-an ve -en ile özneyi niteleme
-an ve -en sıfat-fiil ekleriyle eylemi yapan kişiyi veya varlığı nitelemeyi; ünlü uyumunu, kaynaştırma sesini ve olumsuz biçimleri örneklerle öğren.
Bir kişiyi veya varlığı yaptığı işle tanıtabilirsin: koşan çocuk, gülen kadın, bahçede büyüyen ağaç. -an / -en sıfat-fiil ekleri, bir eylemi bir adın özelliği olarak anlatmanı sağlar.
Kim veya ne bu eylemi yapıyor?
Sıfat-fiil, fiilden oluşur ve bir adı niteler. -an / -en ile kurulan yapılarda nitelenen ad, sıfat-fiilin anlattığı eylemin öznesidir. Yani eylemi yapan veya belirtilen durumda bulunan kişi ya da varlıktır.
İki cümleyi tek cümlede birleştirebilirsin:
Bir çocuk koşuyor. O çocuk benim kardeşim.
→ Koşan çocuk benim kardeşim.
Bir kadın kapıda bekliyor. O kadın komşumuz.
→ Kapıda bekleyen kadın komşumuz.
Bir çiçek solmuş. O çiçeğe su verdim.
→ Solan çiçeğe su verdim.
Son örnekte solan varlık çiçektir. Çiçek bilinçli bir iş yapmasa da solmak fiilinin öznesidir.
-an ve -en nasıl eklenir?
Fiilin -mak / -mek ekini çıkar. Kalan bölümün son ünlüsüne göre -an veya -en ekle.
| Fiilin son ünlüsü | Ek | Oluşum | Örnek |
|---|---|---|---|
| a, ı, o, u | -an | çalış- + an → çalışan | çalışan öğrenci |
| e, i, ö, ü | -en | gül- + en → gülen | gülen bebek |
Fiil ünlüyle bitiyorsa iki ünlünün arasına y girer:
| Fiil | Sıfat-fiil | Adla birlikte |
|---|---|---|
| ara- | arayan | seni arayan kişi |
| oku- | okuyan | kitap okuyan çocuk |
| bekle- | bekleyen | durakta bekleyen yolcu |
| yürü- | yürüyen | yavaş yürüyen adam |
Bazı sık kullanılan fiillerde yazılışa dikkat et:
- gitmek → giden: okula giden çocuk
- etmek → eden: yardım eden komşu
- demek → diyen: merhaba diyen öğrenci
- yemek → yiyen: yemek yiyen çocuk
-yor ekindeki ünlü değişimini bu yapıya taşıma:
bekliyor → bekleyen, “bekliyen” değil.
başlıyor → başlayan, “başlıyan” değil.
Niteleyen bölüm adın önünde durur
Sıfat-fiil ve ona bağlı sözler, nitelenen addan önce gelir. Yer, zaman veya nesne bildiren sözleri de bu bölüme ekleyebilirsin.
Uyuyan bebek uyandı.
Odada uyuyan bebek uyandı.
Yan odada sessizce uyuyan bebek uyandı.
Her sabah gazete okuyan adam bugün kitap okuyor.
Bu yapıyı kurarken şu sırayı izle:
- Eylemi yapanı bul: Çocuk kitap okuyor.
- Fiili sıfat-fiile dönüştür: okuyor → okuyan.
- Niteleyen bölümü adın önüne getir: kitap okuyan çocuk.
Sıfat-fiile kişi eki gelmez. Nitelenen ad çoğul olsa da sıfat-fiilin biçimi değişmez:
- Bahçede oynayan çocuk eve girdi.
- Bahçede oynayan çocuklar eve girdi.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Olumsuz biçim: -mayan ve -meyen
Olumsuz niteleme için fiile önce -ma / -me, sonra y ve -an / -en eklenir. Böylece -mayan / -meyen biçimleri oluşur.
| Olumlu | Olumsuz |
|---|---|
| çalışan öğrenci | çalışmayan öğrenci |
| gelen misafir | gelmeyen misafir |
| okuyan çocuk | okumayan çocuk |
| gülen bebek | gülmeyen bebek |
Et yemeyen misafirler için sebze yemeği hazırladık.
Düzgün çalışmayan bilgisayarı tamire götürdüm.
Derse gelmeyen öğrenciye notlarımı gönderdim.
Olumsuzluk, nitelenen kişinin veya varlığın yaptığı işle ilgilidir. Örneğin son cümlede öğrenci derse gelmedi; ben ise notlarımı gönderdim.
Zamanı ve özneyi bağlamdan anla
-an / -en, tek başına yalnızca şimdiki zamanı göstermez. Zamanı anlamak için zaman sözlerine ve cümlenin bütününe bak.
| Bağlam | Örnek |
|---|---|
| Şu anda olan | Şu anda konuşan kişi müdürümüz. |
| Düzenli yapılan | Her gün buraya gelen müşteri bugün gelmedi. |
| Geçmişte olan | Dün bizi arayan arkadaşım mesaj bıraktı. |
Nitelenen ad, sıfat-fiilin anlattığı eylemin öznesidir; fakat ana cümlenin öznesi olmak zorunda değildir.
Kapıda bekleyen kadına çay verdim.
Bekleyen kişi kadındır. Çay veren kişi ise bendir. Bu yüzden durum eki sıfat-fiile değil, ada gelir: bekleyen kadına.
Özneyi doğru seçmek anlamı değiştirir:
- Öğretmeni arayan öğrenci: Öğrenci öğretmeni arıyor.
- Öğrenciyi arayan öğretmen: Öğretmen öğrenciyi arıyor.
Her iki yapıda da arayan sözünden sonraki ad, arama eylemini yapan kişiyi belirtir.
Kısa kontrol listesi
Bir kişiyi veya varlığı eylemiyle tanıtırken şunları kontrol et:
- Nitelenen ad, sıfat-fiilin anlattığı eylemin öznesi mi?
- Son ünlüye uygun -an / -en biçimini seçtin mi?
- Fiil ünlüyle bitiyorsa araya y koydun mu?
- Olumsuzluk gerekiyorsa -mayan / -meyen kullandın mı?
- Niteleyen bölümü adın önüne yerleştirdin mi?
Kitap okuyan çocuk, durakta bekleyen yolcu, çalışmayan saat: Eylem veya durum, hangi kişiden ya da varlıktan söz ettiğini açıklar.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated October 12, 2026