Wakati uliopita endelevu kwa alikuwa ana-
Jifunze kueleza vitendo vilivyokuwa vinaendelea zamani kwa alikuwa ana-, kupatanisha viima, kukanusha na kutofautisha tendo endelevu na tukio.
Ukitaka kueleza kitendo kilichokuwa kinaendelea wakati fulani uliopita, tumia muundo kama alikuwa anasoma. Utajifunza kuunda sentensi hizi, kupatanisha viima, kukanusha na kutofautisha kitendo kinachoendelea na tukio lililotokea.
Kitendo kinachoendelea zamani
Muundo wa alikuwa ana- unaonyesha kitendo kikiwa kinaendelea wakati unaozungumziwa. Wakati huo unaweza kutajwa katika sentensi au kueleweka kutokana na mazungumzo.
Jana saa mbili usiku, Amina alikuwa anasoma.
Nilipofika nyumbani, watoto walikuwa wanacheza.
Katika mfano wa kwanza, kusoma kulikuwa kunaendelea saa mbili usiku. Katika wa pili, kucheza kulikuwa kunaendelea wakati nilipofika. Sentensi hizi hazisemi kitendo kilianza lini au kilimalizika lini.
Muundo wa sehemu mbili
Tumia kitenzi kuwa chenye -li-, kisha kitenzi cha kitendo chenye -na-. Andika sehemu hizi kama maneno mawili: alikuwa anasoma.
Kila sehemu ina kiambishi cha kiima, yaani kiambishi kinachoonyesha anayefanya kitendo au kitu kinachozungumziwa.
| Kiima | Kuwa katika wakati uliopita | Kitendo chenye -na- | Sentensi |
|---|---|---|---|
| Mimi | nilikuwa | ninasoma | Nilikuwa ninasoma. |
| Wewe | ulikuwa | unasoma | Ulikuwa unasoma. |
| Yeye | alikuwa | anasoma | Alikuwa anasoma. |
| Sisi | tulikuwa | tunasoma | Tulikuwa tunasoma. |
| Ninyi | mlikuwa | mnasoma | Mlikuwa mnasoma. |
| Wao | walikuwa | wanasoma | Walikuwa wanasoma. |
Si lazima utaje kiwakilishi kama mimi au yeye ikiwa anayezungumziwa anaeleweka.
Ingawa sehemu ya pili ina -na-, sentensi nzima inahusu wakati uliopita kwa sababu ya nilikuwa, alikuwa au umbo jingine la kuwa lenye -li-.
Kwa vitenzi vifupi kama kula na kunywa, ku hubaki katika maumbo haya: alikuwa anakula, walikuwa wanakunywa.
Upatanisho katika sehemu zote mbili
Viambishi vya kiima katika sehemu zote mbili lazima vipatane na kiima cha sentensi. Usitumie alikuwa kwa kila nomino.
| Kiima | Sentensi yenye upatanisho |
|---|---|
| Mtoto | Mtoto alikuwa analala. |
| Watoto | Watoto walikuwa wanalala. |
| Gari | Gari lilikuwa linapita. |
| Magari | Magari yalikuwa yanapita. |
✗ Watoto alikuwa wanacheza.
✓ Watoto walikuwa wanacheza.
Watoto inahitaji wa- katika sehemu zote mbili za muundo huu.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Mandhari na tukio
Katika simulizi, muundo huu unaweza kueleza kilichokuwa kinaendelea tukio jingine lilipotokea. Tukio hilo mara nyingi hutumia -li-.
Nilikuwa ninapika simu ilipoita.
Amina alikuwa anasoma taa ilipozimika.
Kupika na kusoma ni vitendo vilivyokuwa vinaendelea. Simu kuita na taa kuzimika ni matukio yaliyotokea wakati huo. Muundo huu wenyewe hausemi kwamba kitendo kilichokuwa kinaendelea kilikoma.
Linganisha:
- Jana nilipika: ninataja kitendo kilichotokea jana.
- Jana saa sita nilikuwa ninapika: ninaonyesha kitendo kikiwa kinaendelea saa sita.
Unaweza pia kueleza vitendo viwili vilivyokuwa vinaendelea wakati mmoja:
Jana saa kumi, mimi nilikuwa ninapika, na dada yangu alikuwa anaosha vyombo.
Kukanusha kitendo kilichokuwa kinaendelea
Ili kusema kwamba kitendo hakikuwa kinaendelea wakati huo, kanusha sehemu ya kuwa. Sehemu yenye -na- hubaki kama ilivyo.
| Sentensi yakinishi | Sentensi kanushi |
|---|---|
| Nilikuwa ninasoma. | Sikuwa ninasoma. |
| Ulikuwa unasoma. | Hukuwa unasoma. |
| Alikuwa anasoma. | Hakuwa anasoma. |
| Tulikuwa tunasoma. | Hatukuwa tunasoma. |
| Mlikuwa mnasoma. | Hamkuwa mnasoma. |
| Walikuwa wanasoma. | Hawakuwa wanasoma. |
Uliponipigia simu, sikuwa ninalala. Nilikuwa ninasoma.
Watoto hawakuwa wanacheza wakati huo; walikuwa wanasoma.
Kumbuka unapozungumza
- Chagua wakati uliopita unaouzungumzia: kwa mfano, jana saa mbili au nilipofika.
- Tumia umbo la kuwa lenye -li- na kitenzi chenye -na-.
- Hakikisha sehemu zote mbili zinapatana na kiima.
- Kwa ukanushi uliotajwa hapa, kanusha sehemu ya kuwa: alikuwa anasoma → hakuwa anasoma.
Alisoma hutaja kitendo cha wakati uliopita; alikuwa anasoma huonyesha kitendo hicho kikiwa kinaendelea wakati fulani uliopita.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated November 10, 2026