Vioneshi vya hapo awali kwa huyo, hicho na hiyo
Jifunze kutumia huyo, hicho na hiyo kurejelea mtu au kitu kilichotajwa awali, kuchagua umbo linalofaa na kuweka kioneshi pamoja na nomino yake.
Maneno huyo, hicho na hiyo yanaweza kurejelea mtu au kitu ambacho umetaja tayari. Utajifunza kuchagua umbo linalofaa na kulitumia pamoja na nomino au bila kuirudia.
Kurudia mtu au kitu kilichotajwa
Unapotaja mtu au kitu kwa mara ya kwanza, unaweza kutumia nomino. Ukizungumzia tena mtu au kitu kilekile, tumia kioneshi kinachofaa.
Nimezungumza na mwalimu. Mwalimu huyo anafundisha Kiswahili.
Nimenunua kitabu. Kitabu hicho kina picha nyingi.
Nimeona nyumba. Nyumba hiyo ina vyumba vitatu.
Katika mifano hii, kioneshi kinaunganisha sentensi ya pili na ya kwanza. Kwa mfano, kitabu hicho ni kitabu ambacho nimetaja, si kitabu kingine.
Kuchagua huyo, hicho au hiyo
Umbo la kioneshi hutegemea nomino inayorejelewa. Hapa tunatumia nomino za umoja tu.
| Kioneshi | Nomino zinazotumika hapa | Mfano |
|---|---|---|
| huyo | Mtu: mtoto, mwalimu, mgeni | Mtoto huyo anacheza. |
| hicho | Kitu cha ngeli ya KI–VI: kitabu, kiti, kikombe | Kiti hicho kimevunjika. |
| hiyo | Kitu cha ngeli ya N–N: nyumba, kalamu, barua | Barua hiyo imetoka kwa mama. |
Usitumie hiyo kwa kila kitu. Kwa mfano, tunasema kitabu hicho, lakini kalamu hiyo. Haya ni maumbo matatu tu; nomino nyingine zinaweza kuhitaji maumbo mengine.
Kutumia nomino au kuiacha
Katika mifano hii, weka kioneshi baada ya nomino: mwalimu huyo, kikombe hicho, barua hiyo.
Ikiwa msikilizaji anajua unazungumzia nani au nini, unaweza kuacha nomino. Kioneshi kinabaki na umbo lake.
— Nimezungumza na mwalimu mpya.
— Je, huyo anafundisha Kiswahili?
— Nimeleta kikombe chako.
— Asante. Weka hicho mezani.
— Nimepata barua kutoka kwa mama.
— Soma hiyo kwanza.
Rudia nomino ikiwa unataka kufanya maana iwe wazi zaidi: Soma barua hiyo kwanza.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Kutajwa awali si kuwa mbali
Katika matumizi haya, jambo muhimu ni kwamba mtu au kitu kimetajwa tayari. Si lazima kiwe mbali nawe.
Nimeshika kitabu kipya. Kitabu hicho kina hadithi fupi.
Kitabu kiko mkononi mwangu. Nimetumia hicho kwa sababu ninakirejelea baada ya kukitaja.
Huyo, hicho na hiyo pia vinaweza kutumiwa kuonyesha mtu au kitu kilicho karibu na msikilizaji. Hapa tunajifunza matumizi yake ya kurejelea kilichotajwa awali. Maumbo haya yenyewe hayaonyeshi wakati uliopita.
Kumbuka upatanisho
Kioneshi lazima kilingane na nomino inayorejelewa. Huu ndio upatanisho.
✗ Nimenunua kitabu. Kitabu hiyo ni kizuri.
✓ Nimenunua kitabu. Kitabu hicho ni kizuri.
Kwa kitabu, tumia hicho, si hiyo.
Unapotaka kurejelea mtu au kitu kilichotajwa:
- Tambua nomino: kwa mfano, mwalimu, kitabu au barua.
- Chagua umbo linalofaa: mwalimu huyo, kitabu hicho, barua hiyo.
- Acha nomino tu ikiwa maana bado iko wazi kwa msikilizaji.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
3 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 3 words and review them later.
Vioneshi vya hapo awali kwa huyo, hicho na hiyo
3 wordsLast updated November 10, 2026