Wakati uliopo kwa -na-
Tumia -na- kueleza vitendo vya sasa kwa Kiswahili. Jifunze viambishi vya watu, vitenzi kama kula na kunywa, na namna ya kukanusha wakati uliopo.
Kwa -na-, unaweza kusema unafanya nini sasa: Ninasoma. Utajifunza kuchagua mwanzo wa kitenzi kulingana na mtu, kutumia vitenzi kama kula na kunywa, na kukanusha kitendo cha sasa.
Kueleza kitendo cha sasa
Tumia -na- kueleza kitendo kinachoendelea sasa.
- Mimi ninasoma kitabu sasa.
- Asha anapika chakula.
- Watoto wanacheza nje.
Unaweza pia kutumia -na- kwa jambo la kawaida katika maisha yako: Ninaishi Arusha. Si lazima kila sentensi iwe na neno sasa.
Kuunda kitenzi chenye -na-
Kitenzi kina sehemu hizi: kiambishi cha mtu + -na- + sehemu ya kitenzi inayobaki baada ya kuondoa ku-.
Kwa mfano, katika kusoma, ondoa ku-. Unapata soma. Kisha: ni- + -na- + soma → ninasoma.
Kiambishi cha mtu ni sehemu ya mwanzo inayoonyesha anayefanya kitendo.
| Mtu | Kiambishi cha mtu | Mfano |
|---|---|---|
| mimi | ni- | ninasoma |
| wewe | u- | unasoma |
| yeye | a- | anasoma |
| sisi | tu- | tunasoma |
| ninyi | m- | mnasoma |
| wao | wa- | wanasoma |
Andika kitenzi kama neno moja: tunasoma, si tu na soma.
Si lazima utaje mimi, wewe au yeye kila mara. Ninasoma na Mimi ninasoma zote ni sahihi. Anasoma inaweza kumhusu mwanamume au mwanamke.
Kula, kunywa na vitenzi vingine
Kwa vitenzi vingi, unaondoa ku- kabla ya kuongeza kiambishi cha mtu na -na-. Lakini vitenzi vifupi kama kula, kunywa, kuja na kufa hubaki na ku- baada ya -na-.
| Kitenzi | Umbo la mimi |
|---|---|
| kusoma | ninasoma |
| kupika | ninapika |
| kufanya | ninafanya |
| kula | ninakula |
| kunywa | ninakunywa |
| kuja | ninakuja |
- Wewe unakula wali.
- Sisi tunakunywa maji.
- Mama anakuja sasa.
Kwa kula, sema ninakula, si ninala. Kwa kunywa, sema ninakunywa, si ninanywa.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Kuuliza kuhusu kitendo cha sasa
Katika swali, -na- haibadiliki. Unaweza kutumia nini kuuliza kuhusu kitendo au kitu.
— Unafanya nini sasa?
— Ninapika.
— Asha anakunywa nini?
— Anakunywa chai.
Kukanusha wakati uliopo
Kukanusha ni kusema kwamba kitendo hakifanyiki. Katika maumbo haya, -na- huondoka na mwanzo wa kitenzi hubadilika. Kwa vitenzi vinavyoishia kwa -a, mwisho hubadilika kuwa -i.
| Mtu | Kitendo kinafanyika | Kitendo hakifanyiki |
|---|---|---|
| mimi | ninasoma | sisomi |
| wewe | unasoma | husomi |
| yeye | anasoma | hasomi |
| sisi | tunasoma | hatusomi |
| ninyi | mnasoma | hamsomi |
| wao | wanasoma | hawasomi |
Kwa vitenzi vifupi tulivyoona, ku- pia huondoka: ninakula → sili, ninakunywa → sinywi, ninakuja → siji.
Vitenzi kama kusafiri na kujibu havibadilishi herufi ya mwisho: ninasafiri → sisafiri, ninajibu → sijibu.
- Sisomi sasa; ninapika.
- Mtoto hali wali; anakula ndizi.
- Sisi hatusafiri leo.
Kumbuka hatua hizi
- Chagua mwanzo unaolingana na mtu: ni-, u-, a-, tu-, m- au wa-.
- Ongeza -na-: unasoma.
- Kwa vitenzi vifupi kama kula, hifadhi ku-: unakula.
- Ukikanusha, usitumie -na-: husomi, huli.
Ninasoma sasa. Sisomi sasa. Sentensi ya kwanza inasema kitendo kinafanyika; ya pili inasema hakifanyiki.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
9 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 9 words and review them later.
Wakati uliopo kwa -na-
9 wordsLast updated November 10, 2026