Vitenzi vya silabi moja katika nyakati zaย msingi
Jifunze matumizi ya kula, kunywa na kuja katika wakati uliopo, uliopita na ujao, pamoja na -me-, na namna ya kutumia ku- katika yakinishi na kanushi.
Vitenzi kama kula, kunywa na kuja hubadilika kidogo katika nyakati mbalimbali. Utajifunza wakati wa kuweka ku- na wakati wa kuiondoa, katika sentensi za kukubali na za kukanusha.
Vitenzi vya silabi moja ni vipi?
Katika kula, sehemu -la ina silabi moja. Vivyo hivyo, kunywa kina -nywa, na kuja kina -ja. Hivi ni vitenzi vya silabi moja: tunahesabu silabi za sehemu inayobaki baada ya kuondoa ku-.
- kula โ -la
- kunywa โ -nywa
- kuja โ -ja
- kufa โ -fa
Ninapenda kula matunda.
Unataka kunywa maji?
Asha anataka kuja kesho.
Ku- katika sentensi za kukubali
Katika wakati uliopo wenye -na-, uliopita wenye -li-, na ujao wenye -ta-, vitenzi hivi hubaki na ku-. Pia tunaiweka baada ya -me-, tunapotaja jambo lililokwisha kutokea lenye uhusiano na sasa.
| Kiambishi | Kula | Kunywa | Kuja |
|---|---|---|---|
| -na- | ninakula | ninakunywa | ninakuja |
| -li- | nilikula | nilikunywa | nilikuja |
| -me- | nimekula | nimekunywa | nimekuja |
| -ta- | nitakula | nitakunywa | nitakuja |
Kwa mfano, ninakula lina sehemu hizi: ni-na-ku-la. Vistari hapa vinaonyesha sehemu za kitenzi; katika sentensi tunaandika neno moja: ninakula.
Kiambishi cha nafsi kinaweza kubadilika, lakini ku- hubaki katika miundo hii: unakula, anakula, tunakula, mnakula, wanakula.
Kuchagua wakati unaofaa
Chagua kiambishi kulingana na jambo unalotaka kusema.
Sasa: Mtoto anakunywa maji.
Jana: Mtoto alikunywa maziwa jana asubuhi.
Tayari: Mtoto amekunywa maji; hana kiu sasa.
Kesho: Mtoto atakunywa maziwa kesho asubuhi.
-Li- hutaja jambo la wakati uliopita. -Me- inaweza kuonyesha jambo lililokamilika na hali yake ya sasa: Nimekula; sina njaa sasa.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Ku- katika sentensi za kukanusha
Katika ukanushi, usitumie muundo mmoja kwa nyakati zote. Angalia mifano hii yenye kiima mimi.
| Sentensi ya kukubali | Sentensi ya kukanusha |
|---|---|
| ninakula | sili |
| ninakunywa | sinywi |
| ninakuja | siji |
| nilikula | sikula |
| nilikunywa | sikunywa |
| nilikuja | sikuja |
| nimekula | sijala |
| nimekunywa | sijanywa |
| nimekuja | sijaja |
| nitakula | sitakula |
| nitakunywa | sitakunywa |
| nitakuja | sitakuja |
Katika wakati uliopo, ku- huondoka na -a ya mwisho hubadilika kuwa -i: sili, sinywi, siji.
Katika maumbo tunayojifunza hapa, hatuweki ku- baada ya -ja-: sijala, sijanywa, sijaja. Maumbo haya yanaonyesha kwamba jambo halijatokea bado.
Katika mazungumzo ya Afrika Mashariki, sijakula pia husikika kwa maana ya sijala. Katika somo hili, tunatumia sijala; hatuliiti sijakula kosa katika kila matumizi.
Nafsi hubadilika pia katika ukanushi. Angalia kitenzi kula:
| Nafsi | Ukanushi wa sasa | Jambo halijatokea bado |
|---|---|---|
| mimi | sili | sijala |
| wewe | huli | hujala |
| yeye | hali | hajala |
| sisi | hatuli | hatujala |
| ninyi | hamli | hamjala |
| wao | hawali | hawajala |
Katika ujao wa kukanusha, ku- hubaki baada ya -ta-: sitakula.
Katika sikula, sehemu ni si-ku-la. Hapa -ku- ni kiambishi cha wakati uliopita katika ukanushi. Hatuongezi ku- nyingine: tunasema sikula, si sikukula.
Makosa ya kuepuka
Kwa miundo ya kawaida iliyoonyeshwa hapa:
- โ Ninanywa maji sasa. โ โ Ninakunywa maji sasa.
- โ Jana nilila wali. โ โ Jana nilikula wali.
- โ Kesho sitala hapa. โ โ Kesho sitakula hapa.
Kwa jambo ambalo halijatokea bado, tumia Sijala bado katika somo hili. Sijakula bado pia husikika, hasa katika mazungumzo ya Afrika Mashariki.
Kumbuka kwamba ku- haisimami peke yake katika mifano hii. Andika atakunywa, si ata kunywa.
Kumbuka kwa haraka
Kwa vitenzi na miundo uliyoona hapa:
- Katika kukubali, weka ku- baada ya -na-, -li-, -me- na -ta-: ninakula, nilikula, nimekula, nitakula.
- Katika ukanushi wa sasa, tumia sili, sinywi, siji.
- Kwa jambo ambalo halijatokea bado, tumia sijala, sijanywa, sijaja katika somo hili. Sijakula pia husikika katika mazungumzo ya Afrika Mashariki.
- Tofautisha jana na kesho: Jana sikula hapa. Kesho sitakula hapa.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
4 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known โ or save it to study later.
Save any of these 4 words and review them later.
Vitenzi vya silabi moja katika nyakati za msingi
4 wordsLast updated November 10, 2026