Zaimek zwrotny siebie, sobie i sobą (B1)

Kiedy mówimy o sobie

Zaimek zwrotny siebie, sobie, sobą wskazuje tę samą osobę lub rzecz co podmiot zdania. Dzięki niemu możesz powiedzieć, że ktoś myśli o sobie, robi coś dla siebie albo jest z siebie zadowolony. Nauczysz się dobierać jego formę i odróżniać ją od zaimka wskazującego inną osobę.

Marta kupiła sobie kawę. → Kawa jest dla Marty.
Marta kupiła jej kawę. → Kawa jest dla innej kobiety.
Adam jest z siebie dumny. → Adam jest dumny z Adama, czyli z samego siebie.
Adam jest z niego dumny. → Adam jest dumny z kogoś innego.

Ta sama forma pasuje do różnych osób, rodzajów i liczb:

Ja myślę o sobie.
Ty myślisz o sobie.
Ewa myśli o sobie.
My myślimy o sobie.

Zmienia się czasownik, ale forma zaimka zależy od przypadku, nie od osoby.

Odmiana przez przypadki

Przypadek wybieramy zgodnie z wymaganiami czasownika lub przyimka.

Przypadek	Pytanie	Forma pełna	Przykład
Dopełniacz	kogo? czego?	siebie	Mam prezent dla siebie.
Celownik	komu? czemu?	sobie	Przygotowałam sobie obiad.
Biernik	kogo? co?	siebie	Widzę siebie na zdjęciu.
Narzędnik	kim? czym?	sobą	Muszę popracować nad sobą.
Miejscownik	o kim? o czym?	sobie	Opowiedz coś o sobie.

Zaimek zwrotny nie ma mianownika ani wołacza. Nie używamy go jako podmiotu zdania.

Zapamiętaj trzy formy: siebie – sobie – sobą. Forma siebie występuje w dopełniaczu i bierniku, a sobie w celowniku i miejscowniku.

Jak wybrać właściwą formę

Najpierw sprawdź konstrukcję. Potem ustal, czy chodzi o tę samą osobę co podmiot.

Konstrukcja	Gdy chodzi o inną osobę	Gdy chodzi o podmiot
ufać komuś	Ewa ufa koleżance.	Ewa ufa sobie.
patrzeć na kogoś	Ewa patrzy na koleżankę.	Ewa patrzy na siebie w lustrze.
być z kogoś dumnym	Ewa jest dumna z córki.	Ewa jest dumna z siebie.
mówić o kimś	Ewa mówi o koleżance.	Ewa mówi o sobie.
pracować nad kimś lub czymś	Ewa pracuje nad projektem.	Ewa pracuje nad sobą.

Po przyimku używamy formy pełnej: do siebie, dla siebie, na siebie, o sobie, ze sobą.

Po pracy wracam do siebie. → Wracam do swojego domu.
Weź parasol ze sobą. → Zabierz parasol, kiedy wychodzisz.
Zostawiłam trochę ciasta dla siebie. → Sama chcę je później zjeść.

Quick check

Try one question now.

Na długą podróż przygotuję kanapki.

Check your answer when you are ready. No sign-in needed.

Siebie a się

W wielu zdaniach się jest krótką, nieakcentowaną formą zaimka zwrotnego. Pełna forma siebie pozwala mocniej zaznaczyć, kogo dotyczy czynność.

Rano się myję. → Zwykła informacja o codziennej czynności.
Teraz myję siebie, nie dziecko. → Podkreślam różnicę między sobą a inną osobą.

Po przyimku potrzebna jest forma pełna: Patrzę na siebie, nie: „Patrzę na się”.

Nie każde się można zastąpić przez siebie. W czasownikach takich jak śmiać się czy podobać się wyraz się jest częścią konstrukcji.

✓ Anna śmieje się z żartu.

✗ Anna śmieje siebie z żartu.

Sam siebie, sam sobie, sam sobą

Wyraz sam dodatkowo podkreśla, że chodzi właśnie o podmiot. Jego forma zmienia się zależnie od rodzaju, liczby i przypadku.

Marek jest dumny z samego siebie.
Ewa jest dumna z samej siebie.
Ewa musi zaufać samej sobie.
Chcemy być sobą. → Nie chcemy udawać innych ludzi.

W liczbie mnogiej kontekst jest ważny. Zdanie Rozmawiają ze sobą oznacza zwykle, że jedna osoba rozmawia z drugą. Jeśli każdy mówi do siebie, można powiedzieć: Każdy rozmawia sam ze sobą.

Krótka lista kontrolna

Kogo dotyczy czynność? Jeśli podmiotu, wybierz zaimek zwrotny: Marta kupuje sobie kawę.
Jakiego przypadku wymaga konstrukcja? Dla kogo? → dla siebie; komu? → sobie; z kim? → ze sobą.
Czy przed zaimkiem jest przyimek? Użyj formy pełnej: o sobie, na siebie.
Czy chcesz podkreślić osobę? Możesz dodać odpowiednią formę wyrazu sam: z samej siebie, sam ze sobą.

Najważniejszy kontrast: Robię obiad sobie — obiad jest dla mnie. Robię obiad tobie — obiad jest dla ciebie.

1.Kiedy mówimy o sobie

2.Odmiana przez przypadki

3.Jak wybrać właściwą formę

Try one question now.

4.Siebie a się

5.Sam siebie, sam sobie, sam sobą

6.Krótka lista kontrolna

Now make it stick.