A1 · Beginner

Wakati uliopo kwa -na-

Tumia -na- kueleza vitendo vya sasa kwa Kiswahili. Jifunze viambishi vya watu, vitenzi kama kula na kunywa, na namna ya kukanusha wakati uliopo.

By the flumi team About 4 min read 9 vocabulary words

Kwa -na-, unaweza kusema unafanya nini sasa: Ninasoma. Utajifunza kuchagua mwanzo wa kitenzi kulingana na mtu, kutumia vitenzi kama kula na kunywa, na kukanusha kitendo cha sasa.

Kueleza kitendo cha sasa

Tumia -na- kueleza kitendo kinachoendelea sasa.

  • Mimi ninasoma kitabu sasa.
  • Asha anapika chakula.
  • Watoto wanacheza nje.

Unaweza pia kutumia -na- kwa jambo la kawaida katika maisha yako: Ninaishi Arusha. Si lazima kila sentensi iwe na neno sasa.

Kuunda kitenzi chenye -na-

Kitenzi kina sehemu hizi: kiambishi cha mtu + -na- + sehemu ya kitenzi inayobaki baada ya kuondoa ku-.

Kwa mfano, katika kusoma, ondoa ku-. Unapata soma. Kisha: ni- + -na- + soma → ninasoma.

Kiambishi cha mtu ni sehemu ya mwanzo inayoonyesha anayefanya kitendo.

Mtu Kiambishi cha mtu Mfano
mimi ni- ninasoma
wewe u- unasoma
yeye a- anasoma
sisi tu- tunasoma
ninyi m- mnasoma
wao wa- wanasoma

Andika kitenzi kama neno moja: tunasoma, si tu na soma.

Si lazima utaje mimi, wewe au yeye kila mara. Ninasoma na Mimi ninasoma zote ni sahihi. Anasoma inaweza kumhusu mwanamume au mwanamke.

Kula, kunywa na vitenzi vingine

Kwa vitenzi vingi, unaondoa ku- kabla ya kuongeza kiambishi cha mtu na -na-. Lakini vitenzi vifupi kama kula, kunywa, kuja na kufa hubaki na ku- baada ya -na-.

Kitenzi Umbo la mimi
kusoma ninasoma
kupika ninapika
kufanya ninafanya
kula ninakula
kunywa ninakunywa
kuja ninakuja
  • Wewe unakula wali.
  • Sisi tunakunywa maji.
  • Mama anakuja sasa.

Kwa kula, sema ninakula, si ninala. Kwa kunywa, sema ninakunywa, si ninanywa.

Quick check

Try one question now.

1
Mimi nguo sasa.

Check your answer when you are ready. No sign-in needed.

Kuuliza kuhusu kitendo cha sasa

Katika swali, -na- haibadiliki. Unaweza kutumia nini kuuliza kuhusu kitendo au kitu.

— Unafanya nini sasa?

— Ninapika.

— Asha anakunywa nini?

— Anakunywa chai.

Kukanusha wakati uliopo

Kukanusha ni kusema kwamba kitendo hakifanyiki. Katika maumbo haya, -na- huondoka na mwanzo wa kitenzi hubadilika. Kwa vitenzi vinavyoishia kwa -a, mwisho hubadilika kuwa -i.

Mtu Kitendo kinafanyika Kitendo hakifanyiki
mimi ninasoma sisomi
wewe unasoma husomi
yeye anasoma hasomi
sisi tunasoma hatusomi
ninyi mnasoma hamsomi
wao wanasoma hawasomi

Kwa vitenzi vifupi tulivyoona, ku- pia huondoka: ninakula → sili, ninakunywa → sinywi, ninakuja → siji.

Vitenzi kama kusafiri na kujibu havibadilishi herufi ya mwisho: ninasafiri → sisafiri, ninajibu → sijibu.

  • Sisomi sasa; ninapika.
  • Mtoto hali wali; anakula ndizi.
  • Sisi hatusafiri leo.

Kumbuka hatua hizi

  1. Chagua mwanzo unaolingana na mtu: ni-, u-, a-, tu-, m- au wa-.
  2. Ongeza -na-: unasoma.
  3. Kwa vitenzi vifupi kama kula, hifadhi ku-: unakula.
  4. Ukikanusha, usitumie -na-: husomi, huli.

Ninasoma sasa. Sisomi sasa. Sentensi ya kwanza inasema kitendo kinafanyika; ya pili inasema hakifanyiki.

You reached the end

You reached the end

Now make it stick.

Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.

Practice exercises

Was this lesson helpful?

Vocabulary in this lesson

9 words, ready to study.

Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.

Save any of these 9 words and review them later.

Wakati uliopo kwa -na-

9 words

Last updated November 10, 2026