Nafasi ya kiambishi cha yambwa katika kitenzi
Jifunze nafasi ya kiambishi cha yambwa kabla ya shina la kitenzi, baada ya viambishi vya wakati na hali, na mpangilio wake katika miundo ya ukanushi.
Kiambishi cha yambwa huonyesha mtu au kitu kinachohusika na tendo. Hapa utajifunza kukiweka mahali pake ndani ya kitenzi, pamoja na viambishi vya wakati, hali na ukanushi.
Kiambishi cha yambwa hukaa wapi?
Katika miundo tunayojifunza hapa, kiambishi cha yambwa hukaa mara moja kabla ya shina la kitenzi. Shina ni sehemu kama soma, pika au ona. Kiambishi cha yambwa huungana na sehemu nyingine kuunda neno moja.
Kitabu kiko mezani. Asha anakisoma.
Uchanganuzi: a-na-ki-soma.
- a- huonyesha mtendaji: Asha.
- -na- huonyesha wakati uliopo.
- -ki- hurejelea kitabu.
- soma ni shina la kitenzi.
Usichanganye kiambishi cha kiima na kiambishi cha yambwa: katika anakisoma, a- huhusiana na anayesoma, lakini -ki- huhusiana na kinachosomwa.
Baada ya kiambishi cha wakati au hali
Kitenzi kikiwa na kiambishi cha wakati au hali, kiambishi cha yambwa hukifuata. Mpangilio wa msingi katika mifano hii ni:
kiambishi cha kiima + kiambishi cha wakati au hali + kiambishi cha yambwa + shina
Mifano yote hapa inahusu kitabu kimoja.
| Wakati au hali | Kitenzi | Uchanganuzi |
|---|---|---|
| Wakati uliopo | ninakisoma | ni-na-ki-soma |
| Wakati uliopita | nilikisoma | ni-li-ki-soma |
| Tendo lililokamilika | nimekisoma | ni-me-ki-soma |
| Wakati ujao | nitakisoma | ni-ta-ki-soma |
| Sharti | nikikisoma | ni-ki-ki-soma |
Katika nikikisoma, kuna viambishi viwili vyenye umbo -ki-. Cha kwanza huonyesha sharti; cha pili hurejelea kitabu. Usiondoe kimoja kwa sababu tu vinafanana.
Nikikisoma, nitakueleza habari zake.
Vistari katika uchanganuzi vinakusaidia kuona sehemu za kitenzi. Katika maandishi ya kawaida, andika nitakisoma, si ni ta ki soma.
Nafasi yake katika ukanushi
Ukanushi hubadilisha baadhi ya sehemu za kitenzi, lakini kiambishi cha yambwa hubaki kabla ya shina.
| Kukubali | Kukanusha | Uchanganuzi wa ukanushi |
|---|---|---|
| Tunakisoma. | Hatukisomi. | ha-tu-ki-somi |
| Tulikisoma. | Hatukukisoma. | ha-tu-ku-ki-soma |
| Tutakisoma. | Hatutakisoma. | ha-tu-ta-ki-soma |
Katika hatukisomi, hakuna -na-, na mwisho wa kitenzi ni -i. Kiambishi -ki- bado kipo kabla ya sehemu somi.
Katika hatukukisoma, -ku- ni kiambishi cha wakati uliopita katika ukanushi. Kiambishi cha yambwa -ki- kinakuja baada yake.
Unapozungumzia kitabu:
✓ Jana nilikisoma.
✗ Jana nikilisoma.
Kwa maana hii, mpangilio unaohitajika ni ni-li-ki-soma: wakati kwanza, kisha yambwa.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Baada ya ku- na katika vitenzi vifupi
Katika umbo la kitenzi linaloanza kwa ku-, kiambishi cha yambwa huja baada ya ku-, kabla ya shina.
Kitabu hiki kina picha nyingi. Ninataka kukisoma.
Uchanganuzi: ku-ki-soma.
Watoto wako nyumbani. Nitaenda kuwaona.
Uchanganuzi: ku-wa-ona.
Kwa vitenzi vya silabi moja kama kula na kunywa, angalia tofauti hii katika wakati uliopita:
| Bila kiambishi cha yambwa | Kwa kiambishi cha yambwa |
|---|---|
| Nilikula. | Ndizi ilikuwa mezani. Niliila. |
| Nilikunywa. | Maziwa yalikuwa baridi. Niliyanywa. |
Katika mifano hii, -ku- inayobaki katika nilikula na nilikunywa haibaki unapoweka kiambishi cha yambwa: ni-li-i-la, ni-li-ya-nywa.
Hata hivyo, ku- ya umbo kama kuila au kuyanywa hubaki: Ninataka kuyanywa. Usitumie kanuni ya kuondoa -ku- katika kila umbo la kitenzi.
Kagua mpangilio wako
Unapounda kitenzi chenye kiambishi cha yambwa:
- Tambua shina la kitenzi.
- Chagua kiambishi cha yambwa kinachofaa mtu au kitu unachorejelea.
- Kiweke kabla ya shina, baada ya kiambishi cha wakati au hali ikiwa kipo.
- Kagua umbo la ukanushi au la kitenzi kifupi, inapohusika.
- Unganisha sehemu zote kuwa neno moja.
Kumbuka mifano hii: ni-ta-ki-soma → nitakisoma; ha-tu-ku-ki-soma → hatukukisoma; ku-ki-soma → kukisoma.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated November 10, 2026