Czasowniki bezosobowe: pada, boli i wydaje się.

Za pomocą form pada, boli i wydaje się opisujemy pogodę, ból oraz własne wrażenia. Nauczysz się dobierać do nich przypadki i rozpoznawać, kiedy zdanie jest bezosobowe, a kiedy ma podmiot.

1.Czy każde takie zdanie jest bezosobowe?

W zdaniu bezosobowym nie ma podmiotu w mianowniku, czyli wyrazu odpowiadającego na pytanie kto? co? Nie wskazujemy osoby ani rzeczy, z którą czasownik uzgadnia swoją formę.

Porównaj trzy konstrukcje:

Zdanie	Jak jest zbudowane?
Pada.	Zdanie bezosobowe: opisujemy pogodę bez podmiotu.
Boli mnie głowa.	Podmiotem jest głowa, a nie osoba odczuwająca ból.
Wydaje mi się, że będzie padać.	Konstrukcja bezosobowa: mi wskazuje osobę, która ma takie wrażenie.

2.Pada: jak mówić o pogodzie

Gdy sytuacja jest jasna, wystarczy sama forma pada. W czasie teraźniejszym używamy trzeciej osoby liczby pojedynczej. W czasie przeszłym bezosobowa forma ma rodzaj nijaki: padało.

Czas	Konstrukcja bezosobowa	Zdanie z podmiotem
Teraźniejszy	Dziś pada.	Dziś pada deszcz.
Przeszły	Wczoraj padało.	Wczoraj padał deszcz.
Przyszły	Jutro będzie padać.	Jutro będzie padać deszcz.

Jeśli dodajemy podmiot, forma czasownika musi do niego pasować. Dlatego mówimy padało, ale padał deszcz — rzeczownik deszcz ma rodzaj męski.

Podobną konstrukcję bezosobową spotkasz w zdaniach Grzmi i Świta.

3.Boli: kogo boli i co boli?

Gdy nazywamy część ciała, stosujemy schemat:

osoba w bierniku + boli / bolą + część ciała w mianowniku

Osoba odpowiada na pytanie kogo boli?, a część ciała — na pytanie co boli? To część ciała jest podmiotem i decyduje o formie czasownika.

• Boli mnie głowa. — jedna głowa, więc boli.
• Bolą mnie nogi. — liczba mnoga, więc bolą.
• Boli Annę ząb. — Anna odczuwa ból; podmiotem jest ząb.

Naturalne są różne kolejności wyrazów: Boli mnie głowa oraz Głowa mnie boli. W drugim zdaniu od razu wskazujemy część ciała.

W czasie przeszłym również sprawdzamy liczbę i rodzaj podmiotu:

Podmiot	Przykład
brzuch — rodzaj męski	Bolał mnie brzuch.
głowa — rodzaj żeński	Bolała mnie głowa.
kolano — rodzaj nijaki	Bolało mnie kolano.
nogi — liczba mnoga	Bolały mnie nogi.

Możemy też wskazać tylko miejsce bólu: Boli mnie tutaj, Boli mnie w boku. W takim użyciu nie ma wyrażonego podmiotu w mianowniku; w czasie przeszłym powiemy Bolało mnie w boku.

4.Wydaje się: jak wyrazić wrażenie

Konstrukcja wydaje się komuś, że… pozwala powiedzieć, co sądzimy, bez przedstawiania tego jako pewnego faktu. Osobę wskazujemy w celowniku: komu?

Przed że stawiamy przecinek. Zaimek się jest częścią tej konstrukcji — nie pomijamy go.

W czasie przeszłym używamy formy wydawało się:

Wczoraj wydawało mi się, że mam gorączkę, ale termometr pokazywał normalną temperaturę.

Osoba mówiąca może być kobietą lub mężczyzną: forma wydawało nie zależy od jej płci.

5.Mnie czy mi? Porównaj przypadki

Przy bólu wskazujemy osobę w bierniku, a przy wrażeniu — w celowniku.

Osoba	Ból: kogo? — biernik	Wrażenie: komu? — celownik
ja	Boli mnie głowa.	Wydaje mi się, że pada.
ty	Boli cię głowa.	Wydaje ci się, że pada.
on	Boli go głowa.	Wydaje mu się, że pada.
ona	Boli ją głowa.	Wydaje jej się, że pada.
my	Boli nas głowa.	Wydaje nam się, że pada.
wy	Boli was głowa.	Wydaje wam się, że pada.
oni / one	Boli ich / je głowa.	Wydaje im się, że pada.

6.Jak wybrać poprawną konstrukcję

1. Opisujesz pogodę? Bez podmiotu: Pada, Padało. Z podmiotem: Pada deszcz, Padał deszcz.
2. Mówisz o bólu? Osobę postaw w bierniku. Jeśli nazywasz część ciała, dopasuj do niej czasownik: Boli mnie ząb, Bolą mnie zęby.
3. Wyrażasz wrażenie? Użyj celownika i zachowaj się: Wydaje mi się, że…, Wydawało nam się, że….

Najważniejsze: osoba, która coś odczuwa lub ma jakieś wrażenie, nie musi być podmiotem zdania.