Strona bierna: proces, zdarzenie i stan.

Strona bierna pozwala przedstawić czynność z perspektywy osoby lub rzeczy, której ona dotyczy. Zależnie od aspektu czasownika, konstrukcji i kontekstu możemy podkreślić proces, zdarzenie albo stan będący skutkiem czynności. Nauczysz się odróżniać te znaczenia i dobierać formę do tego, co chcesz przekazać.

1.Trzy spojrzenia na tę samą sytuację

Porównaj trzy informacje o remoncie mostu. Temat pozostaje ten sam, ale każde zdanie odpowiada na inne pytanie.

Znaczenie	Pytanie pomocnicze	Przykład
Proces	Co się dzieje?	Most jest naprawiany.
Zdarzenie	Co się wydarzyło?	Most został naprawiony.
Stan wynikowy	W jakim stanie jest teraz?	Most jest już naprawiony i można z niego korzystać.

W pierwszym zdaniu prace trwają. W drugim informujemy o zakończonej naprawie. W trzecim najważniejszy jest obecny rezultat, a nie przebieg prac ani moment ich zakończenia.

2.Proces i powtarzanie czynności

Połączenie być + imiesłów od czasownika niedokonanego pozwala przedstawić czynność w jej przebiegu. Nie stwierdza, że osiągnięto jej końcowy rezultat.

Taka konstrukcja może też opisywać czynność regularną. Odczytanie zależy od kontekstu:

• W tej chwili sala jest sprzątana. — Czynność trwa teraz.
• Codziennie po zajęciach sala jest sprzątana. — Czynność się powtarza.

3.Zdarzenie i osiągnięcie rezultatu

Połączenie zostać + imiesłów od czasownika dokonanego jest typowym sposobem przedstawienia zdarzenia jako całości. Przy czasownikach takich jak naprawić czy sprawdzić informuje o osiągnięciu rezultatu.

Aspekt dokonany nie oznacza, że czynność była krótka. Zdanie Most został naprawiony w ciągu trzech miesięcy przedstawia długą naprawę jako zakończoną całość.

Porównaj:

Przebieg czynności	Zakończone zdarzenie
Most był naprawiany przez trzy miesiące.	Most został naprawiony w ciągu trzech miesięcy.
Dokument był sprawdzany, kiedy zadzwoniłem.	Dokument został sprawdzony, zanim zadzwoniłem.

Zdania z lewej strony nie rozstrzygają same w sobie, czy czynność później zakończono. Zdania z prawej wyraźnie przedstawiają jej zakończenie.

4.Stan będący skutkiem czynności

Połączenie być + imiesłów od czasownika dokonanego często opisuje stan wynikowy: skutek wcześniejszej czynności jest ważny w danym momencie.

Czas czasownika być wskazuje moment, w którym obowiązuje opisywany stan. Nie podaje automatycznie czasu wykonania wcześniejszej czynności.

O ósmej drzwi były zamknięte opisuje ich stan o ósmej. Ktoś mógł je zamknąć wcześniej. Natomiast O ósmej drzwi zostały zamknięte umieszcza samo zdarzenie o ósmej.

5.Dlaczego sama forma nie zawsze wystarcza

Schematy pomagają wybrać konstrukcję, ale nie zastępują kontekstu. Znaczenie zależy również od czasownika i informacji w otoczeniu zdania.

Być + imiesłów dokonany nie musi oznaczać wyłącznie stanu:

• Paczka była dostarczona w piątek, nie w czwartek. — Mówimy o terminie zdarzenia. Forma została dostarczona zaznaczyłaby to wyraźniej.
• Kiedy sprawdziłem status w sobotę, paczka była już dostarczona. — Podkreślamy rezultat wcześniejszego zdarzenia.

Również być + imiesłów niedokonany nie zawsze opisuje dynamiczny proces. W zdaniu Anna jest szanowana przez współpracowników chodzi o trwałą postawę wobec Anny, a nie o czynność wykonywaną właśnie teraz.

Niektóre formy, na przykład zamknięty, łatwo opisują po prostu właściwość lub stan. W zdaniu Sklep jest zamknięty w niedziele najważniejsza jest informacja o dostępności sklepu, nie o tym, kto i kiedy zamyka drzwi.

6.Jak wybrać właściwą konstrukcję

1. Chcesz pokazać przebieg lub regularność czynności? Wybierz zwykle być + imiesłów niedokonany: raport jest sprawdzany.
2. Chcesz poinformować o zakończonym zdarzeniu? Wybierz zwykle zostać + imiesłów dokonany: raport został sprawdzony.
3. Chcesz podkreślić istniejący rezultat? Użyj być + imiesłów dokonany i doprecyzuj kontekst: raport jest już sprawdzony, więc można go wysłać.

Na koniec sprawdź, czy określenia czasu pasują do zamierzonego znaczenia. Właśnie, codziennie, w ciągu godziny i już pomagają odbiorcy rozpoznać, czy mówisz o przebiegu czynności, zdarzeniu czy jego skutku.