Tworzenie trybu przypuszczającego.

Tryb przypuszczający pozwala mówić o tym, co jest możliwe lub wyobrażone, a nie pewne. Poznasz formy z cząstką by, ich odmianę przez osoby i rodzaje oraz zasady zapisu, np. zrobiłbym, zrobiłabym, poszłybyśmy.

1.Z czego składa się forma?

Podstawą jest forma czasownika zakończona na -ł, -ła, -ło, -li lub -ły — taka jak w trzeciej osobie czasu przeszłego. Dodajemy do niej bym, byś, by, byśmy lub byście.

zrobił + bym → zrobiłbym

zrobiła + bym → zrobiłabym

zrobili + byśmy → zrobilibyśmy

Rodzaj wybieramy tak jak w czasie przeszłym. Część z by wskazuje osobę i liczbę.

2.Odmiana przez osoby i rodzaje

W liczbie pojedynczej wybór formy zależy od rodzaju osoby lub rzeczy, o której mówimy.

Osoba	Rodzaj męski	Rodzaj żeński	Rodzaj nijaki
ja	zrobiłbym	zrobiłabym	—
ty	zrobiłbyś	zrobiłabyś	—
on / ona / ono	zrobiłby	zrobiłaby	zrobiłoby

W liczbie mnogiej rozróżniamy dwa rodzaje:

• męskoosobowy — np. mężczyźni, chłopcy, Anna i Piotr;
• niemęskoosobowy — np. kobiety, dziewczynki, dzieci, psy, książki.

Osoba	Rodzaj męskoosobowy	Rodzaj niemęskoosobowy
my	zrobilibyśmy	zrobiłybyśmy
wy	zrobilibyście	zrobiłybyście
oni / one	zrobiliby	zrobiłyby

2.1Grzeczne prośby: pan, pani, państwo

W uprzejmych prośbach z pan i pani używamy trzeciej osoby liczby pojedynczej, a z państwo — trzeciej osoby liczby mnogiej w rodzaju męskoosobowym.

• Czy mógłby pan otworzyć okno?
• Czy mogłaby pani powtórzyć pytanie?
• Czy mogliby państwo chwilę poczekać?

3.Jak przejść od czasu przeszłego do nowej formy?

Nie dodawaj by do pełnej formy pierwszej lub drugiej osoby czasu przeszłego. Najpierw wybierz podstawę bez końcówki osobowej.

Czas przeszły	Podstawa	Tryb przypuszczający
czytałem	czytał	czytałbym
czytałaś	czytała	czytałabyś
czytaliśmy	czytali	czytalibyśmy
czytałyście	czytały	czytałybyście

4.Czasowniki z trudniejszą podstawą

Cząstki pozostają takie same również wtedy, gdy czasownik ma trudniejsze formy czasu przeszłego. Trzeba zachować właściwą podstawę.

Bezokolicznik	on	ona	oni	one
być	byłby	byłaby	byliby	byłyby
iść	szedłby	szłaby	szliby	szłyby
pójść	poszedłby	poszłaby	poszliby	poszłyby
móc	mógłby	mogłaby	mogliby	mogłyby
mieć	miałby	miałaby	mieliby	miałyby
chcieć	chciałby	chciałaby	chcieliby	chciałyby
wziąć	wziąłby	wzięłaby	wzięliby	wzięłyby
jeść	jadłby	jadłaby	jedliby	jadłyby

Zwróć uwagę na zmianę a → e w podstawach męskoosobowych: miał → mieli, chciał → chcieli, jadł → jedli. W rodzaju niemęskoosobowym pozostaje a: miały, chciały, jadły. Czasownik wziąć ma inną zmianę: ą → ę, widoczną już w rodzaju żeńskim: wziął → wzięła, a także w liczbie mnogiej: wzięli, wzięły.

Dla innych osób zmieniamy część z by: poszedłbym, poszłabyś, moglibyśmy, mogłybyście.

Tryb przypuszczający tworzymy od czasowników zarówno niedokonanych, jak i dokonanych:

• czytać → czytałbym — chodzi o czynność;
• przeczytać → przeczytałbym — chodzi o ukończenie czynności.

5.Zapis łączny i przeczenie

Cząstkę by z końcówką osobową piszemy łącznie z poprzedzającą ją formą czasownika: miałbym, chciałabyś, pojechalibyśmy.

Przeczenie nie piszemy osobno:

• nie zrobiłbym;
• nie poszłaby;
• nie mogłybyśmy.

5.1Ruchoma cząstka by

Cząstkę by wraz z końcówką osobową można przenieść przed czasownik, po inny wyraz. Często spotkasz taki szyk w pytaniach i po zaimkach. W poniższych przykładach byś, byście i bym piszemy osobno od poprzedzającego wyrazu:

• Co byś zrobił? — tak samo jak: Co zrobiłbyś?
• Gdzie byście pojechali? — tak samo jak: Gdzie pojechalibyście?
• Ja bym tego nie kupił. — tak samo jak: Ja tego nie kupiłbym.

Przy czasowniku nie dodajemy wtedy drugiej cząstki by ani końcówki osobowej: Ja bym kupił, My byśmy kupili.

5.2Akcent

6.Sprawdź formę krok po kroku

1. Wybierz osobę i liczbę: my.
2. Ustal rodzaj: Anna i Ewa — niemęskoosobowy.
3. Wybierz podstawę: poszły.
4. Dodaj odpowiednią cząstkę: poszły + byśmy → poszłybyśmy.

Anna i Ewa: Chętnie poszłybyśmy na spacer.

Zapamiętaj: podstawa jak w czasie przeszłym + bym, byś, by, byśmy lub byście. Sprawdź osobę, liczbę i rodzaj, a następnie zapis całej formy.