Trzeba, można i nie wolno
Trzeba, można i nie wolno z bezokolicznikiem: obowiązek, pozwolenie, możliwość i zakaz. Poznaj też różnicę między nie trzeba a nie wolno oraz pytania.
Trzeba, można i nie wolno pomagają mówić o zasadach w szkole, w pracy i w mieście. Używamy ich, żeby wyrazić obowiązek, pozwolenie, możliwość lub zakaz. Ważna jest też różnica między nie trzeba a nie wolno.
Obowiązek, pozwolenie i zakaz
| Wyrażenie | Co oznacza? | Przykład |
|---|---|---|
| trzeba | To jest konieczne. | Przed podróżą trzeba kupić bilet. |
| można | Jest pozwolenie. | W tej sali można jeść. |
| można | Jest taka możliwość. | Do centrum można dojechać autobusem. |
| nie wolno | Jest zakaz. | W muzeum nie wolno dotykać obrazów. |
Trzeba wyraża nie tylko obowiązek wynikający z zasad. Mówimy tak również wtedy, gdy coś jest potrzebne: Żeby zrobić zupę, trzeba kupić warzywa.
Na basenie obowiązują takie zasady:
- Przed wejściem do wody trzeba wziąć prysznic.
- Na basenie można używać okularów do pływania.
- Przy basenie nie wolno biegać.
Jak budować zdania?
Po trzeba, można i nie wolno używamy bezokolicznika, czyli formy takiej jak czekać, wejść, kupić.
Trzeba / można / nie wolno + bezokolicznik
| Początek | Bezokolicznik | Całe zdanie |
|---|---|---|
| trzeba | czekać | Tutaj trzeba czekać na swoją kolej. |
| można | wejść | Teraz można wejść. |
| nie wolno | parkować | Przed bramą nie wolno parkować. |
Te wyrażenia nie zmieniają formy zależnie od osoby. Często mówią o ogólnej zasadzie, bez wskazywania konkretnej osoby.
Porównaj:
- Muszę kupić bilet. — Mówię o sobie.
- Trzeba kupić bilet. — Mówię o zasadzie lub o tym, co jest konieczne w tej sytuacji.
Gdy mówisz do konkretnej osoby, możesz użyć musisz lub możesz:
| Ogólna zasada lub sytuacja | Zdanie skierowane do jednej osoby |
|---|---|
| Trzeba poczekać. | Musisz poczekać. |
| Można wejść. | Możesz wejść. |
| Nie wolno tu parkować. | Nie możesz tu parkować. — Tutaj oznacza to zakaz. |
Przy wolno / nie wolno możesz też wskazać osobę w celowniku: Wolno ci wejść., Nie wolno nam tu parkować. Formy ci i nam odpowiadają na pytanie komu?
Po tych wyrażeniach nie używaj osobowej formy czasownika.
✗ Tutaj trzeba czekasz.
✓ Tutaj trzeba czekać.
Nie dodawaj też słowa jest: mówimy Trzeba czekać, nie Jest trzeba czekać.
Nie trzeba to nie zakaz
Nie trzeba oznacza, że coś nie jest konieczne. Nie wolno oznacza, że coś jest zabronione.
Nie trzeba zdejmować butów. — Możesz zostać w butach. Zdejmowanie butów nie jest obowiązkowe.
Nie wolno zdejmować butów. — Jest zakaz. Buty muszą zostać na nogach.
| Sytuacja | Właściwe wyrażenie |
|---|---|
| Wstęp jest bezpłatny. | Nie trzeba kupować biletu. |
| Fotografowanie jest zabronione. | Nie wolno robić zdjęć. |
Porównaj: Trzeba kupić bilet. → Nie trzeba kupować biletu.
W takich zdaniach przeczących dopełnienie w bierniku zmienia się na dopełniacz: bilet → biletu, robić zdjęcia → nie wolno robić zdjęć, zdejmować buty → nie trzeba zdejmować butów.
Gdy mówimy ogólnie o braku obowiązku lub o zakazie, często używamy czasownika niedokonanego: kupować, robić, zdejmować. Samo przeczenie nie wymaga jednak zmiany aspektu. Można też powiedzieć: Nie trzeba kupić wszystkiego dzisiaj. — Nie ma konieczności zrobienia całych zakupów dziś.
Nie można też może wyrażać zakaz: Tutaj nie można palić. Może jednak oznaczać brak możliwości: Droga jest zamknięta, więc nie można tędy przejechać. Znaczenie zależy od sytuacji.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Jak pytać o zasady?
Używamy Czy trzeba…?, gdy pytamy o obowiązek. Pytanie Czy można…? dotyczy pozwolenia lub możliwości. W rozmowie można pominąć słowo czy.
Wolno + bezokolicznik oznacza pozwolenie: Tutaj wolno palić. O pozwolenie możemy więc zapytać także Czy wolno…?:
- Czy wolno tu usiąść? — Tak, wolno.
- Tutaj wolno palić? — Nie, nie wolno.
— Czy trzeba rezerwować stolik?
— Tak, trzeba. W soboty jest dużo gości.
— Czy można płacić kartą?
— Tak, można.
— Można tu usiąść?
— Tak, proszę.
Odpowiedź przecząca zależy od pytania:
- Czy trzeba przynieść własny ręcznik? — Nie, nie trzeba. Ręczniki są na miejscu.
- Czy można tu robić zdjęcia? — Nie, nie wolno. Jest zakaz fotografowania.
Na pytanie z można możemy odpowiedzieć nie wolno, gdy chodzi o zakaz. Jeśli chodzi o brak możliwości, używamy nie można: Czy można płacić kartą? — Nie, nie można. Terminal nie działa.
Jak mówić o przeszłości i przyszłości?
Dodajemy było lub będzie, żeby powiedzieć, kiedy obowiązywała zasada albo kiedy coś będzie konieczne lub możliwe. Bezokolicznik pozostaje bez zmian.
| Teraz | W przeszłości | W przyszłości |
|---|---|---|
| trzeba | trzeba było | będzie trzeba |
| można | można było | będzie można |
| nie wolno | nie wolno było | nie będzie wolno |
- Wczoraj trzeba było długo czekać.
- Jutro będzie trzeba przyjść wcześniej.
- W zeszłym roku można było kupić bilety przy wejściu.
- Od jutra będzie można rezerwować stoliki przez internet.
- W starej bibliotece nie wolno było jeść.
- Po remoncie nie będzie wolno parkować przed bramą.
Przeczenie tworzymy też z można: Wczoraj nie można było wejść do sali. / Jutro nie będzie można parkować przed szkołą.
Brak konieczności wyrażamy przez nie trzeba było i nie będzie trzeba: Wczoraj nie trzeba było kupować biletu. / Jutro nie będzie trzeba płacić za wstęp.
Wybierz właściwe wyrażenie
- Coś jest konieczne? Użyj trzeba + bezokolicznik.
- Jest pozwolenie lub możliwość? Użyj można + bezokolicznik.
- Jest zakaz? Użyj nie wolno + bezokolicznik.
- Nie ma obowiązku? Użyj nie trzeba + bezokolicznik.
Zapamiętaj: nie trzeba oznacza brak konieczności, a nie wolno oznacza zakaz.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
8 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 8 words and review them later.
Trzeba, można i nie wolno
8 wordsLast updated October 12, 2026