Urejeshi na kiambishi cha yambwa
Jifunze tofauti kati ya kiambishi cha urejeshi na cha yambwa, nafasi zake katika kitenzi, na kutambua mtendaji na mpokeaji wa tendo katika sentensi.
Urejeshi hukusaidia kueleza mtu au kitu unachokizungumzia: mwanafunzi niliyemwona, kitabu nilichokisoma. Utajifunza kutofautisha kiambishi cha urejeshi na kiambishi cha yambwa, na kutambua nani anafanya tendo na nani au nini kinapokea tendo.
Viambishi viwili, kazi tofauti
Kiambishi cha urejeshi huunganisha maelezo na nomino inayofafanuliwa. Kiambishi cha yambwa huonyesha anayepokea tendo au kitu kinachohusika katika tendo hilo.
Katika mwanafunzi niliyemwona, mwanafunzi ndiye niliyemwona:
- -ye- hurejelea mwanafunzi;
- -m- huonyesha mwanafunzi huyo kama yambwa la kuona;
- ni- huonyesha kwamba mimi ndiye niliyefanya tendo.
Viambishi -ye- na -m- vinamhusu mtu yuleyule hapa, lakini havifanyi kazi moja.
Kuna wanafunzi wawili mlangoni. Jana nilimwona mmoja wao sokoni.
Mwanafunzi niliyemwona sokoni ameingia darasani.
Maelezo niliyemwona sokoni yanaonyesha mwanafunzi ninayemzungumzia.
Muundo ndani ya kitenzi
Katika mifano hii yenye -li-, kiambishi cha urejeshi hutangulia kiambishi cha yambwa. Vistari katika jedwali vinaonyesha sehemu za kitenzi; katika sentensi, kitenzi huandikwa pamoja.
| Nomino na maelezo yake | Uchanganuzi wa kitenzi | Urejeshi | Yambwa |
|---|---|---|---|
| mwanafunzi niliyemwona | ni-li-ye-mw-ona | -ye- | -mw- |
| wanafunzi niliowaona | ni-li-o-wa-ona | -o- | -wa- |
| kitabu nilichokisoma | ni-li-cho-ki-soma | -cho- | -ki- |
| vitabu nilivyovisoma | ni-li-vyo-vi-soma | -vyo- | -vi- |
Katika niliyemwona, kiambishi cha yambwa -m- kina umbo -mw- mbele ya -ona.
Chagua kiambishi cha urejeshi kulingana na nomino inayofafanuliwa. Chagua kiambishi cha yambwa kulingana na yambwa la kitenzi. Katika mifano ya jedwali, nomino inayofafanuliwa ndiyo pia yambwa.
Nani anafanya tendo?
Nomino inayofafanuliwa inaweza kuwa kiima, yaani anayefanya tendo, au yambwa, yaani anayepokea tendo. Usidhani kwamba nomino hiyo ni yambwa kila wakati.
| Mfano | Nani aliona? | Nani alionwa? |
|---|---|---|
| mwanafunzi aliyeniona | mwanafunzi | mimi |
| mwanafunzi niliyemwona | mimi | mwanafunzi |
Katika aliyeniona, -ye- hurejelea mwanafunzi, lakini -ni- humaanisha mimi kama yambwa. Kwa hiyo, kiambishi cha urejeshi na kiambishi cha yambwa vinaweza kurejelea watu tofauti.
Mwanafunzi aliyeniona alinisalimia.
Mwanafunzi aliniona, kisha akanisalimia.
Mwanafunzi niliyemwona alikuwa ameketi karibu na dirisha.
Mimi nilimwona mwanafunzi huyo.
Aliyeniona na niliyemwona yote ni maumbo sahihi, lakini maana zake ni tofauti. Kabla ya kuchagua umbo, jiulize: Nani alimwona nani?
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Urejeshi bila kiambishi cha yambwa
Kwa vitu, kiambishi cha yambwa si lazima kionekane katika kila muundo wa urejeshi. Kwa mfano, sentensi hizi zote ni sahihi:
Hiki ndicho kitabu nilichosoma jana.
Hiki ndicho kitabu nilichokisoma jana.
Katika nilichosoma, -cho- ni kiambishi cha urejeshi; hakuna kiambishi cha yambwa. Katika nilichokisoma, kuna -cho- cha urejeshi na -ki- cha yambwa. Katika muktadha huu, sentensi zote zinaonyesha kitabu kilekile.
Usihamishe uchaguzi huu kwa kila nomino bila kuangalia muundo. Kwa mfano wa mtu uliotumika hapa, tumia mwanafunzi niliyemwona: -ye- hakichukui nafasi ya -m-.
Ukitumia amba-, urejeshi huwa nje ya kitenzi. Kiambishi cha yambwa kinaweza kubaki ndani ya kitenzi:
- mwanafunzi niliyemwona → mwanafunzi ambaye nilimwona;
- kitabu nilichokisoma → kitabu ambacho nilikisoma.
Hatua za kukumbuka
- Tambua nomino unayoifafanua: mwanafunzi, kitabu au nyingine.
- Jiulize kama nomino hiyo ni kiima au yambwa katika maelezo yanayoifuata.
- Chagua kiambishi cha urejeshi kinacholingana nayo.
- Tambua yambwa la kitenzi na uhakikishe kiambishi chake, ikiwa kimetumika.
Kumbuka tofauti kuu: mwanafunzi aliyeniona ni mwanafunzi ambaye aliniona; mwanafunzi niliyemwona ni mwanafunzi ambaye mimi nilimwona.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated November 10, 2026