Upatanisho wa nomino za viumbe hai
Jifunze upatanisho wa nomino za watu na wanyama katika vitenzi na vioneshi, pamoja na mdogo na wadogo, bila kutegemea mwanzo wa nomino pekee.
Watu na wanyama katika sentensi
Majina ya watu na wanyama yanaweza kuwa na mwanzo tofauti, lakini mara nyingi yanafuata upatanisho wa M-WA. Upatanisho ni namna maneno katika sentensi yanavyolingana na nomino. Hapa utatumia vitenzi, vioneshi huyu/hawa na maumbo mdogo/wadogo.
- Mtoto huyu anacheza.
- Paka huyu anacheza.
- Kipepeo huyu anaruka.
Majina haya yana mwanzo tofauti, lakini yote yanatumia huyu na a- katika mifano hii.
Kitenzi: a- kwa mmoja, wa- kwa wengi
Kwa mtu mmoja au mnyama mmoja, tumia a- katika kitenzi cha wakati wa sasa. Kwa watu au wanyama wengi, tumia wa-. Sehemu ya -na- inaonyesha wakati wa sasa.
| Mmoja | Wengi |
|---|---|
| Mtoto anacheza. | Watoto wanacheza. |
| Mwalimu anasoma. | Walimu wanasoma. |
| Paka anakula. | Paka wanakula. |
| Kifaru anakunywa maji. | Vifaru wanakunywa maji. |
| Kipepeo anaruka. | Vipepeo wanaruka. |
Nomino paka haibadiliki katika wingi. Kitenzi kinasaidia kuonyesha kama ni paka mmoja au wengi.
Usiangalie mwanzo wa nomino pekee. Kifaru huanza kwa ki-, lakini ni mnyama: kifaru anakula, vifaru wanakula.
Huyu, hawa na mdogo, wadogo
Unapoonyesha mtu au mnyama aliye karibu, tumia huyu kwa mmoja na hawa kwa wengi. Unapoeleza ukubwa mdogo, tumia mdogo kwa mmoja na wadogo kwa wengi.
| Nomino | Mmoja | Wengi |
|---|---|---|
| mtoto | mtoto huyu mdogo | watoto hawa wadogo |
| paka | paka huyu mdogo | paka hawa wadogo |
| kipepeo | kipepeo huyu mdogo | vipepeo hawa wadogo |
Unaonyesha paka walio karibu nawe.
- Paka huyu mdogo anakula.
- Paka hawa wadogo wanacheza.
Nomino paka inabaki vilevile. Maneno mengine yanaonyesha mmoja au wengi.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Maana ni muhimu kuliko mwanzo wa nomino
Linganisha majina haya yenye ki-:
- Kipepeo huyu anaruka. Kipepeo ni mnyama.
- Kiti hiki kimevunjika. Kiti si mtu wala mnyama.
Kwa hiyo, si kila nomino yenye ki- hutumia hiki. Pia, si kila nomino yenye m- hutumia huyu: tunasema mti huu, si mti huyu.
Katika kanuni hii, tunazungumzia watu na wanyama. Mimea pia ina uhai, lakini haifuati upatanisho huu: mti huu unakua, miti hii inakua.
Kwa majina ya jamaa baba na mama, tunasema baba yangu na mama yangu, lakini kwa mtoto tunasema mtoto wangu. Kitenzi bado hutumia a- kwa mmoja: Baba yangu anasoma.
Unapozungumzia mnyama katika matumizi ya kawaida:
✗ Kipepeo hiki kinaruka.
✓ Kipepeo huyu anaruka.
Wingi wake ni: Vipepeo hawa wanaruka.
Hatua za kukumbuka
- Angalia maana: je, nomino ni jina la mtu au mnyama?
- Angalia idadi: ni mmoja au wengi?
- Kwa mifano tuliyojifunza, chagua huyu, mdogo, a- kwa mmoja; chagua hawa, wadogo, wa- kwa wengi.
- Hifadhi umbo sahihi la nomino: kipepeo → vipepeo, lakini paka → paka.
Paka huyu mdogo anakula. → Paka hawa wadogo wanakula.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
17 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 17 words and review them later.
Upatanisho wa nomino za viumbe hai
17 wordsLast updated November 10, 2026