Wakati uliopita timilifu kwa alikuwa ame-
Jifunze kutumia alikuwa ame- kueleza kitendo kilichotimia kabla ya wakati mwingine uliopita, kupatanisha viima na kusema jambo lilikuwa bado halijatokea.
Unaposimulia jambo la zamani, unaweza kuonyesha kwamba kitendo kingine kilikuwa kimetimia kabla yake. Muundo wa alikuwa ame- unakusaidia kuweka matukio hayo kwa mpangilio na kueleza hali iliyokuwapo wakati huo.
Kitendo kilichotimia kabla ya kingine
Soma sentensi hii:
Nilipofika nyumbani, Asha alikuwa amepika chakula.
Kwanza Asha alipika chakula. Baadaye nilifika nyumbani. Wakati nilipofika, chakula kilikuwa tayari.
Muundo huu unaunganisha kitendo kilichotimia na wakati mwingine uliopita. Wakati huo unaweza kutajwa katika sentensi hiyo au kueleweka kutokana na maelezo yaliyotangulia.
Si lazima utaje matukio kwa mpangilio yalivyotokea:
- Nilipofika, Asha alikuwa amepika chakula.
- Asha alikuwa amepika chakula kabla sijafika.
Katika sentensi zote mbili, kupika kulitangulia kufika kwangu.
Muundo na upatanisho wa kiima
Tumia kuwa katika wakati uliopita, kisha kitenzi chenye -me-. Kiima ni mtu au kitu kinachozungumziwa. Vitenzi vyote viwili vinapatana na kiima hicho.
| Kiima | Umbo la kuwa | Kitenzi chenye -me- | Muundo kamili |
|---|---|---|---|
| Mimi | nilikuwa | nimemaliza | nilikuwa nimemaliza |
| Wewe | ulikuwa | umemaliza | ulikuwa umemaliza |
| Yeye | alikuwa | amemaliza | alikuwa amemaliza |
| Sisi | tulikuwa | tumemaliza | tulikuwa tumemaliza |
| Ninyi | mlikuwa | mmemaliza | mlikuwa mmemaliza |
| Wao | walikuwa | wamemaliza | walikuwa wamemaliza |
Kwa nomino nyingine, fuata upatanisho wa ngeli yake:
Tuliporudi, mlango ulikuwa umefungwa.
Tuliporudi, madirisha yalikuwa yamefungwa.
Usitumie alikuwa kwa kila kiima.
✗ Sisi alikuwa tumemaliza kazi.
✓ Sisi tulikuwa tumemaliza kazi.
Andika maneno mawili: alikuwa amemaliza, si alikuwaamemaliza.
Kutambua wakati unaorejelewa
Maneno kama nilipofika, kufikia saa mbili na kabla ya mkutano yanaweza kuonyesha wakati uliopita unaorejelewa. Si lazima yawepo yote; chagua yanayofaa maana yako.
Jana, kufikia saa mbili asubuhi, tulikuwa tumemaliza kazi.
Musa hakuhudhuria mkutano wa jana. Alikuwa amesafiri siku iliyotangulia.
Katika mfano wa kwanza, kazi ilikamilika kufikia saa mbili. Katika wa pili, safari ya Musa ilitangulia mkutano, ingawa sentensi ya pili haitaji tena mkutano huo.
Linganisha:
| Sentensi | Maana katika muktadha huu |
|---|---|
| Asha amepika chakula. | Chakula kiko tayari sasa. |
| Nilipofika, Asha alikuwa amepika chakula. | Chakula kilikuwa tayari wakati nilipofika. |
| Nilipofika, Asha alikuwa anapika chakula. | Kitendo cha kupika kilikuwa kinaendelea wakati nilipofika. |
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Jambo ambalo lilikuwa bado halijatokea
Kuonyesha kwamba kitendo hakikuwa kimetimia hadi wakati fulani uliopita, tumia kuwa katika wakati uliopita + bado + kitenzi chenye -ja- ya ukanushi.
Nilipofika, Asha alikuwa bado hajapika chakula. Alipika baadaye.
Mwalimu alipoingia, sisi tulikuwa bado hatujamaliza kazi.
Alikuwa bado hajapika haimaanishi kwamba hakupika kabisa. Inaonyesha kwamba kupika hakukuwa kumetokea hadi wakati uliotajwa. Kilichotokea baadaye kinahitaji maelezo mengine.
Kumbuka hatua hizi
Unapoeleza kitendo kilichotimia kabla ya wakati mwingine uliopita:
- Tambua wakati uliopita unaouzungumzia.
- Tambua kitendo kilichotimia kabla yake.
- Patanisha vitenzi vyote viwili na kiima: walikuwa wameondoka.
- Ikiwa kitendo kilikuwa bado hakijatimia, tumia muundo kama walikuwa bado hawajaondoka.
Nilipofika, walikuwa wameondoka: kuondoka kulitangulia kufika kwangu.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated November 10, 2026