B1 · Intermediate

Ukanushi wa hali tegemezi kwa -si-

Jifunze kutumia -si- kukataa katika hali tegemezi, kutoa makatazo na kueleza kusudi hasi, pamoja na maumbo ya vitenzi vya kawaida na vya mkopo.

By the flumi team About 4 min read

Maana na matumizi ya -si-

Unapotaka kutoa katazo, kuomba jambo lisifanyike au kueleza kusudi la kuepuka jambo, unaweza kutumia -si- katika hali tegemezi: Usifungue mlango. Hali hii haionyeshi wakati ujao yenyewe; maana yake hutegemea maneno na muktadha wa sentensi.

Katika matumizi haya, -si- huonyesha kwamba tendo halitakiwi au halipaswi kutokea.

  • Usifungue mlango; mtoto amelala.
  • Naomba msipige kelele.
  • Andika anwani ili usisahau.

Muundo wa kitenzi

Kwa vitenzi vinavyoishia kwa -a, tumia muundo huu:

Kiambishi cha kiima + -si- + shina lenye mwisho -e.

Kiambishi cha kiima huonyesha anayehusika na tendo. Kwa mfano, uchanganuzi wa usisome ni u-si-som-e. Katika sentensi, kitenzi huandikwa kama neno moja.

Anayehusika Hali tegemezi yakinishi Hali tegemezi kanushi
mimi nisome nisisome
wewe usome usisome
yeye asome asisome
sisi tusome tusisome
ninyi msome msisome
wao wasome wasisome

Kwa nomino nyingine, chagua kiambishi cha kiima kinachopatana na nomino hiyo: Maji yasimwagike.

Kama kitenzi kina kiambishi cha yambwa, kiweke baada ya -si-. Kiambishi hicho huonyesha anayepokea tendo au kitu kinachohusika nalo.

Usimwamshe mtoto.

Katika u-si-mw-amsh-e, u- kinamhusu wewe, -si- kinaonyesha ukanushi, na -mw- kinamhusu mtoto.

Makatazo, maombi na kusudi

Kumwambia mtu asifanye jambo

Tumia u- unapozungumza na mtu mmoja na m- unapozungumza na watu wengi.

  • Mtu mmoja: Usikimbie barabarani.
  • Watu wengi: Msikimbie barabarani.

Katazo linaweza kuwa la moja kwa moja. Neno tafadhali linaweza kulifanya liwe la upole zaidi: Tafadhali, usifunge dirisha.

Kuomba au kupendekeza jambo lisifanyike

Ukanushi huu hautumiki kwa makatazo pekee. Unaweza pia kutaja tendo ambalo unaomba lisifanyike, hata kama anayehusika si mtu unayezungumza naye.

  • Naomba mtoto asiamshwe sasa.
  • Ni bora tusichelewe kesho.
  • Mwambie Asha asisubiri; mkutano umeahirishwa.

Kueleza kusudi la kuepuka jambo

Baada ya ili, umbo lenye -si- linaweza kuonyesha jambo unalotaka kulizuia.

  • Nimefunga dirisha ili mvua isiingie ndani.
  • Tutatoka mapema ili tusichelewe.

Katika mifano hii, nimefunga na tutatoka vinaonyesha nyakati tofauti. Maumbo isiingie na tusichelewe yanaonyesha kusudi hasi, si wakati maalumu yenyewe.

Quick check

Try one question now.

1
Unamkataza rafiki yako mmoja: Wewe picha hapa; hairuhusiwi.

Check your answer when you are ready. No sign-in needed.

Maumbo ya kukumbuka

Vitenzi vya mkopo visivyoishia kwa -a huhifadhi irabu yake ya mwisho. Usiongeze -e kwa kila kitenzi.

Kitenzi Umbo lenye -si- Mfano
kusoma usisome Usisome gizani.
kusahau usisahau Usisahau funguo.
kujaribu usijaribu Usijaribu kufungua mlango huo.
kula usile Usile chakula hicho.
kuja usije Usije kesho; ofisi itafungwa.
kuwa usiwe Usiwe na wasiwasi.

Kwa vitenzi vya silabi moja kama -la, -ja na -wa, ku- ya umbo la msingi haibaki baada ya -si-: usile, si usikule; usije, si usikuje.

Tofauti muhimu na muhtasari

Tofautisha taarifa ya kutofanya jambo na katazo au ombi la kutofanya jambo.

Taarifa Katazo au ombi
Husomi kitabu hicho. Usisome kitabu hicho.
Hachelewi. Naomba asichelewe.

Kwa maana ya kumkataza mtu kusoma, tumia Usisome, si Usisoma. Usitumie Husomi badala yake: hilo ni umbo la ukanushi wa wakati uliopo, si umbo la katazo linalofundishwa hapa.

Unapounda ukanushi wa hali tegemezi:

  1. Chagua kiambishi cha kiima: u-, a-, tu- au kingine kinachofaa.
  2. Weka -si-, kisha kiambishi cha yambwa ikiwa kinahitajika.
  3. Kwa kitenzi kinachoishia kwa -a, tumia mwisho -e; kwa vitenzi kama kusahau na kujaribu, hifadhi irabu ya mwisho.
  4. Hakikisha maana inafaa: katazo, ombi hasi au kusudi la kuepuka jambo.

You reached the end

You reached the end

Now make it stick.

Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.

Practice exercises

Was this lesson helpful?

Last updated November 10, 2026