Mga pagbabago sa ugat: bili, bilhin at binili
Alamin kung paano nagiging bilhin at binili ang ugat na bili, at piliin ang tamang anyo ayon sa aspekto, gamit sa pangungusap, at bagay na binibili.
Mula sa ugat na bili, nabubuo ang bilhin, binili, binibili, at bibilhin. Matututuhan mong kilalanin ang pagbabago sa anyo at piliin ang angkop na pandiwa ayon sa aspekto at gamit nito sa pangungusap.
Ugat at buong pandiwa
Ang bili ang ugat: taglay nito ang pangunahing kahulugan ng pagbabayad upang makuha ang isang bagay. Kapag nilagyan ng panlapi, nabubuo ang mga pandiwang magagamit sa iba’t ibang pangungusap.
Sa mga anyong pag-aaralan dito, ang bagay na binibili ang tinutukoy ng ang-parirala. Tinatawag itong pokus sa layon.
Bilhin mo ang isda.
Binili ni Rosa ang isda.
Sa dalawang pangungusap, ang isda ang bagay na binibili. Ang mo at ni Rosa naman ang tumutukoy sa bumibili.
Bakit bilhin, hindi bilihin?
Sa pagbuo ng bilhin, nawawala ang huling i ng ugat na bili, at ginagamit ang hulaping -hin:
bili → bil- + -hin → bilhin
Hindi lahat ng anyo ng pandiwang ito ay nawawalan ng huling i. Makikita itong muli sa binili at binibili.
Para sa pandiwang nangangahulugang kumuha ng bagay kapalit ng bayad, gamitin ang bilhin: “Bilhin mo ang tinapay.”
May salita ring bilihin, ngunit karaniwan itong pangngalan para sa mga bagay na ipinagbibili: “Mahal ang mga bilihin.” Hindi ito ang pandiwang kailangan sa unang pangungusap.
Mga anyo ayon sa aspekto
Ipinapakita ng aspekto kung natapos na, nagpapatuloy o nauulit, o hindi pa nasisimulan ang kilos. Hindi lamang ito pagtukoy sa nakaraan, kasalukuyan, o hinaharap.
| Gamit o aspekto | Anyo | Pagbuo mula sa ugat |
|---|---|---|
| Batayang anyo; ginagamit din sa utos | bilhin | Nawawala ang huling i; may -hin. |
| Perpektibo: natapos na | binili | Ipinapasok ang -in- pagkatapos ng b: b-in-ili. |
| Imperpektibo: nagpapatuloy o nauulit | binibili | Inuulit ang bi at ipinapasok ang -in-: b-in-i-bili. |
| Kontemplatibo: hindi pa nasisimulan | bibilhin | Inuulit ang bi sa anyong bilhin: bi-bilhin. |
Ang mga gitling sa talahanayan ay nagpapakita lamang ng mga bahagi. Sa karaniwang pagsulat, magkakadikit ang mga ito: binili, binibili, bibilhin.
Huwag idagdag ang -in- sa buong salitang bilhin upang buuin ang perpektibo. Ang wastong anyo ay binili, hindi binilhin. Gayundin, binibili, hindi binibilhin, ang imperpektibo.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Pagpili sa isang sitwasyon
Isipin mong may kailangan kang aklat para sa klase. Nagbabago ang pandiwa ayon sa kalagayan ng pagbili.
- Bilhin mo ang aklat na ito. — Utos o mungkahi.
- Gusto kong bilhin ang aklat na ito. — Hangarin; hindi pahayag na natapos na ang pagbili.
- Binili ko na ang aklat kahapon. — Natapos na ang pagbili.
- Binibili ko ngayon ang aklat sa tindahan. — Isinasagawa ang pagbili.
- Bibilhin ko ang aklat bukas. — Hindi pa nasisimulan ang pagbili.
Maaari ring tumukoy sa nakagawiang kilos ang binibili:
Binibili ni Liza ang diyaryo tuwing Linggo.
Hindi kailangang nangyayari mismo sa sandali ng pagsasalita ang kilos. Ang tuwing Linggo ang nagpapakitang nauulit ito.
Hangganan ng padron
Huwag ipalagay na nawawala ang huling patinig ng lahat ng ugat kapag nilalagyan ng hulapi. Halimbawa, mula sa sabi ay nabubuo ang sabihin, hindi sabhin. Kailangang matutuhan ang wastong anyo ng bawat pandiwa.
Para sa bili, tandaan ang dalawang pares:
- bilhin — bibilhin: wala ang huling i ng ugat at may -hin;
- binili — binibili: naroon ang huling i ng ugat at may gitlaping -in-.
Mabilis na gabay
- Kung utos o kasunod ng hangaring gaya ng gusto kong, piliin ang bilhin.
- Kung natapos na ang pagbili, gamitin ang binili.
- Kung nagpapatuloy o nauulit ang pagbili, gamitin ang binibili.
- Kung hindi pa nasisimulan ang pagbili, gamitin ang bibilhin.
Tandaan: bili ang ugat, ngunit hindi lahat ng anyo nito ay nabubuo sa simpleng pagdaragdag ng panlapi. Mahalaga rin ang pagkawala ng patinig at pag-uulit ng unang pantig.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated October 31, 2026