B1 · Intermediate

Kutendesha kwa -isha na -esha

Jifunze kuunda vitenzi vya kutendesha kwa -isha na -esha, kuchagua kiambishi kwa vokali ya mzizi na kueleza kusababisha tendo kwa mifano ya kila siku.

By the flumi team About 4 min read 14 vocabulary words

Maana ya kutendesha

Unapotaka kueleza kwamba mtu anasababisha tendo lifanyike, unaweza kutumia kitenzi cha kutendesha. Hapa utajifunza kuunda vitenzi kwa -isha na -esha, kuchagua umbo linalofaa na kulitumia katika sentensi.

Linganisha:

Mtoto anacheka.

Hadithi inamchekesha mtoto.

Katika sentensi ya kwanza, mtoto anafanya tendo. Katika ya pili, hadithi inasababisha mtoto acheke.

Kutendesha hakumaanishi kulazimisha kila mara. Kunaweza kueleza pia kusaidia au kutoa nafasi ya kufanya jambo. Kwa mfano, mzazi anamsomesha mtoto kwa kulipia masomo yake.

Kuchagua -isha au -esha

Kwa vitenzi vingi vinavyofuata muundo huu, angalia vokali ya mwisho ya mzizi. Mzizi ni sehemu inayobeba maana kuu ya kitenzi. Kwa mfano, katika ku-som-a, mzizi ni som.

  • Vokali ya mwisho ya mzizi ikiwa a, i au u, kwa kawaida tumia -isha.
  • Vokali ya mwisho ya mzizi ikiwa e au o, kwa kawaida tumia -esha.

Katika mifano hii, ondoa -a ya mwisho ya kitenzi, kisha ongeza -isha au -esha.

Kitenzi Mzizi Vokali ya mzizi Umbo la kutendesha
kufanya fany a kufanyisha
kuimba imb i kuimbisha
kupika pik i kupikisha
kufunga fung u kufungisha
kucheka chek e kuchekesha
kusoma som o kusomesha

Usitumie -a ya mwisho kuchagua kiambishi. Katika soma, vokali unayoangalia ni o ya mzizi som, kwa hiyo umbo ni somesha, si somisha.

Huu ni mwongozo wa vitenzi vinavyofuata muundo huu, si kanuni ya vitenzi vyote. Baadhi ya vitenzi vina maumbo mengine ya kutendesha. Kwa mfano, kuruka → kurusha na kulala → kulaza. Jifunze maumbo haya pamoja na vitenzi vyake vya msingi. Ukiwa na shaka kuhusu kitenzi kipya, angalia kamusi.

Kutumia umbo jipya katika sentensi

Kitenzi cha kutendesha kinaweza kuonyesha mtu au kitu kinachosababisha tendo. Mtu anayefanya tendo la msingi anaweza kuwa yambwa, yaani anayelengwa na kitenzi.

Watoto wanaimba.

Mwalimu anawaimbisha watoto wimbo mpya.

Watoto wanafanya tendo la kuimba; mwalimu anawaongoza kuimba.

Katika anawaimbisha, kiambishi -wa- kinawarejelea watoto. Umbo la kutendesha linaingia katika kitenzi pamoja na viambishi vya kiima, wakati na yambwa kama kawaida.

Wakati Mfano
Uliopita Mwalimu aliwaimbisha watoto wimbo.
Uliopo Mwalimu anawaimbisha watoto wimbo.
Ujao Mwalimu atawaimbisha watoto wimbo.

Kiima si lazima kiwe mtu. Katika Hadithi inamchekesha mtoto, hadithi ndiyo sababu ya mtoto kucheka.

Quick check

Try one question now.

1
Mtoto hawezi kuoga mwenyewe; mlezi atamsaidia. Kitenzi cha kutendesha kinachoeleza kazi ya mlezi ni .

Check your answer when you are ready. No sign-in needed.

Maana hutegemea muktadha

Usitafsiri kila kitenzi cha kutendesha kama amri au matumizi ya nguvu. Angalia jambo linalotokea katika sentensi nzima.

Kusababisha hali: Utani wako unanichekesha.

Kuongoza tendo: Mwalimu anawaimbisha watoto wimbo.

Kugharamia elimu: Amina anamsomesha mdogo wake kwa kulipa ada za shule.

Katika mfano wa mwisho, anamsomesha haimaanishi kwamba Amina anamwamuru mdogo wake asome wakati huo. Muktadha unaonyesha kwamba anagharamia elimu yake.

Jifunze kitenzi cha kutendesha pamoja na sentensi yake. Hii itakusaidia kukumbuka umbo lake na maana yake ya kawaida.

Kumbuka hatua hizi

  1. Tambua tendo la msingi: kwa mfano, kucheka.
  2. Kwa kitenzi kinachofuata muundo huu, angalia vokali ya mwisho ya mzizi: chek → e.
  3. Chagua umbo linalofaa: chekesha.
  4. Onyesha kinachosababisha tendo na anayelengwa: Hadithi inamchekesha mtoto.

Kumbuka tofauti kuu: mtoto anacheka, lakini hadithi inamchekesha mtoto. Kutendesha huonyesha kusababisha tendo; si lazima kuwe na kulazimisha.

You reached the end

You reached the end

Now make it stick.

Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.

Practice exercises

Was this lesson helpful?

Vocabulary in this lesson

14 words, ready to study.

Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.

Save any of these 14 words and review them later.

Kutendesha kwa -isha na -esha

14 words

Last updated November 10, 2026