A1 Β· Beginner

Ukanushi wa wakatiΒ uliopo

Jifunze ukanushi wa wakati uliopo kwa vitenzi: sisomi, husomi na hasomi. Ondoa -na-, badili -a kuwa -i, na tambua pia maumbo ya sili na sijui.

By the flumi team About 3 min read 10 vocabulary words

Ukitaka kusema kwamba hufanyi jambo sasa, tumia ukanushi wa wakati uliopo: Ninasoma β†’ Sisomi. Utajifunza kubadili mwanzo na mwisho wa kitenzi, pamoja na maumbo kama sili na sijui.

Kusema kwamba hufanyi jambo

Linganisha sentensi hizi:

  • Ninasoma. β†’ Sisomi.
  • Asha anapika. β†’ Asha hapiki.
  • Tunacheza. β†’ Hatuchezi.

Ukanushi huu unaweza kueleza jambo ambalo hulifanyi sasa au kwa kawaida. Maneno kama sasa na kila siku yanaonyesha maana hiyo.

  • Sifanyi kazi sasa; ninapumzika.
  • Sinywi kahawa; ninakunywa chai kila siku.

Kubadili kitenzi

Kwa vitenzi vingi vinavyoishia kwa -a, kama kusoma na kupika, fuata hatua hizi:

  1. Tumia mwanzo wa ukanushi unaolingana na mtu.
  2. Ondoa -na- ya wakati uliopo.
  3. Badili -a ya mwisho kuwa -i.

Kwa mfano: ninasoma β†’ sisomi.

Mtu Kukubali Kukanusha
mimi ninasoma sisomi
wewe unasoma husomi
yeye anasoma hasomi
sisi tunasoma hatusomi
ninyi mnasoma hamsomi
wao wanasoma hawasomi

Si lazima utaje mimi, wewe au yeye. Mwanzo wa kitenzi unaonyesha mtu: Sisomi ni sawa na Mimi sisomi.

Jifunze mwanzo wa kila umbo: si-, hu-, ha-, hatu-, ham-, hawa-. Jedwali hili linahusu watu.

Vitenzi vyenye mwisho tofauti

Si vitenzi vyote vinaishia kwa -a. Vitenzi kama kujibu, kurudi na kufurahi havibadili herufi ya mwisho katika ukanushi huu.

Kitenzi Kukubali Kukanusha
kujibu ninajibu sijibu
kurudi unarudi hurudi
kufurahi anafurahi hafurahi
  • Simu inaita, lakini Asha hajibu.
  • Leo sirudi nyumbani; ninalala kwa rafiki.

Kanuni ya kubadili -a kuwa -i inahusu mwisho wa kitenzi, si kila herufi a ndani yake: ninafanya β†’ sifanyi.

Quick check

Try one question now.

1
Mimi nguo sasa; ninapumzika. (kufua)

Check your answer when you are ready. No sign-in needed.

Maumbo mafupi ya kawaida

Katika vitenzi vifupi kama kula na kunywa, -ku- inayoonekana katika ninakula na ninakunywa haibaki katika ukanushi huu.

Kitenzi Kukubali Kukanusha
kula ninakula sili
kunywa ninakunywa sinywi
kujua ninajua sijui
  • Mimi sili nyama.
  • Watoto hawanywi kahawa.
  • Sijui jina lake.

Kwa kujua, badili -a ya mwisho kuwa -i: jua β†’ jui. Hivyo: sijui, hujui, hajui.

Kumbuka na epuka makosa

Usiache -na- katika ukanushi huu, wala -a ya mwisho katika vitenzi kama kusoma.

  • βœ— Sinasoma. β†’ βœ“ Sisomi.
  • βœ— Hasoma. β†’ βœ“ Hasomi.
  • βœ— Sikuli nyama. β†’ βœ“ Sili nyama.

Kabla ya kutumia umbo la ukanushi, jiulize:

  1. Ni nani? Chagua mwanzo unaofaa: si-, hu-, ha-, hatu-, ham- au hawa-.
  2. Nimeondoa -na-?
  3. Kitenzi kinaishia kwa -a? Kwa kawaida, badili mwisho kuwa -i.

Kumbuka mifano hii: ninasoma β†’ sisomi, ninajibu β†’ sijibu, ninakula β†’ sili.

You reached the end

You reached the end

Now make it stick.

Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.

Practice exercises

Was this lesson helpful?

Vocabulary in this lesson

10 words, ready to study.

Play a word to hear it, then mark it as known β€” or save it to study later.

Save any of these 10 words and review them later.

Ukanushi wa wakati uliopo

10 words

Last updated November 10, 2026