	Końcówka	Przykłady
Męski, liczba pojedyncza	Zwykle -owi; niektóre rzeczowniki mają -u.	nauczyciel → nauczycielowi; brat → bratu, ojciec → ojcu, pan → panu, kot → kotu
Żeński, liczba pojedyncza	-e, często ze zmianą spółgłoski, albo -i / -y	rada → radzie, kobieta → kobiecie; pomoc → pomocy, noc → nocy, pani → pani
Nijaki, liczba pojedyncza	Zwykle -u	okno → oknu, dziecko → dziecku
Wszystkie rodzaje, liczba mnoga	-om	nauczyciele → nauczycielom, rady → radom, oczekiwania → oczekiwaniom

Rzeczownik możemy zastąpić zaimkiem: dzięki tobie, przeciw wam, wbrew nam.

Formy zaimków po przyimku to: dzięki mnie, dzięki tobie, dzięki niemu, dzięki niej, dzięki nam, dzięki wam, dzięki nim, dzięki sobie. Tych samych form używamy po przeciw i wbrew. Forma niemu odnosi się do „on” lub „ono”, a nim — do „oni” lub „one”. Zaimka sobie używamy, gdy wskazuje tę samą osobę co podmiot: „Dzięki sobie samemu osiągnąłem ten cel”.

2.Dzięki: pomoc lub korzystna przyczyna

Dzięki wskazuje osobę lub rzecz, która pomogła osiągnąć jakiś rezultat. Zwykle oceniamy ten rezultat jako dobry.

W ostatnim przykładzie spóźnienie autobusu miało dla mówiącej osoby korzystny skutek. Ważna jest więc ocena rezultatu, a nie samej przyczyny.

Przy złym skutku możesz użyć przez + biernik lub z powodu + dopełniacz. Przez często wskazuje osobę lub rzecz, którą obwiniamy, a z powodu pozwala podać przyczynę bardziej neutralnie.

Konstrukcja	Przykład
dzięki + celownik	Dzięki tobie zdążyliśmy.
przez + biernik	Przez ciebie spóźniliśmy się.
z powodu + dopełniacz	Z powodu korków spóźniliśmy się.

3.Przeciw: sprzeciw lub ochrona

Przeciw wskazuje, z czym lub z kim się nie zgadzamy, co chcemy zatrzymać albo przed czym chcemy się chronić.

• Sprzeciw: Mieszkańcy protestują przeciw budowie parkingu.
• Głosowanie: Radni głosowali przeciw nowemu projektowi.
• Ochrona: Lekarz zalecił szczepienie przeciw grypie.

W zdaniu o parkingu celownik ma wyraz budowie. Forma parkingu zależy od rzeczownika budowa, nie bezpośrednio od przyimka: budowa czego? — parkingu.

Przeciw i przeciwko mogą też występować samodzielnie, bez rzeczownika lub zaimka, gdy z kontekstu wiadomo, czego dotyczy sprzeciw. Jest to użycie przysłówkowe:

• „Jestem przeciw”.
• „Kto jest za, a kto przeciw?”
• „Chcecie zmienić termin? Nie mam nic przeciwko”.

4.Wbrew: niezgodnie z radą, wolą lub oczekiwaniami

Wbrew pokazuje, że działanie albo rezultat nie jest zgodny z czymś. Może chodzić o świadomą decyzję, ale nie musi.

Sytuacja	Przykład	Znaczenie
Ktoś nie posłuchał rady.	Wbrew radzie lekarza wrócił do pracy.	Lekarz radził mu jeszcze odpocząć.
Ktoś zrobił coś bez czyjejś zgody.	Sprzedali samochód wbrew mojej woli.	Nie chciałem tej sprzedaży.
Wynik był inny, niż przewidywano.	Wbrew naszym oczekiwaniom egzamin był łatwy.	Myśleliśmy, że będzie trudny.

Częste połączenie wbrew pozorom oznacza, że coś jest inne, niż się początkowo wydaje: „Wbrew pozorom to zadanie jest łatwe”.

5.Przeciw czy wbrew?

Te przyimki nie są zwykle wymienne. Przeciw nazywa to, czemu ktoś się sprzeciwia. Wbrew wskazuje radę, wolę, zasadę lub przewidywanie, z którym działanie albo rezultat jest niezgodny.

Można też użyć obu przyimków w jednym zdaniu:

Wbrew radzie kolegi zagłosowałem przeciw projektowi.

Kolega radził mi poprzeć projekt, ale zagłosowałem inaczej.

6.Jak wybrać właściwą formę?

1. Chcesz wskazać pomoc lub korzystną przyczynę? Użyj dzięki: dzięki dobrej organizacji.
2. Chcesz wskazać przedmiot sprzeciwu lub zagrożenie, przed którym się chronimy? Użyj przeciw: protest przeciw zmianom, szczepienie przeciw grypie.
3. Chcesz powiedzieć, że coś jest niezgodne z radą, wolą lub oczekiwaniami? Użyj wbrew: wbrew zaleceniom lekarza.
4. Sprawdź przypadek: po wszystkich trzech przyimkach potrzebny jest celownik.