Rodzaj męskoosobowy w liczbie mnogiej.

Rodzaj męskoosobowy pomaga mówić o mężczyznach i grupach mieszanych. Ważna jest nie tylko forma rzeczownika: trzeba też dobrać zaimek, przymiotnik i czasownik. Porównasz formy ci — oni i te — one oraz poznasz biernik nazw osób.

1.Kiedy używamy rodzaju męskoosobowego?

W liczbie mnogiej rozróżniamy dwie grupy form: męskoosobowe i niemęskoosobowe.

Rodzaj	Przykładowe rzeczowniki	Zaimki i zdanie
Męskoosobowy	studenci, lekarze, bracia	Ci studenci przyszli. Oni są tutaj.
Niemęskoosobowy	studentki, dzieci, psy, książki	Te studentki przyszły. One są tutaj.

Rodzaj męskoosobowy mają przede wszystkim rzeczowniki nazywające mężczyzn. Rzeczowniki takie jak studenci lub lekarze mogą też nazywać grupy mieszane — zależy to od kontekstu.

• Sami mężczyźni: Studenci byli gotowi.
• Same kobiety: Studentki były gotowe.
• Kobiety i mężczyźni: Studenci i studentki byli gotowi.

1.1Jak tworzymy mianownik liczby mnogiej?

Rzeczowniki męskoosobowe mają w mianowniku liczby mnogiej między innymi końcówki -i, -y, -owie i -e. Końcówki nie wybieramy dowolnie: warto zapamiętać liczbę mnogą razem z rzeczownikiem.

Końcówka	Liczba pojedyncza → liczba mnoga	Zmiana w temacie
-i	student → studenci	t → ci
-y	Polak → Polacy	k → c
-i	Czech → Czesi	ch → si
-owie	pan → panowie, syn → synowie	bez zmiany
-e	lekarz → lekarze	bez zmiany

Przy końcówkach -i/-y często zmienia się też spółgłoska w temacie. Dlatego nie wystarczy dodać końcówki do formy pojedynczej: mówimy ci studenci, ci Polacy, ci Czesi. Są też formy nieregularne, na przykład brat → bracia.

2.Ci dobrzy studenci — zgoda przymiotnika

Zaimek i przymiotnik dopasowujemy do rzeczownika. Znane już formy nazw osób, na przykład studenci, nauczyciele i panowie, łączymy z formami męskoosobowymi.

Liczba pojedyncza	Liczba mnoga męskoosobowa	Liczba mnoga niemęskoosobowa
ten nowy student	ci nowi studenci	te nowe studentki
ten młody nauczyciel	ci młodzi nauczyciele	te młode nauczycielki
ten dobry lekarz	ci dobrzy lekarze	te dobre lekarki
ten polski turysta	ci polscy turyści	te polskie turystki
ten wysoki chłopiec	ci wysocy chłopcy	te wysokie dziewczynki

Przymiotniki męskoosobowe w mianowniku liczby mnogiej mają końcówkę -i lub -y. Często zmienia się także spółgłoska: młody → młodzi, dobry → dobrzy, wysoki → wysocy. Warto uczyć się tych form parami.

Taka sama zgoda występuje po czasowniku być:

3.Oni przyszli — zgoda czasownika

W czasie przeszłym rodzaj jest widoczny także w czasowniku.

Osoba	Rodzaj męskoosobowy	Rodzaj niemęskoosobowy
my	byliśmy, pracowaliśmy	byłyśmy, pracowałyśmy
wy	byliście, pracowaliście	byłyście, pracowałyście
oni / one	byli, pracowali	były, pracowały

Podobny kontrast widać w innych czasownikach: przyszli — przyszły, poszli — poszły.

W czasie teraźniejszym czasownik nie pokazuje tej różnicy: oni pracują — one pracują. Przymiotnik nadal musi jednak pasować do podmiotu: oni są zmęczeni — one są zmęczone.

3.1Liczebniki: dwaj studenci czy dwóch studentów?

Gdy podmiot zawiera liczebnik, forma czasownika zależy również od konstrukcji z tym liczebnikiem. Przy liczbach 2, 3 i 4 z rzeczownikami męskoosobowymi mamy dwa wzory:

Liczba	Liczebnik z mianownikiem — czasownik w liczbie mnogiej	Liczebnik z dopełniaczem — czasownik w liczbie pojedynczej rodzaju nijakiego
2	Dwaj studenci przyszli.	Dwóch studentów przyszło.
3	Trzej studenci przyszli.	Trzech studentów przyszło.
4	Czterej studenci przyszli.	Czterech studentów przyszło.

Oba wzory są poprawne. Z rzeczownikiem studentki używamy form dwie, trzy, cztery i czasownika w liczbie mnogiej: Dwie studentki przyszły. Trzy studentki przyszły. Cztery studentki przyszły.

Przy liczbach 5–10 używamy form męskoosobowych pięciu, sześciu, siedmiu, ośmiu, dziewięciu, dziesięciu oraz dopełniacza rzeczownika. Czasownik w czasie przeszłym ma wtedy formę liczby pojedynczej rodzaju nijakiego. Tę samą formę czasownika stosujemy z niemęskoosobowymi liczebnikami pięć, sześć, siedem, osiem, dziewięć, dziesięć.

4.Grupy mieszane i wybór rzeczownika

Gdy wymieniamy kobiety i mężczyzn jako wspólny podmiot, używamy form męskoosobowych: Mama i tata wyszli. Tak samo mówimy o sobie, jeżeli do grupy należą kobiety i mężczyźni.

Sprawdź jednak, jak nazywasz grupę. Ten sam skład grupy nie oznacza zawsze tej samej formy gramatycznej:

• Anna i Piotr byli zadowoleni.
• Te dwie osoby były zadowolone.

Rzeczownik osoby wymaga form niemęskoosobowych. Podobnie mówimy dzieci bawiły się, ale chłopcy bawili się.

5.Widzę dobrych studentów — biernik

Różnica między rodzajami jest widoczna również w bierniku, na przykład po czasowniku widzieć.

W liczbie mnogiej rzeczowniki męskoosobowe mają biernik taki jak dopełniacz. Formy niemęskoosobowe mają biernik taki jak mianownik.

Mianownik: kto? co?	Biernik: widzę kogo? co?
ci nowi studenci	Widzę tych nowych studentów.
ci dobrzy nauczyciele	Widzę tych dobrych nauczycieli.
te nowe studentki	Widzę te nowe studentki.
te małe psy	Widzę te małe psy.

W dopełniaczu liczby mnogiej obie grupy mają takie same formy zaimka i przymiotnika: Nie ma tych nowych studentów oraz Nie ma tych nowych studentek. Kontrast tych nowych — te nowe z przykładów z czasownikiem widzieć dotyczy biernika; nie przenosimy go na dopełniacz.

Nie wszystkie rzeczowniki męskoosobowe mają w bierniku końcówkę -ów: porównaj studentów, ale nauczycieli i lekarzy.

6.Jak sprawdzić całe zdanie?

1. Sprawdź rzeczownik lub skład wymienionej grupy: studenci, studentki, dzieci czy Anna i Piotr?
2. Dobierz formy w mianowniku: ci nowi studenci, ale te nowe studentki.
3. Sprawdź czasownik w czasie przeszłym: oni pracowali, ale one pracowały.
4. Jeśli potrzebujesz biernika, zmień odpowiednie formy: widzę tych nowych studentów, ale widzę te nowe studentki.

Zapamiętaj dwa wzory: Ci nowi studenci byli gotowi oraz Te nowe studentki były gotowe.