A2 ยท Elementary

Hali timilifu kwaย -me-

Jifunze kutumia -me- kueleza kitendo kilichotimia na hali ya sasa, kuunda vitenzi kwa nafsi mbalimbali, na kusema jambo halijatokea kwa kutumia -ja-.

By the flumi team About 4 min read

Unapotaka kueleza kwamba jambo limetokea na matokeo yake yanaonekana sasa, tumia -me-: Nimemaliza kazi. Utajifunza kuunda vitenzi hivi, kueleza hali ya sasa na kusema kwamba jambo halijatokea bado.

Maana ya -me-

-me- huonyesha kwamba kitendo kimetimia. Mara nyingi, matokeo yake ni muhimu sasa.

Una kazi ya kufanya. Sasa kazi imekwisha.

Nimemaliza kazi. Sasa ninaweza kupumzika.

Unamtafuta Asha. Sasa yuko hapa.

Asha amefika. Yuko ofisini.

Unahitaji mlango ulio wazi.

Tumefungua mlango. Sasa uko wazi.

Si lazima kitendo kiwe kimetokea muda mfupi uliopita. Kwa mfano, Nimesoma kitabu hiki hueleza kwamba tayari unakijua kitabu; haisemi ulisoma lini.

Jinsi ya kuunda kitenzi

Weka -me- baada ya kiambishi kinachoonyesha anayefanya kitendo, kabla ya sehemu kuu ya kitenzi.

Kwa mfano, uchanganuzi wa nimesoma ni ni-me-soma. Katika sentensi, andika kitenzi pamoja: nimesoma.

Nafsi Kiambishi cha nafsi Mfano kwa kusoma
Mimi ni- nimesoma
Wewe u- umesoma
Yeye a- amesoma
Sisi tu- tumesoma
Ninyi m- mmesoma
Wao wa- wamesoma

Unaweza kutaja nafsi au kuiacha: Mimi nimesoma na Nimesoma zote ni sahihi.

Kwa vitu, tumia kiambishi kinacholingana na ngeli ya nomino: Kitabu kimeanguka. Vitabu vimeanguka.

Katika mmesoma, herufi mbili za m ni sahihi: ya kwanza ni ya m- ya ninyi, na ya pili ni ya -me-.

Maumbo ya kukumbuka

Vitenzi vingi huacha ku- ya mwanzo: kusoma โ†’ nimesoma, kufika โ†’ amefika. Lakini vitenzi vifupi kama kula, kunywa na kuja huhifadhi ku- baada ya -me-.

Kitenzi Mfano
kula Mtoto amekula.
kunywa Nimekunywa maji.
kuja Wageni wamekuja.

-me- haibadili irabu ya mwisho ya kitenzi: kurudi โ†’ amerudi, kumaliza โ†’ amemaliza.

โœ“ Mtoto amekula.

โœ— Mtoto amela.

Usiondoe ku- katika amekula.

Quick check

Try one question now.

1
Mimi baada ya safari ndefu; sasa nahitaji kupumzika.

Check your answer when you are ready. No sign-in needed.

Hali inayoendelea sasa

Baadhi ya vitenzi vyenye -me- hueleza hali ya sasa inayotokana na jambo lililotokea. Si kila sentensi yenye -me- ina maana kwamba hali imekwisha.

  • Nimechoka. Ninahitaji kupumzika.
  • Mtoto amelala. Tafadhali usipige kelele.
  • Amekaa kwenye kiti. Anasoma gazeti.

Katika mifano hii, uchovu, usingizi au kukaa kunaendelea sasa.

-me- na -li- si sawa katika kila sentensi. Amefika mara nyingi hutangaza matokeo ya sasa: yuko hapa. Alifika jana hutaja tukio la wakati uliopita.

Kusema jambo halijatokea bado

Unapotaka kusema kwamba kitendo hakijatimia bado, tumia -ja- pamoja na kiambishi cha ukanushi.

Kitendo kimetimia Kitendo hakijatimia bado
Nimefika. Sijafika bado.
Umefika. Hujafika bado.
Amefika. Hajafika bado.
Tumefika. Hatujafika bado.
Mmefika. Hamjafika bado.
Wamefika. Hawajafika bado.

Kwa vitenzi vifupi vilivyo hapo juu, ku- haibaki baada ya -ja-: hajala, hajanywa, hajaja.

โ€” Umemaliza kazi?

โ€” Hapana, sijamaliza bado.

โ€” Mtoto amekula?

โ€” Ndiyo, amekula.

Kumbuka kwa ufupi

  • Tumia -me- kwa kitendo kilichotimia chenye matokeo muhimu sasa: Nimemaliza.
  • Angalia kiambishi cha nafsi au ngeli: amefika, wamefika, kimeanguka.
  • Kumbuka maumbo kama amekula na amekuja.
  • Baadhi ya vitenzi huonyesha hali ya sasa: nimechoka, amelala.
  • Kwa jambo ambalo halijatokea bado, tumia ukanushi wenye -ja-: sijamaliza bado.

You reached the end

You reached the end

Now make it stick.

Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.

Practice exercises

Was this lesson helpful?

Last updated November 10, 2026